पारंपारीक मराठी

पेरूचं पंचामृत

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

एक मोठा पेरू,
पाव वाटी भाजून सोललेले शेंगदाणे,
पाव वाटी खोबऱ्याचे काप / खवलेला नारळ / किसलेलं खोबरं,
पाव वाटी चिंचेचा कोळ,
एक चमचा गोडा मसाला,
दोन हिरव्या मिरच्या,
आठ-दहा कडीलींबाची पाने,
वरून घालायला कोथिंबीर,
फोडणीसाठी मेथ्या,तीळ,जिरे,मोहरी,हळद,हिंग आणि तेल
चवीप्रमाणे मिठ, गुळाचा खडा.

क्रमवार पाककृती: 

पेरूच्या छोट्या-छोट्या चौकोनी फोडी करून घ्याव्या.
तेल तापवून मेथ्या,तीळ,जिरे,मोहरीची फोडणी करून घ्यावी.
हळद-हिंग-गोडा मसाला, हिरवी मिरची-कडीलींब घालावे.
पेरूच्या फोडी घालून परतून घ्यावे.
मिठ, गुळ, भाजलेले दाणे, खोबऱ्याचे काप घालून एक वाफ आणावी.
चिंचेचा कोळ आणि पाव वाटी पाणी घालून एक उकळी आणावी.
कोथिंबीर घालावी.
.
peruchaPranchamrut.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
एका पेरुचे ४ जणांना पुरते.
अधिक टिपा: 

पंचामृत आंबट-गोडच छान लागते त्यामुळे त्याप्रमाणात गुळ घालावा.

माहितीचा स्रोत: 
सासुबाई + बदल.

डाळ - तांदूळ खिचडी

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

- एक मध्यम वाटी तांदूळ
- एक मध्यम वाटी सालाची मुगाची डाळ
- मीठ
- हळद
- एक/ दोन तमालपत्रं
- भरपूर जिरं
- तिखट आवडत असेल तर काही मिरीदाणे (शक्यतो यात घालत नाहीत, पण खातांना मध्ये मध्ये आलेले मस्त लागतात; नाही घातले तरी चालेलच)
- तेल किंवा आवडीप्रमाणे साजुक तूप (शक्यतो गाईचं)

क्रमवार पाककृती: 

- डाळ + तांदूळ एकत्र करून स्वच्छ धूवून, १५/२० मिनिटं पाण्यात भिजवावे.
- कुकरला नेहेमीप्रमाणे खिचडी शिजवून घ्यावी. शिजतांना, मीठ + हळद घालावं.
- कुकरचं प्रेशर गेलं की गरम असतांनाच, त्यात खिचडी पातळसर/ पळीवाढी होईल इतकं पाणी घालावं. पुन्हा गरम करत ठेवावी ही खिचडी.
- आता आवडीप्रमाणे जरा सढळ हातानी तेल किंवा तुपाची फोडणी करावी. त्यात भरपूर जिरं अन तमालपत्र घालून खमंग फोडणी खिचडीवर ओतावी. मिरीदाणे घेतले असतील तर ते फोडणीत घालावे.
- नीट ढवळून रटरटू लागली की गरमागरमच खावी. हवं असेल तर अजून साजुक तूप वरून घेता येईल.

वाढणी/प्रमाण: 
एवढ्या प्रमाणात २ माणसांना पुरावी संध्याकाळचं जेवण म्हणून
अधिक टिपा: 

- तांदूळ जुना, फुलणारा घ्यावा. बासमती शक्यतो नकोच
- सालाची मुगाची डाळ नसेल तर साधी मूगडाळ वापरता येईल
- नवीन काहीच नाही या प्रकारात, फोडणीच काय ती जरा वेगळी; दोनच जिन्नस वापरून केलेली आहे. त्याचा वेगळा स्वाद जाणवतो. साजुक तूप + जिर्‍याचा स्वाद अन तमालपत्राचा सुवास मस्त येतो.
सर्दी, घसादुखी आणि तत्सम आजारात जराही मिरची/ तिखट खाल्लं की घसादुखी अ‍ॅग्रेव्हेट होते असा मलातरी अनुभव आहे. त्यावर हा गरम्मागरम आहार पोटभरीचा तर होतोच पण पचायला हलकाही आहेच.
- आता नेहेमी शक्यतो अशीच खिचडी केली जाते. इतरवेळी मात्र लाल मिरची तळून घालतो तिखटपणासाठी.

