आमटी, कढी, पिठले

शेंगूळ (शेवग्याच्या शेंगांची आमटी)

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

चार शेवग्याच्या शेंगा, अर्ध्या लिंबाएवढा गूळ, चार पाच कोकमे, अर्धा कप तांदळाचे पिठ, दोन कांदे, लाल तिखट, हळद, हिंग, जिरे,मीठ, तेल

क्रमवार पाककृती: 

शेंगांचे बोटभर लांबीचे तूकडे करून घ्या. कांदा उभा पातळ चिरुन घ्या.
तेलाची हिंग हळद जिर्‍याची फोडणी करुन घ्या.
त्यावर कांदा टाकून लालसर करुन घ्या. त्यावर शेंगाचे तूकडे टाकून जरा परता,
मग त्यावर तीन चार कप पाणी टाका. उकळी आली, कि गॅस मंद करुन, अर्धवट
झाकण ठेवून, शेंगा शिजवून घ्या.
मग त्यात आमसूले व लाल तिखट टाका. (तिखट हवे तर कांद्याबरोबर परतूनही घेऊ
शकता, पण ते करपणार नाही, याची काळजी घ्या.)
जरा उकळले कि गूळ घाला, तांदळाचे पिठ थोड्या पाण्यात मिसळून टाका व रस
दाट झाला, कि उतरा.
भातावर घेता येते, किंवा नूसतेही पिता येते.

वाढणी/प्रमाण: 
चार जणांसाठी
अधिक टिपा: 

याला आंबट, गोड, तिखट अशी छान चव येते, तांदळाचे पिठ नसल्यास थोडी भाजलेली कणीक घ्या. बेसनाने तितकी चांगली चव येत नाही. लसूण, कोथिंबीर घालू शकता, पण गरज नाही.

रानभाज्या - कवळा (आमटी, भाजी, वडी)

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

कवळा, भेंडी आमटी चे जिन्नस
१ कवळ्याची जूडी (पाने खुडून चिरुन घ्यावीत)
साधारण पाव किलो भेंडी चिरुन
२ छोटे कांदे चिरुन
फोडणी - तेल, राई, जिर, कढीपत्ता, मिरची १, ५-६ मेथी दाणे,हिंग,
पाव चमचा हळद
१ ते २ चमचे मसाला
लिंबा एवढ्या चिंचेचा कोळ
तेवढाच किंवा त्यापेक्षा थोडा जास्त गुळ
चविपुरते मिठ
अर्धा चमचा गरम मसाला
थोडस ओल खोबर खरवडून

कवळा मुग भाजीचे जिन्नस :

मोड आलेले मुग १ वाटी
कवळ्याची पाने चिरुन
फोडणी : हिंग, हळद, मसाल (किंवा मिरची),
चवी पुरते मिठ
अर्धा लिंबाचा रस
गरजे पुरते पाणी
थोडी चिरलेली कोथिंबीर
थोड ओल खोबर खरवडून

कवळ्याच्या वडीचे जिन्नस :

कवळ्याची एक जुडी (पाने खुडून चिरुन)
१ मोठा कांदा चिरुन
१ ते दिड वाटी बेसन
१ चमचा गोडा मसाला
हिंग, हळद,
२-३ मिरच्या बारीक चिरुन (किंवा थोडी मिरची पुड)
थोडी कोथिंबीर चिरुन
चवि पुरते मिठ
तळण्यासाठी तेल

क्रमवार पाककृती: 

आमटीची क्रमवार पाककृती :
प्रथम भांड्यात फोडणी देउन चिरलेला कांदा घालावा व परतवावा. ह्यातही कांदा शिजवण्याची गरज नसते. कांदा कच्चटच चांगला लागतो. कांद्यावर हळद, मसाला घालावा. आता चिरलेली भेंडी व कवळा घालून परतवुन चिंचेचा कोळ घालावा. गरजे पुरते पाणी घालावे आता भेंडी शिजु द्यावीत. (चिंचेचा कोळ घातला तरी भेंडी शिजतात) भेंडी शिजली की त्यात गुळ, गरम मसाला, मिठ, ओल खोबर घालून उकळी येउ द्यावी व गॅस बंद करावा. ही आमटी भाताबरोबर सगळ्यांना खुप आवडते.

