पारंपारीक मराठी

नारळी भात

लागणारा वेळ: 
२५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

१) तांदूळ - अडीज वाट्या
२) चिरलेला किंवा किसलेला गूळ - अर्धा किलो
३) खोवलेला नारळ - अडीज वाट्या (जितका तांदूळ तितकाच नारळ)
४) केशरकाड्या
५) लवंग (८-९)
६) काजू + पिस्ता + बदाम चे तुकडे
७) बेदाणे
८) वेलची पावडर (किंवा एव्हरेस्ट ची दूध मसाला पावडर)
९) तूप (८-९ मोठे चमचे)
१०) पाणी (६ भांडी) (भांडं = फुलपात्र)
(नेहेमीचा भात शिजण्यासाठी जितके पाणी घेता त्यापेक्षा जरा जास्त पाणी घ्यायचे.)

क्रमवार पाककृती: 

१) प्रेशर पॅन किंवा जरा सपाट बुडाचे पातेले घ्यावे. मंद आचेवर ८-९ मोठे चमचे तूपावर ८-९ लवंगा परतून घ्याव्यात.
२) घुतलेला तांदूळ (आधी भिजवून ठेवायची गरज नाही) या तूपावर परतावा.
३) तांदूळ लालसर होऊ लागला की वर दिलेल्या प्रमाणातील नारळाचा चव घालून परतावा.
४) मिश्रण नीट परतले गेले की ६ भांडी पाणी (वर दिलेले प्रमाण) घालून ढवळावे. झाकण घालून भात शिजू द्यावा. अधून मधून ढवळत राहून भाताची कणी शिजली की नाही ते पाहत रहावे.
५) भात शिजत आला की गूळ घालावा (खूप गोड नको असेल तर अर्ध्या किलोतला थोडासा वगळला तरी चालेल.) व ढवळत रहावे.
६) गूळ वितळला की प्रेशर पॅन खाली तवा टाकावा. शेगडीची आच मंदच असू द्यावी.
७) आता मिश्रणात केशरकाड्या + काजू + पिस्ता + बदाम चे तुकडे + बेदाणे + वेलची पावडर (किंवा एव्हरेस्ट ची दूध मसाला पावडर) टाकावे आणि ढवळावे.
८) पुन्हा झाकण घालून भात मंद आचेवर शिजू द्यावा.
९) साधारण १० मिनिटांत भात शिजेल. अधून मधून झाकण काढून ढवळायला हरकत नाही.

वाढणी/प्रमाण: 
५-६ जणांकरीता
अधिक टिपा: 

खाताना मिळतो स्वर्गीय आनंद स्मित
आजच केलाय सकाळी नारळी भात. मस्त झालाय. स्मित

माहितीचा स्रोत: 
माझी आई

शेवग्याच्या शेंगांचे लोणचे

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

चार जास्त जूनही नाहीत आणि अगदी कोवळ्याही नाहीत, अश्या शेवग्याच्या शेंगा.
पाऊण कप तेल, अर्धा कप व्हिनीगर, एक टिस्पून हिंग, एक टिस्पून जिरे, दोन टिस्पून (किंवा जास्त)
लाल तिखट, अर्धा टिस्पून हळद, अर्धा टिस्पून मेथी, अर्धा टिस्पून मोहरी, दोन टिस्पून साखर, मीठ

क्रमवार पाककृती: 

शेंगांचे एक इंचाचे तूकडे करून सोलून घ्या. वरची साल शक्य तितकी काढा. तेलाची फोडणी करुन, त्यात मेथी तळा, ती गुलाबी झाली कि मोहरी टाका, जिरे टाका, हिंग हळद टाकून, गॅस मंद करुन शेंगांचे तूकडे टाका. परतून सगळीकडून सोनेरी करुन घ्या. लाल तिखट व साखर घाला. व्हीनीगर घालून, उकळा. रस दाट झाला व तेल दिसू लागले कि बंद करा. अगदी थंड करा मग बाटलीत भरा.

वाढणी/प्रमाण: 
लोणच्याला काय प्रमाण ?
अधिक टिपा: 

व्हीनीगर वापरल्याने शेंगा छान मुरतात व मऊ होतात. मसाल्याचा स्वादही चांगला लागतो, व व्हीनीगरचा वास अजिबात रहात नाही.