- ही खिचडी एकदा योगशिबीरामध्ये खाल्ली आहे. शेवटच्या दिवशी शंखप्रक्षालन योग प्रकारानंतर गुरुजिंनी ही खिचडी २ डाव + एक डाव गाईचं साजुक तूप असं खायला लावलं होतं.
- शंखप्रक्षालन योगाच्या कृतीकरता लापी वाजवा अन नक्की काय होतं त्यानी + बाकी टेक-डिटेल्स करता डॉक/ आयुर्वेद/ योगशिक्षकाला विचारा स्मित

माहितीचा स्रोत: 
योगशिबीर

लाल भोपळ्याची बाखर भाजी + सालाची चटणी

लागणारा वेळ: 
२५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

भाजी करता :
१/२ की. लाल भोपळा ( छान कंच हिरव्या पाठीचा आणि रंगाने केशरी)
१/२ वाटी नारळाचा कीस
४ चहाचे चमचे खसखस
१० -१२ मेथी दाणे
२ चहाचे चमचे धणे पुड
१ चहाचा चमचा जिरे पुड.
कसुरी मेथी - १ चमचा
१२-१५ लसणाच्या पाकळ्या
लिंबा एवढया चिंचेच कोळ
आणि जवळ पास तेवढाचे गुळ
कढीपत्ता
तेल १/२ वाटी
मोहरी,हळद, तिखट गोडा मसाका, मीठ अंदाजे..

चटणी साठी..
समजा एक वाटी लाल भोपळ्या च्या पाठी चा कीस
तर १/२ वाटी तीळ
१/२ वाटी सुक्या नारळाचा कीस
दोन चहाचे चमचे तेल
मीठ, हळद, साखर अंदाजेच

क्रमवार पाककृती: 

श्रावण महिन्यात लाल भोपळ्याला खुप चव असते. शिवाय आत्ता आपल्या सणांना पण सुरवात झालेली असते.. लसुण वगळुन ही भाजी केली तर नैवेध्याला छानच होते..
तेव्हा एका रुचकर भाजीची पा.कृ देते आहे.. बघा आवडते का!

प्रथम लाल भोपळा, स्वच्छ धुवुन त्याची पाठ / साल बारिक किसणी नी किसुन घ्या.. (फक्त पाठ भोपळ्याचा भाग
यायला नको नाही तर चटणी खरपुस होणार नाही)

मग त्याच्या उभ्या फोडी चिरुन घ्या.
कढईत दोन चमचे तेल घालुन त्यात मेथी दाणे, नारळाचा कीस, खसखस लसुण घालुन खमंग भाजुन घ्या आणि
बारिक गिरवुन घ्या. आता आपली बाखर तय्यार झाली आहे..

आता कढईत १/२ वाटी तेल टाकुन मोहरी तडतडली की, कसुरी मेथी घाला आणि ही गिरवलेली बाखर घाला,
पाच सात मि.परतवुन घ्या. यात गोडा मसाला, हळद, ति़खट, धणे जिरे पुड घाला. भोपळ्याच्या फोडी घाला.
जरा वेळ झाकुन शिजु द्या.. मग चिंचेच कोळं गुळ आणि मीठ, कढीपत्ता घाला थोड पाणी घालुन.. परत शीजु द्या.
शेवटी बारीक चिरलेली कोथींबीर पेरा..

चटणी :
अगदीच सोपी आहे, दोन चमचे तेल एका छोट्या कढईत घाला , मोहरी तडतडली की, त्यात आधी तीळ,खसखस आणि नारळाचा कीस घाला, मंद आचेवर क सारखे परतवत रहा.. आता भोपळ्याच्या सालाचा कीस घाला..
चांगला खरपुस झाला की मीठ आणि साखर घाला.

खुपच चविष्ठ लागते ही चटणी..