कवळा, मुग भाजी पाककृती :

प्रथम भांड्यात वरील फोडणी देउन मग त्यात मुग व चिरलेला कवळा टाकून ताटावर पाणी ठेउन मुग शिजु द्यावेत. मधुन मधुन भाजी ढवळायची. मुग शिजले की त्यात मिठ, लिंबाचा रस, ओले खोबरे घालून एक वाफ आणून गॅस बंद करावा.

कवळयाच्या वडीची पाककृती :
वरील सर्व जिन्नस एकत्र करावे शक्यतो पाणी टाकू नये. त्याच्या चपट्या वड्या तव्यावर शॅलो फ्राय कराव्यात. ह्याचीच डिप फ्राय करुन गोल भजी देखिल होते. तसेच अळु वडी व कोथिंबिर वडी प्रमाणे वाफवुनही ही वडी करता येते.

अधिक टिपा: 

कवळा हा श्रावणात येतो. चिंचेच्या, लाजाळुच्या पानांप्रमाणे ह्याची पाने असतात. शंकराला हा आवडतो म्हणून श्रावणी सोमवारी हा भाजीत घालतात. श्रावणी सोमवारी काही ठिकाणी कांदा लसुण खात खात नाहीत म्हणून वरील भाजीत कांदा नाही. तसेच वडीतही सोमवारी कांदा घालत नाहीत. इतर वेळी करताना ह्यात कांदा घालतात. बिनकांद्याची भाजी मसाला न घालता मिरचीवर जास्त चविष्ट होते.

माहितीचा स्रोत: 
आई व काही स्वतःचे प्रयोग

रानभाजी - टेरी (आळू)

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

टेरीचे फतफते

१ जुडी टेरी, म्हणजेच पावसाळ्यातील आळू
पाव वाटी शेंगदाणे (भिजवुन)
पाव वाटी चणाडाळ (भिजवुन)
सुक्या खोबर्‍याचे १०-१२ पातळ तुकडे (चिवड्यात घालतो तसे)
२ कांदे चिरुन
आल लसुण पेस्ट
फोडणी - राई, जिर, कढीपत्ता, हिंग
पाव चमचा हळद,
१ ते २ चमचे मसाला
अर्धा ते १ चमचा गरम मसाला
चिंचेचा कोळ
गुळ
चवीपुरते मिठ
थोडस ओल खोबर खरवडून

क्रमवार पाककृती: 

प्रथम टेरी म्हणजे आळूची पाने चिरुन चिरुन घ्यावी व थोडी शिजवुन मिक्सरमध्ये पेस्ट करावी. पानांच्या देठांची साल काढुन त्याचे अर्धा इंचिचे तुकडे करावेत. भांड्यात तेल टाकुन वरील फोडणी द्यावी. आता ह्यात कांदा घालावा. कांदा शिजवायची गरज नसते. जरा परतुन आल लसुण पेस्ट, टेरीच्या पानांची पेस्ट, भिजवलेले शेंगदाणे, चणाडाळ, खोबर्‍याचे तुकडे, टेरिंची देठे घालावीत. आता हे सगळ शिजू द्याव. शेंगदाणे शिजले का ते पाहायचे मग त्यात गुळ, चिंचेचा कोळ, मिठ, गरम मसाला घालायचा. थोड खोबर घालायच मग थोडा वेळ उकळवुन गॅस बंद करायचा.

