वैद्यकशास्त्र

शालेय आरोळ्या

रसायनशास्त्राचं अजब रसायन
संयुगं, सल्फ्युरीक अ‍ॅसिड अन जमवा समिकरण
परीक्षानळी, चंचुपात्रात काय असतं ते?
द्रावण का रावण का द्रावण का रावण ...

शाळेत शिकत असताना आपल्या 'रम्य त्या बालपणाच्या' स्वच्छंदी, आनंदी जीवनात आपल्याला छळणारे व्हिलन लोकं म्हणजे - बीजगणित, भुमिती, नागरीकशास्त्र, भूगोल, रसायनशास्त्र, भौतिकशास्त्र, संस्कृत, जीवशास्त्र, इतिहास इ.इ. हे व्हिलनलोकं केवळ विद्यार्थ्यांनाच छळून थांबत नाहीत तर बरोबर पालक आणि शिक्षकांचीही धुलाई करतात .....

पुस्तकः जनांसाठी जेनेटिक्स - वैद्यकीय अनुवंशशास्त्राची ओळख
लेखिका: डॉ. कौमुदी गोडबोले
प्रकाशनः राजहंस प्रकाशन, पुणे.
पहिली आवृत्ती: ऑगस्ट २००८
किंमतः १२० रुपये
पृष्ठसंख्या: १२४

जेनेटिक्स किंवा उत्पत्तीशास्त्र/अनुवंशशास्त्राविषयी पहिल्यांदा कानावर आलं ते १०-१५ वर्षांपूर्वी डॉली नावाच्या मेंढीच्या क्लोनिंगच्या प्रयोगाच्या निमित्ताने! तेव्हा बराच चघळला गेला होता तो विषय. त्याआधी मला वाटतं, या विषयाची आपल्याकडे प्रसार माध्यमांतूनही एवढी सर्रास लेख, चर्चा वगैरे कधीच होत नसे. आम्हांला शाळेच्या 'शाप की वरदान' मधल्या निबंधासाठी पण हा विषय होताच.

७ एप्रिल २००११ रोजी जागतिक आरोग्यदिन साजरा करण्यात आला. यावर्षी, ‘प्रतिजैविक अवरोध’ हा विषय यासाठी निवडण्यात आलेला होता. याच कारणाने, भारतात हे काम हाती घेतलेल्या एका संघटनेच्या अनुदिनीची आज ओळख करून देत आहे.

अनुदिनीः सेव्ह अँटिबायोटिक्स http://save-antibiotics.blogspot.com/
(ह्या अनुदिनीशी संलग्न आणखीही दोन आनुदिन्या आहेत http://antibio-resistance.blogspot.com आणि http://wewantantibiotics.blogspot.com/. ह्या तीन्ही अनुदिन्या मिळून संस्थेच्या उद्दिष्टाच्या प्रचाराचे काम करतात.)

गुरुवार, ७ एप्रिल २०११ हा जागतिक आरोग्यदिन म्हणून साजरा केला जात आहे.

काय आहे आपल्याकरता ’आरोग्याचा अर्थ’?

डॉ.आनंद नाडकर्णी यांनी अनेक दशकांपूर्वी एक पुस्तक लिहिले होते, ज्याचे नाव होते 'वैद्यकसत्ता'.

आजच्या संपन्न जीवनात वैद्य म्हणजेच डॉक्टर अनभिषिक्त सत्ता गाजवू लागलेले दिसून येतात. तर आजच्या विपन्न जीवनात वैद्य म्हणजे डॉक्टर, औषधालाही सापडत नाही अशी अवस्था प्रत्यक्षात आहे.

शरीर दैनंदिन जीवनात अनंत ताणतणावांचा सामना करते. त्यांच्यातून मुक्ती मिळविते. न जमल्यास त्यांना शरण जाते. तेव्हा ते ताण, मान, खांदा, पाठ, कमर, गुडघे, घोटे इत्यादी आणि इतरही सर्व अवयवांमधून अवघडून राहतात. त्यांना मुक्तीची अपेक्षा असते. विशेषतः जे निदानित हृदयरुग्ण असतात त्यांच्यात तर ताणतणावांना शरण जाण्याची प्रवृत्ती घडत जाते. म्हणून रोगग्रस्त, अस्वस्थ, अवघडलेल्या स्थितीत कुठलेही इतर व्यायाम, प्राणायामादी प्रकार करण्याआधी शरीर पूर्णतः सैलावण्याची गरज असते. हे साधण्याच्या प्रक्रियेस प्रगतीशील शिथिलीकरण उपयोगी ठरते.

श्रेयअव्हेरः हे लिखाण वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. माझी तशी वैद्यकीय पात्रता नाही. ह्या लेखात कुणाचीही जाहिरात करण्याचा उद्देश नाही. केवळ उपलब्ध पर्यायांची माहिती म्हणूनच ह्याकडे पाहावे. तरीही इथे हे नमूद करायला हवे की हे लिखाण निराधार नाही. बखरनुमा आहे. हे केवळ अनुभवातून/ वाचनातून आलेले शहाणपण आहे. या लेखात वर्णन केलेले वर्धित बाह्य प्रतिस्पंदनोपचार मी स्वतः घेतलेले नाहीत. त्यांची माहिती केवळ उपलब्ध पर्यायांपैकी एक म्हणून मिळवली होती. पुढे अनेक रुग्णांना हे उपचार घेतांना आणि बरे होतांनाही मी स्वतः बघितलेले आहे.

भावनिक ताण हृदयविकाराचे कारण होऊ शकतो या गोष्टीचे महत्त्व हल्लीच सर्वदूर स्वीकारले जात आहे. आजही बव्हंशी, हृदयरूग्ण-पुनर्वसन-कार्यक्रम, तणाव व्यवस्थापन कौशल्य शिकवत नाहीत आणि बव्हंशी डॉक्टर त्यांच्या रुग्णांस ते शिकून घेण्याचा सल्लाही देत नाहीत. भावनिक तणाव मूलत: दोन प्रकारचा असतो. कुशाग्र आणि बद्धमूल. कुशाग्र म्हणजे टोकदार. मात्र शरीराच्या प्रतिसादाने शमू शकणारा. बद्धमूल म्हणजे, अनेक कुशाग्र तणावांच्या साखळीमुळे, शरीराचा प्रतिसाद एका कुशाग्र ताणास शमवू शकण्याच्या आतच दुसरा कुशाग्र तणाव उद्‍भवल्याने अंतिमतः शरीराच्या प्रतिसादक्षमतेबाहेर गेलेला तणाव.

मन कुठल्याही एका गोष्टीवर एकाग्र होत नाही. आपण ऑफिसला जायला निघतो तेव्हा घरातल्या समस्या सोबत करत असतात आणि घरी परततो तेव्हा कार्यालयीन डावपेचांनी मन व्याप्त असते. ह्यातून बाहेर पडण्याचा राजमार्ग म्हणजे ओंकार जप, प्रार्थना, कल्पनाचित्रण इत्यादींच्या उपयोगाने मन एकाग्र करण्याची किमया साधणे. ह्यालाच 'ध्यानधारणा' म्हणतात. बहिणाबाई चौधरींनी मनाचे खूपच सुंदर वर्णन करून ठेवलेले आहे. त्या म्हणतातः

मन वढाय वढाय, उभ्या पिकातलं ढोर । किती हाकला, हाकला फिरी येत पिकावर ॥