1_1.jpg
2_0.jpg
3_0.jpg
5_0.jpg
या जेवायला...
IMG_20150810_131312.jpg

अधिक टिपा: 

ही भाजी अगदी आचार्‍यासारखी होते..
जोडीला साध वरण आणि कढी हवीच..स्मित

माहितीचा स्रोत: 
सासु बाई

रसलिंबू

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

पाव किलो गूळ
५-६ टीस्पू मोहरी
२-३ टीस्पू मेथी दाणे
१०-१२ काळी मिरी दाणे
१ छोटा तुकडा दालचिनी
१ टेस्पू तेल
४ टीस्पू लाल तिखट
१ टीस्पू हळद
१ कप लिंबाचा रस

क्रमवार पाककृती: 

१. पाव किलो गूळ थोडयाश्या पाण्यात विरघळवून थोडं घट्ट सिरप करा.
२. मोहरी आणि मेथी दाणे थोडे भाजून त्यात दालचिनी, मिरी दाणे घालून अग्गदी बारीक पावडर करा.
३. एका लहान कढईत तेल गरम करुन त्यात हळद आणि तिखट घाला, लगेच गॅस बंद करा (जळू नये म्हणून)
४. एका पातेल्यात लिंबाचा रस घेउन त्यात गुळाचं सिरप नीट ढवळून मग मसाला पावडर आणि फोडणी दोन्ही हळूहळू मिसळा.
५. एक छोटी बाटली रसलिंबू तयार होईल, ते कोरडया बाटलीत भरून एक आठवडा मुरु दया.
मग काय खायला सुरूवात पोळीबरोबर किंवा बोटं चाटून.. फिदीफिदी
वि. सू. आईची रेसिपी आहे आणि फक्त खायचा अनुभव आहे. हाहा

बात कुछ बन ही गयी!!
P_20150826_221700_1.jpg

माहितीचा स्रोत: 
आई

बीटाचा पराठा.

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

मध्यम आकाराचे १ बीट.
चमचाभर तीळ
तीन चार हिरव्या मिरच्या (भरड वाटून)
बारीक चिरून कोथिंबीर
अर्धीपळी कच्चे तेल
थोडे पाणी
चिमुटभर साखर
चवीप्रमाणे मिठ, हळद,हिंग

क्रमवार पाककृती: 

बीट बारीक किसणीने किसून घ्या.
त्यात तीळ-हळद-हिंग-मिठ-साखर-कच्चेतेल-मिरची-कोथिंबीर घालून कालवून घ्या.
थोडे पाणी घाला. साधारण पाव वाटी पुरते. आता त्यात मावेल तेवढी कणिक भिजवुन थोडावेळ झाकुन ठेवा.
पातळ पराठे लाटा. मध्यम आचेवर भाजून वरून साजूक तूप लाऊन खा.

ParathaPost.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
आहारावर अवलंबुन.
अधिक टिपा: 

पाणी न घालता, फक्त बिटात मावेल तेवढी कणिक भिजवून केलेले पराठे थोडे उग्र लागतात.
पराठा प्रखर आचेवर भाजला किंवा फार जाड केला तर थोडा कच्चट लागतो.
चटणी-लोणच्या बरोबर चांगले लागतातच पण नुसते पण मस्त खरपुस लागतात.

माहितीचा स्रोत: 
मैत्रिण

फोडणीच्या कण्या

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

भाताच्या कण्या १ वाटी,
ऊकळते पाणी ३ वाट्या,
फोडणीचे साहित्य,
अर्धे लिम्बु किंवा कैरीचे बारिक तुकडे,
लसूण पाकळ्या ३-४ ठेचुन,
मिरच्या २ ( तुकडे करुन )
कढिपत्ता,
ओलं खोबरं,
कोथिंबीर.

क्रमवार पाककृती: 

कढईत खमंग फ़ोडणी करुन त्यात लसूण, कढीपत्ता, मिरच्यांचे तुकडे घालावे. लसूण छान परतला गेला पाहिजे.
नंतर त्यात कण्या घालुन चांगल्या भाजुन/ परतुन घ्याव्या. वरुन लिम्बुरस किंवा कैरी घालावी.
त्यात उकळते पाणी घालुन झाकण ठेवुन छान १-२ वाफा येउ द्याव्या. कण्या छान शिजल्या की पाणी पुर्ण आटुन मोकळ्या होतात.
वरुन खोबरं कोथींबीर घालुन गरम गरम खाव्या.