वाढणी/प्रमाण: 
४ ते ५ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

ही रेसिपी आणि टेरी बर्‍याच जणांना माहीत असेल. टेरिंची पाने हिरवीगार व देठ पांढरी असतात. काही काही टेरी विकायला येतात त्यांची पाने काळपट (वडीच्या पानांच्या आळूची पाने एकदम काळी असतात त्यापेक्षा कमी काळी असतात) ह्या काळपट देठांच्या आळूला खाज येते. साफ करतानाही. ह्यात चिंच जास्त घालावी लागते. पाढर्‍या देठाच्या टेरीला खाज कमी असते. साफ करताना काही वाटत नाही.

फतफत्यामध्ये सुक्या खोबर्‍याचे काप तसच ओल्या खोबर्‍याचा किस नाही घालता तरी चालतो.
शेंगदाणे आणि चणाडाळ च्या ऐवजी वालाच बिरड, पाढरे वाटाणेही छान लागतात.
चिंच गुळाचे प्रमाण व्यवस्थित झाले म्हणजे छान लागते हे फतफते.
अजुनही मी नुसते खाते.

माहितीचा स्रोत: 
आई

रानभाजी - आंबट वेल

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

आंबट वेल
आमटीचे साहित्य किंवा
कालवणाचे साहित्य

क्रमवार पाककृती: 

कोणत्याही आमटी, आंबट वरण किंवा मच्छीच्या कालवणामध्ये ही आंबटवेल आंबटपणासाठी टाकतात. ह्या वेलीचे वरचे साल काढुन छोटे छोटे तुकडे करुन कालवणात किंवा आमटीत घालावेत.

वाढणी/प्रमाण: 
३-४ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

एक वेलही एका वेळेसाठी पुरते. ही वेल जुलै च्या एंड पर्यंत येते बाजारात.

माहितीचा स्रोत: 
सा.बा

रानभाज्या - शेवळ

लागणारा वेळ: 
४० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

शेवळांच्या ४-५ जुड्या
काकड १ वाटा
कोणतही बिरड किंवा कडध्यान्य किंवा नॉन व्हेज हव असल्यास ओली किंवा सुकी कोलंबी
कांदे २ चिरुन
आल, लसुण, मिरची, कोथिंबीर पेस्ट १ चमचा
कांदा खोबर वाटण २ चमचे
अर्ध्या लिंबाएवढा चिंचेचा कोळ
हिंग, हळद, मसाला, मिठ गरजे नुसार
फोडणीसाठी लसुण- ३-४ पाकळ्या
२ पळ्या तेल
गरम मसाला अर्धा चमचा

क्रमवार पाककृती: 

पहिला शेवळ साफ करुन घ्यायची (खाली साफ करण्याची पद्धत देते). ती चिरुन पाण्यात टाकुन उकळुन घ्यायची. पाणी काढुन टाकायचे. आता भांड्यात लसणाची फोडणी देउन कांदा गुलाबी रंगावर शिजवावा. आल, लसुण, मिरची कोथिंबिरची पेस्ट घालावी. हिंग, हळद, मसाला, घालून बिरड किंवा कडध्यान्य घालाव. त्यावर शेवळ घालावीत मग काकड ठेचुन त्याच्या बिया टाकुन गर घालावा. आता बिरड शिजवुन घ्याव. शिजला की चिंचेचा कोळ, गरम मसाला, मिठ, कांदा खोबर्‍याचे वाटण घालावे. व थोड्या वेळाने ढवळून गॅस बंद करावा.

वाढणी/प्रमाण: 
४-५ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

ही शेवळ कोलंबीत जास्त छान लागतात.
व्हेज मध्ये हवा असल्यास थोडा गुळ घातला तरी चालेल. चिंच जास्त घालु नये कारण काकड आंबट असतात. ह्या शेवळांना खाज असते सुरणा सारखी ती जाण्यासाठी काकड घालतात.