शेंगूळ (शेवग्याच्या शेंगांची आमटी)

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

चार शेवग्याच्या शेंगा, अर्ध्या लिंबाएवढा गूळ, चार पाच कोकमे, अर्धा कप तांदळाचे पिठ, दोन कांदे, लाल तिखट, हळद, हिंग, जिरे,मीठ, तेल

क्रमवार पाककृती: 

शेंगांचे बोटभर लांबीचे तूकडे करून घ्या. कांदा उभा पातळ चिरुन घ्या.
तेलाची हिंग हळद जिर्‍याची फोडणी करुन घ्या.
त्यावर कांदा टाकून लालसर करुन घ्या. त्यावर शेंगाचे तूकडे टाकून जरा परता,
मग त्यावर तीन चार कप पाणी टाका. उकळी आली, कि गॅस मंद करुन, अर्धवट
झाकण ठेवून, शेंगा शिजवून घ्या.
मग त्यात आमसूले व लाल तिखट टाका. (तिखट हवे तर कांद्याबरोबर परतूनही घेऊ
शकता, पण ते करपणार नाही, याची काळजी घ्या.)
जरा उकळले कि गूळ घाला, तांदळाचे पिठ थोड्या पाण्यात मिसळून टाका व रस
दाट झाला, कि उतरा.
भातावर घेता येते, किंवा नूसतेही पिता येते.

वाढणी/प्रमाण: 
चार जणांसाठी
अधिक टिपा: 

याला आंबट, गोड, तिखट अशी छान चव येते, तांदळाचे पिठ नसल्यास थोडी भाजलेली कणीक घ्या. बेसनाने तितकी चांगली चव येत नाही. लसूण, कोथिंबीर घालू शकता, पण गरज नाही.

रानभाजी १५) शेवग्याचा पाला

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

शेवग्याचा पाला
२ मोठे कांदे
२-३ मिरच्या
३-४ पाकळ्या लसुण
चिमुटभर हिंग
पाव चमचा हळद
३-४ खवलेल चमचे ओल खोबर
चविपुरते मिठ
चिमुटभर साखर
तेल

क्रमवार पाककृती: 

प्रथम शेवग्याचा पाला काढुन धुवुन चिरुन घ्यावा. मग तव्यावर थोडा भाजावा. आता तेलावर लसुण टाकुन मिरची, कांदा, हिंग, हळद घालावे वरुन शेवग्याचा भाजलेला पाला घालावा परतुन थोडा वेळ शिजवावा. भाजलेला असल्यामुळे जास्त शिजवण्याची गरज नसते. मग मिठ, साखर, खोबर घालून थोड परतवुन गॅस बंद करावा.

वाढणी/प्रमाण: 
४-५ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

*आमच्याइथे हा पाला भाजून घेण्याची पद्धत आहे. पण न भाजताही मी भाजी केली आहे. ती भाजलेल्या पानाएवढी टेस्टी नाही लागली. कदाचित ह्या भाजीतील जडपणा जाण्यासाठी पाला भाजुन घेत असतील.

*इतर पालेभाज्यांप्रमाणे ह्या भाजीतही डाळी घालता येतात.

*शेवग्याच्या फुलांचीही भाजी करतात.

*ही भाजी उष्ण असल्याने पावसाळ्यात किंवा हिवाळ्यातच खातात.

*बाळाच्या पाचविला ही भाजी सटवाईला नेवेद्य म्हणून पानावर दाखवुन ते नेवेद्य बाळाच्या आईने खाण्याची पद्धत आहे.

*बाळंतीणीसाठीही ही भाजी पोषक असते.

माहितीचा स्रोत: 
आई

रानभाजी १४) दिंडा

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

दिंड्याचे देठ
कोणत्याही कडधान्याच्या भाजीचे साहित्य
किंवा कोलंबीच्या कालवणाचे साहित्य.

क्रमवार पाककृती: 

श्रावणी सोमवारी ह्या दिंड्याच्या पानावर जेवण्याची प्रथा आहे. ह्या दिंड्याच्या कोवळ्या फांद्या म्हणजे देठे सोलुन कडधान्याच्या भाजी आमटी किंवा कोलंबी मध्ये टाकतात.

वाढणी/प्रमाण: 
अंदाजे
अधिक टिपा: 

बाजारात दिंड्याची देठे विकायला येतात. ती वरुन थोडी लालसर असतात.