वाढणी/प्रमाण: 
दोघांसाठी
अधिक टिपा: 

१. अतिशय रुचकर वेगळा प्रकार नाश्त्याला होतो.
२. कण्या छान भाजायला हव्यात नाहितर गोळा होइल.
२. लसुण न घालता कांदा घालुन पण छान होतात. मला लसुण घालुनच आवडतात. जास्त खमंग लागतात.
३. साबा एकदाच भरपुर कण्या आणुन निवडुन, धुवून, वाळवुन ठेवतात.
४. वरी तांदुळ किंवा गहू दलिया वापरुन पण हीच कृती करता येइल.

माहितीचा स्रोत: 
सासुबाई

नारळाच्या पोळ्या

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

पारीसाठी:
१ मेझरींग कप कणिक, किंचीतसे मीठ, चमचाभर तेलाचे मोहन

सारणासाठी:
१ मेझरींग कप खवलेला नारळ / नारळाचा चव
१ मेझरींग कप पंढरपुरी डाळ्याचे अगदी बारीक केलेले पीठ
३/४ मेझरींग कप पीठीसाखर
स्वादासाठी वेलची पूड, थोडे केशर
पाव कप दूध
तूप

क्रमवार पाककृती: 

पारीसाठी लागणारे साहित्य घेऊन पोळ्यांसाठी भिजवतो तशी कणीक भिजवून घ्या. फार घट्ट नको किंवा फार सैलही नको.
नारळाचा चव अगदी थोडासा परतून घ्या. त्यात पंढरपुरी डाळ्याचं पीठ, पीठीसाखर, वेलची, केशर घालून नीट मिसळून घ्या. सारण कोरडं वाटलं तर अगदी थोडे थोडे दूध शिंपडून पुरणाप्रमाणे मऊ (कंसिस्टन्सि?) करून घ्या. आता कणकेचा उंडा घेऊन त्यात पुरणाच्या पोळीला भरतो तसे सारण भरून तांदळाच्या पिठीवर हल्क्या हाताने लाटून घ्या. तव्यावर तूप सोडून भाजून घ्या.

वाढणी/प्रमाण: 
५-६ पोळ्या
अधिक टिपा: 

काहीही नाहीत. एकदम सोपी पाककृती. या पोळ्या टिकतातही छान. थोSSडीशी खव्याच्या पोळीसारखी चव लागते. बंगलोरलाही खाल्ल्या होत्या पण त्या नुसत्या नारळाच्या होत्या. नारळी पौर्णिमेला कधी साखरभाता ऐवजी बदल म्हणून छान लागतात.

माहितीचा स्रोत: 
आत्या. तिने फार वर्षांपूर्वी टिव्हीवर एका कार्यक्रमात पाहिल्या होत्या.

पुडाची वडी/ कोथिंबीरवडी/ सांभारवडी

लागणारा वेळ: 
२ तास
लागणारे जिन्नस: 

- २ मोठ्या जुड्या कोथिंबीर
- २ ते २.५ वाट्या बेसन/ चण्याच्या डाळीचं पीठ
- दोन चमचे खसखस
- तीन चमचे सुकं खोबरं
- तीन चमचे चारोळी
- दोन चमचे पांढरे/ लाल तीळ
- लाडात असाल तर थोडे काजू, बेदाणे (शक्यतो घालत नाही या पदार्थात)
- दोन चमचे घरचा काळा मसाला
- एक चमचा तिखट (मिसळणाच्या डब्यातल्या चमच्यानी) किंवा आवडीनुसार जास्त ही घेता येईल.
- अर्धा चमचा हळद
- चवीनुसार मीठ
- भक्क्क्क्कम तेल (वडी भर तेलात तळायची असते)

वर तिखटाकरता सोडून जी चमच्याची मापं दिली आहेत ती आपल्या नेहेमी खाण्याकरता वापरायच्या चमच्याची आहेत.