कुरडूची भाजी - http://www.maayboli.com/node/9313
कंटोळी - http://www.maayboli.com/node/9329
टाकळा - http://www.maayboli.com/node/9351
भारंगी - http://www.maayboli.com/node/9381
कुलू - http://www.maayboli.com/node/9406

माहितीचा स्रोत: 
सा.बा.

सोप्पु सांबार - पालेभाज्या घालून सांबार

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

एक वाटी तुरीची डाळ
मेथी, पालक, आंबटचुका,चाकवत चवळी, लाल माठ , अरुगुला यातील मिळतील त्या भाज्या साधारण दोन जुड्या.

सांबार पावडर
मीठ , हळद, तूप, मोहरी. हिंग, सुक्या मिरच्या , कढीपत्ता.

आंबट चुका किंवा चाकवत नसल्यास छोट्या लिंबाएवढी चिंच.

क्रमवार पाककृती: 

डाळ थोडी हळद घालून कुकरमधून शिजवून घ्यावी.
पालेभाज्या बारीक चिरून , थोडा सांबार मसाला घालून शिजत लावाव्यात.
भाज्या शिजत आल्या की घोटलेली डाळ घालून अजून थोडा सांबार मसाला घालावा.
मीठ घालावे. चिचेचा कोळ घालावा.

दोन उकळ्या आल्या की तुपात मोहरी , सुक्या मिरच्या, कढीपत्ता,हळद, हिंग घालून फोडणी करावी व गरम गरम सांबारावर घालावी.

वाढणी/प्रमाण: 
४ ते ६ जण
अधिक टिपा: 

मैसुर बंगळूर भागात करतात हा प्रकार. मी नक्की कृती अशी विचारली नाही, पण खाऊन पाह्यलाय अन मग अंदाजाने वरच्या प्रकारे करते.

सोप्पू म्हणजे पालेभाजी.

माहितीचा स्रोत: 
प्रयोग

मुगडाळीची साधी आमटी

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

१ वाटी मुगाची डाळ
२ मोठा टोमॅटो
१ टीस्पून धने पावडर
चवीप्रमाणे मीठ, लाल तिखट
किंचीत गुळाचा खडा
फोडणीसाठी - तेल, जिरे, मोहरी, हिंग, भरपूर कढीपत्ता
भरपूर चिरलेली कोथिंबीर
पाणी लागेल तसे

क्रमवार पाककृती: 

१. कुकरला मुगाची डाळ अगदी मऊ शिजवून घ्यायची.
२. टोमॅटो बारिक चिरुन घ्यावा.
३. तेलाची नेहेमीप्रमाणे फोडणी करुन घ्यावी. त्यात थोडी कोथिंबीर पण परतून घ्यावी.
४. त्यात शिजलेली डाळ घोटुन घालावी. त्यातच चिरलेला टोमॅटो, लाल तिखट, मीठ, गूळ, धने पावडर घालावे.
५. लागेल तितके पाणी घालून नीट उकळी आणावी. टोमॅटो शिजला पाहीजे.
६. वरुन कोथिंबीर घालून गरम किनवा किंवा भाताबरोबर खावेत.

वाढणी/प्रमाण: 
३-४ लोकांना पुरेल.
अधिक टिपा: 

मसूर आणि मूग या डाळी निम्म्या निम्म्या घालुनही ही आमटी छान लागते.

माहितीचा स्रोत: 
मैत्रिण आणि मी केलेले प्रयोग.

दाणे लावून मेथीची भाजी

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

१ मेथीची जुडी
१/२ कप तुरीची डाळ
१/२ कप दाणे
५-६ हिरव्या मिरच्या (शक्य तितक्या तिखट)
३-४ लसूण पाकळ्या
१ टीस्पून धने पावडर (वगळली तरी चालेल)
१ टीस्पून गरम मसाला (वगळला तरी चालेल)
चवीप्रमाणे मीठ
२-३ कप पाणी
फोडणीसाठी-
३-४ टेबलस्पून तेल
जिरे, मोहरी, हिंग, हळद

