समाज

महिला दिन २०१० निमित्ताने 'संयुक्ता'तर्फे एक सर्वेक्षण घेतले.

संयुक्ताच्या सदस्या आणि त्यांच्या परिघातील १२२ स्त्रियांकडून ही प्रश्नावली भरुन आली. गोपनीयतेची आणि अनामिकतेची पुरेपूर काळजी घेतली होती.

प्रश्नावलीत ९ वेगळ्या सदरात (अनिवार्य प्राथमिक माहिती, शिक्षण, विवाह आणि लग्नसंस्थेबद्दलची मतं/अनुभव, कुटुंब आणि समाज, नोकरी/करियर, आरोग्य, "स्व"संकल्पना ) एकूण ८७ प्रश्न होते

विवाह व लग्नसंस्था

'भारतीय स्त्रीच्या आयुष्यातील सर्वात महत्वाचा निर्णय म्हणजे लग्न' हे परंपरागत गृहितक तपासून पहाण्याच्या दृष्टीने या सदरातील सर्व प्रश्न योजले होते. खरंतर या सदरातील केवळ ३ प्रश्न अनिवार्य ठेवले होते तरीही बहुतांशी विवाहित मैत्रिणी असल्याकारणाने की काय. यातील प्रत्येक प्रश्नाला भरभरुन प्रतिसाद आले.

• वैवाहिक स्थिती व लग्नाचे वय:

  

शिक्षण

भारतातील स्त्रीशिक्षणाचे चित्र बदलते. शिक्षण हा प्रत्येक बालकाचा मुलभूत हक्क, तसेच, शिक्षणाची समान संधी मिळणे हा प्रत्येक स्त्रीचा मुलभूत हक्क, त्यामुळे या सदरातील सगळे प्रश्न (७) अनिवार्य ठेवले होते. बहुतांशी अतिशय उच्चशिक्षीत अशा मैत्रिणींचे चित्र यात उमटले. पुढील सर्व प्रश्नांना आलेल्या उत्तरांमध्ये या एका अतिशय महत्त्वाच्या घटकाचा प्रभाव जाणवतो का? पाहूयात..

प्राथमिक माहिती:
कुठल्याही सर्वेक्षणाचा पाया म्हणजे प्राथमिक माहिती. या सदरात ११ अनिवार्य प्रश्न विचारले होते. या प्राथमिक माहितीच्या आधारे आपल्या प्रतिसाद देणार्‍या मैत्रिणींचे रेखाटन करता आले.

• वय
  ६६% स्त्रिया या २१-४० या वयोगटात आहेत.
  १४% स्त्रिया या ४१-५० या वयोगटात येतात.
  केवळ १% स्त्रियांनी ६१ वर्ष पार केली आहेत. त्या परदेशात स्थित आहेत.

  

• शिक्षण/पदवी:

भोंडला,हादगा : भुलाबाईची गाणी

बालपणीच्या अशा फ़ारच कमी आठवणी असतात ज्या माणसाच्या आयुष्यभर सावलीसारख्या सोबत-सोबत चालतात. जीवनाला कितीही रंग बदलू देत, आचार-विचारांच्या संरचनेत कितीही बदल झालेत तरीही त्या आठवणी मात्र वास्तवाचे कायम स्मरण करून देत असतात. एका अर्थाने ह्या आठवणी माणसाला "डोळस दृष्टी" प्राप्त करून देत असतात. आज महिला दिनाच्या निमित्ताने झालेली अशीच एक आठवण.

'वाट'

दोआ विमानातल्या तिच्या सीटवर सावरुन बसली. नेहमीसारखीच सावध. ती अजुनही निश्चिंत झाली नव्हती. उलट या क्षणी मनात भावभावनांचा कल्लोळ उठला होता. सुटकेचा आनंद, अविश्वास, हुरहुर, अधीरता आणि कुठेतरी थोडी भीती. हे सगळं निरर्थक तर ठरणार नाही नां? खोल श्वास घेत एअर होस्टेसनं आणुन दिलेल्या कॉफीचा सुवास तिनं आतपर्यंत भरुन घेतला.

*********************

श्रुतीला मी ती प्राथमिक शाळेत असल्यापासून ओळखते. ही माझ्या मैत्रिणीची मुलगी. 'संयुक्ता' च्या 'महिला दिन' कार्यक्रमाबद्दल मैत्रिणीशी बोलत असताना ती सहज म्हणून गेली की श्रुती यानिमित्ताने काहीतरी लिहू शकेल. श्रुती एवढी मोठी झाली हे तेव्हा पहिल्यांदाच मला जाणवलं. तिला विचारल्यानंतर ती म्हणाली कश्या प्रकारचं लेखन हवं, Serious, stat-oriented, or whimsical, personal-oriented? थोडं 'हलकंफुलकं' असलं तर बरं अस मी कळवल्यानंतर पुन्हा आठवण करुन देण्याआधीच आठवड्याभरात लेख माझ्याकडे आलासुद्धा!