क्रमवार पाककृती: 

- कोथिंबीर निवडून, साफ करून, धुवावी. कपड्यावर, कागदावर पसरून पाणी नीट सुकू द्यावं. यात थोडंही पाणी राहाता कामा नये.
- आता ही स्वच्छ केलेली कोथिंबीर बारीक चिरावी. चिरलेली कोथिंबीर कमीतकमी ४ ते ५ ओंजळीभरून तरी व्हावी.
- एका कढईत तेलावर खसखस भाजून घ्यावी. तीळ- चारोळीही भाजावी. सुकं खोबरं सुद्धा परतावं. एका ताटलीत हे सगळं एकत्र करून जरा चुरून घ्यावं. फार नको. चारोळी, खोबरं हे जाणवलं पाहीजे.
- चमचाभर तेलाची फोडणी करून त्यात थोडं हळद/ तिखट परतून घ्यावं त्यातच चुरलेलं मिश्रण घालावं. नीट सगळं कालवून हे कोथिंबीरीत घालावं. यात मीठ घालावं. कोथिंबीर फोडणीत टाकायची नाही. तिला पाणी सुटेल न काहीच करता येणार नाही.
- चण्याच्या डाळीत तेलाचं मोहन, हळद, तिखट, मीठ घालून घट्ट भिजवून गोळा तयार ठेवावा.
- एका पसरट ताटलीत, तेल + काळा मसाला + चिमूटभर मीठ असं कालवून तयार ठेवावं.
- आता चण्याच्या भिजवलेल्या पिठाची बेताची पोळी लाटावी. पीठ वापरू नये लाटतांना. हवं तर तेलाचं बोट लावावं. पोळी समपातळीत हवी. तशीच फार पातळही नको अन फार जाडही नको. नाहीतर सारण भरल्यावर / तेलात फुटण्याची भिती.
- यावर तेल + मसाल्याचं मिश्रण हातानी नीट अन भरपूर लावावं.
- भरपूर कोथिंबीरीचं सारण घालावं. घट्ट पॅक करावं त्रिकोणी लंबाकारात. खुळखुळा होता कामा नये. नीट सगळीकडून बंद करावं. हेच खरं किचकट काम आहे कारण सारण त्यामानानी कोरडं असतं. अश्या सगळ्या वड्या करून ठेवाव्या. ओलसर नॅपकिन खाली ठेवल्या तर सुकणार नाही.
- आता या वड्या भर तेलात तळाव्या. तेल खूप गार नको पण अगदीच कडकडीतही नको.
- सोनेरी रंगावर काढाव्यात. एकाचे दोन तुकडे करावे सुरीनी. गरम गरम सर्व कराव्या स्मित

वाढणी/प्रमाण: 
खाल तसं. वरच्या प्रमाणात ४ लोकांच्या जेवणात साईड-डिश म्हणून पुराव्यात.
अधिक टिपा: 

- हवं असेल तर कांदा-लसूण आधी फोडणीत परतून घेऊ शकता. हिरवी मिरचीही घालता येईल.
- आलं शक्यतो वापरत नाही यात
- सारणात एका लिंबाचा रस पिळला तर एक छान चव येते.
- पिठाच्या पोळीला लावण्याकरता मसाल्याचं जे मिश्रण सांगीतल आहे, त्यात काही लोक्स जरा चिंचेचा कोळही घालतात. त्यामुळे एक अ‍ॅडेड टँग मिळतं.
- कोथिंबीर ही चिरावीच लागते. तीही बारीक. फुप्रोतून काढाल तर गिचका होऊ शकतो.
- बेस्ट उपाय म्हणजे आदल्यादिवशीच कोथिंबीर निवडून, धूवून सुकत ठेवावी.
- लक्षात ठेवण्यासारखी गोष्ट ही की कोथिंबीर गरम कढईत घालायची नाही. तिला पाणी सुटलं तर खेळखंडोबा. शंका असेल तर फोडणीही जरा गार करून घालावी.
- बरोबर श्रीखंड करायची पद्धत आहे. कढीबरोबरही या उत्कृष्ट लागतात. (नागपूर ला डिस्ट्रिक्ट कोर्ट्जवळ या वड्या कढीसोबत मिळतात. अप्रतीम!)
- चवीला अन पोटालाही लय भारी असतात.
- एखाद-दुसरी वडी समजा फुटलीच तर ती तळतेली कोथिंबीर वेगळी ठेवावी.
त्याचा फोडणीचा भात करावा - ती कोथिंबीर कढईत घ्यावी, त्यात साधा/ पांढरा भात मोकळा करून घालावा. मस्त पैकी परतून तिखट, मीठ पाहावं; अ‍ॅडजस्ट करावं; चविष्ट भात तयार!

