पन्ना म्हंटले की आपल्याला शाळेच्या भूगोलात शिकवलेल्या हिऱ्याच्या खाणी आठवतात.. नाहीतर इतिहासात शिकलेल्या बुंदेलखंड आणी त्याचा पराक्रमी राजा छत्रसाल! यानेच बाजीराव पेशव्याना मस्तानी दियी थी!
पण पन्ना ची खरी श्रीमंती आहें तिथले टायगर रिजर्व नॅशनल पार्क आणी पन्ना पासून केवळ वीस किलोमीटर वर असलेली अद्भुत मंदिरे.. खजुराहो!!
काही चित्रपट असे असतात की ते संपल्यानंतर खरा चित्रपट आपल्या मनात सुरू होतो. 'वन-विदिशा' हा माझ्यासाठी तसाच एक अनुभव.
भोरगिरीहून भिमाशंकरला जायला रुळलेली आणि लोकप्रिय वाट आहे. पण आमचा प्लॅन वेगळा होता: भोरगिरीच्या नैऋत्येला डोंगरावर येळवली नावाचं गाव आहे. मागे एकदा खेतोबाला जाताना त्या गावातूनच गेलो होतो. तर यावेळी आधी येळवली गाठायचं, आणि मग कमळजाई मंदिर, आणि मग तिथून भिमाशंकरला जायचं, असा बेत होता. नीट पायवाट आहे. गुप्त भिमाशंकर मार्गे.
पण भोरगिरीला पोचलो तेव्हा कळलं की येळवलीपर्यंत चांगला डांबरी रस्ता झाला आहे. हा अजून तरी (म्हणजे जानेवारी २०२६ मध्ये) Google Maps मध्ये दिसत नाही, पण रस्ता छान तयार झाला आहे. मग डांबरी रस्त्याने कशाला चालायचं? म्हणून ड्रायव्हरला म्हणलं चल पुढं. येळवलीला उतरलो.
सातवीत शिकणारा राहुलला यंदाच्या दिवाळीच्या सुट्टीची खूप उत्सुकतेने वाट बघत होता. कारणही तसंच होतं म्हणा! यंदा दिवाळीच्या भाऊबीजेला तो त्याच्या आईबाबांबरोबर नागपूरजवळच्या, वाघांसाठी प्रसिध्द असलेल्या ताडोबा जंगलातील अभयारण्यात सफारीसाठी जाणार होता. त्याची आत्या नागपूरला रहात होती. आत्याचे कुटुंबपण ताडोबाला येणार होते त्यामुळे यंदाची भाऊबीज अगदी वेगळी आणि मजेची जाणार होती. शिवाय राहुलच्या बाबांनी घेतलेल्या नवीन कारमधून, नव्यानेच बनलेल्या मुंबई ते नागपूर समृध्दी महामार्गावरून ते ताडोबासाठीचा प्रवास जाणार होते त्यामुळे राहुल प्रवासासाठी आणखीनच उल्हसित झाला होता.
सूर्य पश्चिमेकडे कलला होता. पावसाळा संपून थोडेच दिवस झाले असल्यामुळे सगळीकडे हिरवंगार गवत होतं. लहानलहान ओढे अजून खळाळत वाहत होते.
गेल्या भागात आपण जंगलाची इंग्रजीतल्या फॉरेस्ट शब्दाची फोड करून सांगितलेली व्याख्या पाहिली. मूळ जंगलं कशी तयार झाली आणि सेकंडरी फॉरेस्ट्स म्हणजे काय, जंगलाची क्लायमॅक्स किंवा मॅच्युअर स्टेज कशी असते हे पाहिलं. त्यानंतर आपल्याकडच्या जंगलातली विविधता आणि IUCN च्या रेड लिस्ट याद्यांविषयी बोललो. आता या भागात आपण जंगल परिसंस्थेविषयी गप्पा अशाच पुढे चालू ठेवू!
वृक्षवल्ली अम्हा सोयरे वनचरे।
पक्षीही सुस्वरें आळविती।। - संत तुकाराम
आपण गेल्या काही भागांत गोड्या पाण्याच्या परिसंस्था - नदी आणि पाणथळ जागा याबद्दल माहिती घेतली. आता या पुढच्या काही भागात आपण जंगल या परिसंस्थेविषयी केतकीशी गप्पा मारणार आहोत. महाराष्ट्राच्या भागात आपण पाहिलं की इथली मुख्य परिसंस्था ही विविध प्रकारची जंगले आहेत. त्यामुळे महाराष्ट्रात राहणाऱ्या प्रत्येकाला जंगलांविषयी थोडी तरी माहिती हवीच!
https://www.maayboli.com/node/63952 ------> गडदुर्गा - श्री पट्टाई देवी
https://www.maayboli.com/node/63966 ------> गडदुर्गा - जाखमाता, किल्ले मोरगिरी (२)
https://www.maayboli.com/node/63998 ------> गडदुर्गा - श्री कोराई देवी, कोरीगड (३)
कच्ची -पक्की सडक -पप्पू कि सोनपापडी आणि बदनाम सामोसा !!!