घर
घर म्हणजे फक्त चार भिंतींचा निवारा नाही,
घर असतं थकल्या जीवाला जोजवणारी अंगाई!
वास्तवाच्या धुमश्चक्रीत, दोन हात करून येता,
घर होतं जखमेवर फुंकर घालणारी आई!
छोटे डाव, मोठे फड जिंकून येता,
घराच्याच डोळ्यात काठोकाठ अपूर्वाई!
पंख फुटल्या पाखराला निरोप देताना,
घर असतं हातावरचं चमचाभर दही;
घर म्हणजे फक्त चार भिंतींचा निवारा नाही!
कांचन
एक फ्लॅट आवडला आहे ताबा सहा महिन्यानंतर आहे, पण तो पुणे मांजरी ग्रामपंचायत मध्ये आहे. त्यामुळे पुढे जाऊन काही अडचण नको यासाठी नेमकी कोणती कागदपत्रे बिल्डरची क्लिअर असली पाहिजेत. वा बिल्डर कडून कोणकोणत्या गोष्टीची माहिती घ्यावी जेणेकरुन जागेसंबंधात कायदेशीर अडचणींना मला सामोरे जावे लागू नये. क्रुपया मार्गदर्शन करावे.
जुन्या पेठेकडे जायला निघाले होते मी. चार स्टेशनं होता होता गाडीत बरीच गर्दी चढली, त्यातच हे दोन बापे होते. शिपिंग कंपनीतल्या कामगारांमुळे ग्रीकच्या खालोखाल माझ्या कानावर सगळ्यात जास्त पडलेली भाषा, बंगाली, बोलत होते. जरा गर्दी विरळ झाल्यावर त्यांनी मला खिडकीत बसलेलं पाहिलं आणि समोरच्या दोन जागांवर येऊन बसले. मी गाणी न ऐकता कानात हेडफोन ठेऊन लक्ष देत होते. “लांब केस”, “रंग”, “बांग्ला?” एवढं समजलं. बाकी नजर समजायला बंगाली कळायची गरज नव्हती. त्यांचं स्टेशन लगेचच आलं होतं, पण एक माणूस जागेवरून उठायला लागला तेव्हा दुसऱ्याने त्याला पुन्हा खाली बसवलं. माझ्याशी बोलून बघणार होते ते.
एका बाजूला सह्याद्रीच्या रांगा आणि दुसऱ्या बाजूला अरबी समुद्र यांच्या मध्ये असलेल्या चिंचोळ्या भूप्रदेशावर म्हणजेच कोकणावर निसर्गाने मुक्त हस्ताने उधळण केली आहे. त्यातल्या त्यात तळकोकण म्हणजे सिंधुदुर्ग जिल्हा तर निसर्ग सौंदर्याची खाणच आहे. या जिल्ह्यातील देवगड तालुक्यात ... हो हो तोच.. हापूस साठी प्रसिद्ध असलेल्या देवगड तालुक्यात नाडण हे अगदी रुक्ष नाव असलेलं एक छोटसं गाव आहे . जगाचा नकाशा बघितला तर हे गाव म्हणजे एक अति सूक्ष्म टिंब . कोणाच्या खिजगणतीतही नसलेलं. अर्थात ते जगासाठी, आमच्या साठी ते सर्वस्व आहे . कारण ते आमचं गाव आहे .
मे महिन्यात आम्ही सगळे जणं गावाला जमलो होतो . दुपारच्या जेवणासाठी आंब्याचा रस काढायचा होता , म्हणून जाउबाईंनी मला माळ्यावर पिकत घातलेले आंबे आणायला सांगितलं . वेचणी घेऊन मी माळ्यावर गेले .
आमचं कोकणातल घर आहे जुन्या पदध्तीचं..... कौलारु.... ओटी, माजघर, देवघर, सैपाकघर आणि परसदार अशी रचना असलेलं. घर खूप मोठ असलं तरी त्या वेळच्या पद्धती प्रमाणे या घराला खोल्या तशा जास्त नाहीत. मुख्य घराच्या लेवलला एकच आहे खोली. तीच ही बोळाची खोली. बाकीच्या सगळ्या खोल्या चार पाच पायर्या खालच्या लेवलला आहेत.
घर,माझे.
[१]
मऊ फरशी, गुळगुळीत शहाबादी,
वासे भक्कम, जोत जुनी सागवानी.
ठेंगणे, स्नेहल वृन्दावन तुळशीचे,
महिरपीस मांडव जाई जूईंचे.
खुलती सोनचाफे पुढल्या दारी,
परसदारी पारिजात कण्हेरी.
लख्ख सारवल्या नितळ आंगणी,
सुबक रांगोळ्या छान मिरवती.
लपंडाव, फुगड्या, म्हणतो शिवाजी,
भोंडले, परवचे,अन शुभं करोती.
सणावारी उल्हास ओसंडे उत्साही,
किणकिणती कांकणे, भरल्या हाती.
लगबगती पैठण्या, लफ्फे खानदानी,
झळाळती तबके, निरांजने,अत्तरदाणी.
गजबज केवढी आल्या-गेल्यांची,
अगत्य ऊठबस पै पाव्हण्यांची.
मांडल्या पंगती, सुवास दरवळे,
गर्जत उठती श्लोक वामनाचे,
आमचे एक बावधनला घेतलेले सेकंड होम आहे. ३०-३१ लाखाला ३ वर्षांपूर्वी घेतले होते. इथून पुढे किंमत तशी काही फार वाढेल असे वाटत नाहीये. इन्वेस्ट्मेंट म्हणूनच घेतले होते. पण सोसायटीसाठी लागणारे पैसे, मिळू शकणारे भाडे व कर्जाचा हप्ता पहाता घर ठेवण्यापेक्शा विकले तर बरे होईल का असे वाटू लागले आहे. अजून १५ वर्षांनी रिटायर झाल्यावर ते पैसे/घर पेन्शनीसारखे वापरता येतील अश्या कल्पनेनी घर घेतले होते. परंतू सध्या जरा टु बी ऑर नॉट टु बी झालेय. आत्ता लगेच पैशाची गरज नाही. मिळालेले पैसे बँकेत ठेवले तर कदाचित जास्त फायदेशीर होईल की काय असे वाटत आहे म्हणून विचार घेण्यासाठी हा धागा.
नेहमीप्रमाणे सकाळी आईला फोन केला तेव्हा तिने आज घर पूर्णपणे पाडून झाल्याचं सांगितलं. छोट्या भाचीने किती मोठी जागा वाटते आहे म्हणून लगेचच रिकाम्या जागेचा फोटोही पाठवला. मला मात्र ती पडलेली वास्तु पाहून रडूच फुटलं. खरं तर काय कारण होतं रडायचं? नव्या पद्धतीचे, सगळ्या सुखसोयींनी परिपूर्ण, जास्तीत जास्त जागेचा वापर करून एक नवीन घर जन्माला येणार होतं..पण माझ्या मनात मात्र तेच कित्येक वर्षापूर्वीचे आमचे जुने घरच घर करून बसले आहे. १९८९ ते २००४ असा १५ वर्षांचा काळ आम्ही तिथे राहिलो. मी केवळ २ वर्षाची असतांना भाड्याच्या घरातून आम्ही तिथे स्वत:च्या घरी राहायला आलो.