माहितीचा स्रोत: 
आजी, स्वयंपाकाला येणार्‍या काकू

रायवळ/गोटी आंब्याचे सासव(सासम).....फोटोसहित

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

साहित्य: ८ रायवळ/गोटी आंबे, अर्धी वाटी गूळ.
वाटणासाठी: ओलं खोबरं अर्धी वाटी, सुक्या लाल मिरच्या २/३, १ चमचा मोहोरी.
फ़ोडणीसाठी : १ चमचा तेल, १ चिमूट मेथ्याची पावडर, पाव चमचा हिंग, १ चिमूट हळद, कढिलिंब, चवीप्रमाणे मीठ.

क्रमवार पाककृती: 

चला मंडळी......आता रायवळ आंबेच काय पण दशहराही आता बाजारातून अदृश्य होईल. निसर्ग नियमच आहे. आता दशहराला हापूसची मजा नाही पण चालसे!
अजूनही बाजारात एखादी मावशी असेलच रस्त्याकडेला रायवळ/गोटी आंब्यांची टोपली घेऊन. बघा आणि सीझन संपायच्या आत हे आंब्याचं सासव करूनच पहा.

कृती: बाजारात रस्त्याकडेला बसणाऱ्या मावशीच्या टोपलीतून छान चांगले रायवळ आंबे निवडून घ्या. रेग्युलर फ़ळवाल्याकडून किंवा दुकानातून घेतल्यास ती गावरान रायवळ चव मिळेलच याची खात्री नाही. असो...घरी आल्यावर भरपूर पाण्यात स्वच्छ धुवून घ्या. नंतर अगदी थोड्या पाण्यात अर्धी वाटी गूळ चांगला विरघळून घ्या. मग आंबे सोलून घ्या. अगदी हलक्या हाताने. ही सालं उलटी करा...म्हणजे गराचा भाग वर येईल. पाण्यात घालून ही सालं आपल्याला स्वच्छ करून त्याच्याही सगळा रस काढायचा आहे. या गावठी आंब्यांच्या सालींचाही भरपूर रस निघतो .
कोयी वेगळ्या ठेवा व सालं एका मोठ्या भांड्यात घ्या. या सालांवर चांगलं अर्धी पाऊण वाटी पाणी घालून सालं स्वच्छ करून घ्या. सालांचाही भरपूर रस निघतो.
आता कोयी जरा जरा दाबून जेवढा रस निघेल तो सालांच्या रसात मिसळा. आणि कोयीही. या कोयी जेवताना चोखून खायला मजा येते. आता कळलं ना फ़ार मोठे किंवा हापूस का नाही घ्यायचा ते? असो.....
आता १ चमचा मोहोरी छोट्या कढईत कोरडीच भाजून घ्या. हे अगदी मंद गॅसवर करा. मोहोरी जळू देऊ नका. याच कढईत थेंबभर तेल टाकून त्यात २/३ सुक्या ब्याडगी मिरच्या भाजून घ्या. हे भाजलेले जिन्नस बाजूला ठेवा.
यानंतर अर्धी वाटी ओलं खोबरं, १ चमचा ही भाजलेली मोहोरी, भाजलेल्या सुक्या मिरच्या सगळं मिक्सरमधे बारीक वाटून घ्या.
हे नीट वाटलं जावं यासाठी टीप: आधी मोहोरी, मिरच्या आणि थोडं मीठ एवढंच जर कोरडच वाटलं तर छान बारीक होतं. मग यात खोबरं घाला आणि लागेल तेवढं अगदी थोडं पाणी घालून बारीक वाटून घ्या.

आता हे वाटण कोयी आणि रसाच्या मिश्रणात घाला. डावाने सारखं करा. गुळाचे तयार केलेले पाणी यातच मिसळा. अंदाजाने मीठ घाला. आता फ़ोडणी करा.
तेलात मोहोरी, मेथ्या पूड, हिंग, हळद, कढिलिंब हे सगळं घालून ही फ़ोडणी या मिश्रणावर ओता.

.............. आंबे नुसते खायचे सोडून हे.....आंब्यावर फ़ोडणी वगैरे कशाला? असले अरसिक प्रश्न विचारून कृपया रसभंग करू नये. फिदीफिदी करून पहा मगच प्रश्न विचारा.