क्रमवार पाककृती: 

१. मेथी निवडून धुवुन चिरुन घ्यावी. साधारण ३-४ कप निवडलेली मेथी असावी.
२. तुरीची डाळ धुवुन त्याबरोबर चिरलेली मेथी आणि पुरेसे पाणी घालून कुकरला २ शिट्ट्या कराव्यात. डाळ अगदी गिर्र शिजायला नको.
३. दरम्यान शेंगदाणे भाजून घ्यावेत, तसेच मिरच्या देखील भाजुन घ्याव्यात.
४. दाणे, मिरच्या, लसूण, धने पावडर, गरम मसाला हे सगळे मिक्सरमधुन बारिक वाटुन घ्यावे. पाणि अगदी कमी घालावे. घट्ट पेस्ट झाली पाहीजे.
५. तेलाची नेहमीप्रमाणे फोडणी करुन त्यावर ही दाण्याची पेस्ट बारिक गॅसवर परतावी. साधारण ३-४ मिनीटमधे त्याला व्यवस्तीत तेल सुटायला लागते.
६. आता कुकरचे झाकण पडले असेल तर शिजलेली डाळ-मेथी जरा एकसारखी करुन भाजलेल्या पेस्टवर ओतावी.
७. चवीप्रमाणे मीठ आणि गरज असेल तपाणिणी घालून व्यवस्थीत एक उकळी आणावी. भाजी थोडी सरसरीत असावी.

भाकरी, चपाती, भात कशाबरोबरही छान लागते.

वाढणी/प्रमाण: 
४-५ लोकांना पुरते
अधिक टिपा: 

ताजी मेथीची भाजी मिळणे शक्य नसेल तर फ्रोझन मेथी वापरली तरी चालेल. किंवा साधारण १/४ कप मेथीचे दाणे बारीक गॅसवर कोरडे भाजून डाळीबरोबर शिजवायचे. आणि वर लिहिलेय त्याप्रमाणे भाजी करायची.

यात गुळ, साखर असले काहीही घालायचे नसते.

हिरव्या टोमॅटोची दाणे लावून भाजी देखील मस्त लागते. त्याची रेसिपी इथे आहे - http://vadanikavalgheta.blogspot.com/2008/04/blog-post_03.html

माहितीचा स्रोत: 
सासुबाई, जाऊ

दाल माखनी

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

पाउण वाटी आख्खे उडीद, पाव वाटी राजमा, पाव वाटीपेक्षा कमी हरबर्‍याची डाळ, २ चमचे बारीक चिरलेले अद्रक, ४-५ लसणाच्या पाकळ्या बारीक चिरून, १ हिरवी मिरची चिरुन, १ कांदा किसून, २ टॉमेटो किसून, १/२ वाटी ताजी साय, एक मोठा चमचा सायीचं दही
फोडणीसाठी थोडं तेल, जीरे, मेथ्या, हळद, १ चमचा धण्याची पावडर, १/२ चमचा गरम मसाला, १/२ चमचा देगी मिर्च पावडर, चवीप्रमाणे मीठ, चुटकीभर हिंग

क्रमवार पाककृती: 