हे गार सर्व्ह करायचं की गरम??? हे न उकळता नुसतं मिश्रण करून फ़ोडणी घालून तसंच तोंडीलावणं म्हणून घेऊ शकता.
उन्हाळ्यात हे थंडच छान वाटते. अगदी पोळी/भाताबरोबर.
हे कशाबरोबर खायचं??? या अनादि अनंत आणि अनाकलनीय प्रश्नाचं उत्तर वर दिलेलं आहे.

पण पावसाळ्यात मात्र व्यवस्थित उकळून गरम गरमच भात किंवा पोळीबरोबर छान लागेल. हे रायवळ आंबे अजूनही कुठे कुठे दिसतात. त्यामुळे पावसाळी हवेत हे आंब्यांचं सगळं मिश्रण मस्तपैकी चरचरीत फ़ोडणी घालून छानपैकी उकळा. व गरम गरमच सर्व करा.
यालाच कोयांडे असंही म्हणतात.
फोटो:
रायवळ/गोटी आंबे

वाटणाचे जिन्नसः मोहोरी, ओलं खोबरं आणि ब्याडगी सुक्या मिरच्या

कोयी आणि सालं ...शेजारी वाटण. ब्याडगी मिरच्या घेतल्यास वाटण छान गुलाबीसर होते.

पांढर्‍या भांड्यात थोड्याश्या दाबून थोडा रस काढलेया कोयी...रसासह. शेजारच्या भांड्यात सालांचा रस.

फोडणीचं सामान : मोहोरी, मेथी पावडर, हिंग जिरं आणि कढिलिंब.
चिरलेला गूळ

सर्व मिश्रणावर ओतलेली फोडणी


व्यवस्थित ढवळून तयार सासव.

वाढणी/प्रमाण: 
प्रत्येकी २ कोयी असं प्रमाण धरावं.
माहितीचा स्रोत: 
माझी वहिनी.......आणि एकदा मंगला खाडीलकरांनी हे टीव्हीवर दाखवलं होतं पण त्यांनी हापूस आंबा वापरला होता. पण मी रायवळचाच आग्रह धरते.

पपईचे धपाटे

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

चांगल्या पिकलेल्या, गोड असलेल्या पपईचे तुकडे २ मोठया वाट्या
पाच सहा भाकरी होतील एवढे ज्वारीचे पीठ
२ चमचे डाळीचे पीठ
१ चमचा ओव्याची पूड
२-३ चमचे तीळ
१-२ चमचे धने जीरे पूड
हव्या त्या प्रमाणात तिखट
मीठ
हळद
आवडत असल्यास बारीक चिरून कोथिंबीर

क्रमवार पाककृती: 

पपईच्या तुकड्यांचा मिक्सरमधे रस करून घ्या.
ज्वारीच्या पिठात सर्व जिन्नस मिसळून भाकरीच्या पिठाप्रमाणे पीठ भिजवून घ्या. भिजवताना अजिबात पाणी घालायचे नाही.
भाकरीसारखेच पिठावर थापून घ्या.
भाजताना तव्यावर पीठ लावलेली बाजू येईल अशा पद्धतीनं टाका.
दोन्ही बाजूनं तेलाचा हात लावून भाजून घ्या.
खाताना बरोबर तूप, लोणी किंवा दही, ताक-दूध, दही-दूध घ्या. मिरचीचा ठेचा किंवा दाण्याची चटणी, जवसाची चटणी वगैरे बरोबर मस्त लागतो.

वाढणी/प्रमाण: 
५ ते ६ मोठे धपाटे होतील.
अधिक टिपा: 

भाजताना पाणी लावायचे नाही. तसेच थेट आचेवर न भाजता तव्यावरच भाजायचे.
धपाटे २-३ दिवस (भारतातल्या हवामानात) सहज टिकतात. इथे ४ दिवस तरी टिकायला हरकत नाही. त्यामुळे जेष्ठ नागरीकांसाठी प्रवासाला जाताना खाण्याच्या पदार्थांसाठी उत्तम पर्याय आहे. लाल भोपळा घालूनही सुरेख होतात. पपई, भोपळा नसेल तर नुसता कच्चा मसाला, भरपूर तीळ, ओवा घालूनही छान होतात.

माहितीचा स्रोत: 
आई, काकू.