राजमा व आख्खे उडीद ३-४ तास भिजत ठेवावेत. नंतर यामध्ये हरबर्‍याची डाळ व मीठ व हिंग घालून साधारण्तः तिपटीपेक्षा थोडं जास्त पाणी घेवून कुकरमध्ये ३-४ शिट्ट्याकाढून शिजवून घ्यावं. जर तिन तासापेक्षा जास्त वेळ डाळ / राजमा भिजला असेल तर ३ शिट्ट्यात शिजतं.
बाजूलाच कढईमध्ये फोडणीसाठी तेल गरम करावे.. त्यात जीरे व मेथ्या घालून फोडणी करावी. यात आधी चिरलेलं आलं, लसूण व मिरची घालावी.१-२ मिनिटं मंद आचेवर परतावे. नंतर त्यात किसलेला कांदा टाकून कांदा गुलाबीसर होईपर्यंत परतावे. हळद घालून घ्यावी. (हळद फोडणीत न टाकता डाळ शिजत असताना कुकरमध्येच टाकली तरी चालेल). कांदा परतल्यावर टॉमेटो घालून परत परतावे. त्यात धण्याची पूड व गरम मसाला घालून परतावे. ५-१० मिनिटं झाकून ठेवावं. यामध्ये आता शिजलेली डाळ घालावी. व एक उकळी येवू द्यावी. नंतर ताजी साय फेटून घालावी. व दाल माखनी मंद आचेवर ठेवावी. मधून अधून हलवत रहावे. किमान १०-१२ मिनिटं तरी नक्कीच उकळू द्यावी. त्यात फेटलेलं सायीचं दही घालून अजून एक उकळी येवू द्यावी.

वाढणी/प्रमाण: 
३-४ जणं
अधिक टिपा: 

मी शक्यतो मिक्सर वापरत नाही म्हणून कांदा, टॉमेटो किसून घेते. मिक्सर किंवा फुडप्रोसेसर मधून अगदी बारीक केले तरी चालते.
नवरात्रात किंवा सणासुदीला / करवा चौथ वैगरेला कांदा लसूण खात नाहीत. त्यावेळी आल्याचं प्रमाण थोडं वाढवून बाकीचे पदार्थ तसेच ठेवले तरी छान होते.

माहितीचा स्रोत: 
सायोची पनीर माखनी वाचल्यानंतर मी केलेले प्रयोग

महाशिवरात्रीचा ताक-भात

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

१) पाव वाटी तांदूळ
२) अर्धी-पाव वाटी चन्याची डाळ - भिजवलेली
३) एक चमच मोहरी
४) मोहरी फोडणी द्यायला तूप
५) मीठ
६) कढीपत्त्याची पाने
७) चार ग्लास ताक

क्रमवार पाककृती: 

१) आधी पाव वाटी तांदळाचा भात करुन घ्यायचा.
२) कढईत मोहरी आणि कढीपत्त्याची पाने तूपात फोडणी द्यायची.
३) वरतून चार ग्लास ताक ओतायचे.
४) ताकाला एक उकळी आली की त्यात भिजवलेली चना डाळ घालायची
५) लगेच भात घालायचा आणि संथपणे ढवळायचे.

ताक भात तयार. तमिळ लोकांमधे हा भात उपासाला चालतो. तुम्ही उपास नसेल तेंव्हा करा.

आज झाले काय की मला वरीची गोड खीर करायची होती उपास होता म्हणून. पण सकाळी तेवढा वेळ मिळालाचं नाही. ऑफीसजवळ एक तमिळ मंदीर आहे. तिथे दुपारी गेलो पण ते बंद झाले होते. मग संध्याकाळी गेलो त्यावेळी महाशिवरात्रीनिमित्त तिथे बरीच गर्दी होती. मी लगेच पुजा आटोपून पायरीवर बसलो. कुणीतरी मला एका ग्लासात हा ताक भात आणून दिला. मी आजूबाजूला पाहिले तर एक पुजारी सर्वांना पेल्यात हा वाफाळता ताक भात देत होता. मी एक पेला ताक भात पिऊन तृत्प झालो. चवीला तो एकदम खंग्री झाला होता. तशी त्यांना कृती विचारायची गरज नव्हतीचं कारण खाताना हा पदार्थ कसा बनवला असेल याबद्दल कधीकधी आपसूकचं कळते. तरी मी त्यांना विचारले व त्यांनी अशीच कृती सांगितली.

वाढणी/प्रमाण: 
हवे त्याप्रमाणॅ
अधिक टिपा: 

ताक पातळ असावे आणि भात नावापुरताच असावा.

माहितीचा स्रोत: 
तमिळ मंदीर