माहितीचा स्रोत: 
आई

मटणाचा रस्सा

लागणारा वेळ: 
१.५ तास
लागणारे जिन्नस: 

१ किलो मटण (२ ते ३ पाऊंड, थोडी हाडे- नळ्या असाव्यात.)
तिखट
मीठ
हळद

पहिले वाटण-
१ वाटी कोथिंबीर
१ इन्च आले
१ मिरची
१ छोटा लसणाचा गड्डा
१ चमचा बडीशेप
१ छोटा कांदा (कच्चाच)
थोडी पुदिन्याची पाने (आवडत असल्यास)
२ चमचे लिंबाचा रस किंवा दही.

दुसरे वाटण-
१ नारळ खवणून खोबरे तव्यावर भाजून घ्यावे
२ कांदे उभे पातळ चिरुन तव्यावर तेल टाकून तळून
३-४ लसूण पाकळ्या
२ चमचे खसखस भाजून
दालचिनी
४-५ लवंगा
४-५ वेलदोडे

फोडणी-
१ मध्यम कांदा चिरुन
खडा गरम मसाला (२-३ लवंगा, दालचिनीचा तुकडा, १ छोटा चमचा काळे मिरे, एक मसाला वेलची)
तमालपत्र
हिंग

तेल/तूप

क्रमवार पाककृती: 

-मटणाला हळद आणि मीठ लावून थोडावेळ ठेवून मग धुवून घ्यावे.

-पहिल्या वाटणासाठी दिलेले जिन्नस बारीक वाटून घ्यावेत. मटणाला मीठ, हळद, चमचाभर तिखट आणि पहिले वाटण लावून अर्धा तास मुरत ठेवावे.

mutton1.jpg

- जाड बुडाच्या पातेल्यात तेल किंवा तूप घालून तापल्यावर हिंग, खडा मसाला, तमालपत्र टाकून मग चिरलेला कांदा टाकून परतावे. मटणाचा रंग बदलू लागला की २ वाट्या पाणी घालून झाकण ठेवावे.

- मटण थोडे शिजल्यानंतर दुसरे वाटण घालावे, आवडीनुसार अजून तिखट, प्रमाणात मीठ घालावे. वाटीभर पाणी घालून आणि उकळी आणावी, नंतर मटण पूर्ण शिजेपर्यंत मंद आचेवर शिजवावे. मटण पूर्ण शिजवून घेऊन दुसरे वाटण घातले तरी चालते पण घातल्यावर पुन्हा नीट उकळी आणावी. रस्सा अति दाट किंवा पातळ नको. त्याप्रमाणे पाणी वापरावे.

mutton2.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
४ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

- ही आमची नेहमीची मटण रश्श्याची रेसिपी आहे.

- फोडणी स्टीलच्या कुकरमध्ये केली आणि दुसरे वाटण घातल्यावर कुकरचे झाकण लावून प्रेशरसह मटण शिजवता येते. मटण चांगल्या प्रतीचे, जून नसेल तर पातेल्यात ३०-४५ मिनिटे लागतील. कुकरमध्ये मोठ्या आचेवर १ शिटी झाल्यावर आच कमी करुन पूर्ण प्रेशर येऊ द्यावे. मग शिटी होऊ न देता गॅस बंद करावा आणि पूर्ण वाफ गेल्यावरच कुकर उघडावा. मटण शिजले की नाही ते एखादा हाडासहित असलेल्या तुकड्यावरुन समजेल. मांस हाडापासून सहज वेगळे झाले, तुकडा मोडता आला की ते शिजले असे समजावे. मटण रुम टेम्प. ला असेल, किमान अर्धा तास तरी मॅरिनेट केले असेल तर लवकर शिजते.

- वाढताना बरोबर कांदा टोंमॅटोची दही घातलेली कोशिंबीर द्यावी.

- यासाठी भात करताना तेलावर खडा गरम मसाला घालून तांदूळ परतून आणि मटण शिजताना काढलेले थोडे पाणी घालून शिजवला तर छान लागतो.

-एका नारळाऐवजी, अर्धा नारळ आणि २ टोमॅटो ब्लांच करुन किंवा नुसते चिरुन फोडणीत घालू शकता.

माहितीचा स्रोत: 
आई

रानभाजी १३) सुरणाचे देठ

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

सुरणाचे देठ
सुरणाचे देढ हिरव्या देढावर पांढरे कोड आल्यासारखे असते दिसायला. वरचे साल काढून घ्यायचे.

क्रमवार पाककृती: 

सुरणाचे देठ हे आमटीत, कोलंबीच्या कालवणात, वाटाणा, बिरड्यात घालतात. हे सुरणाप्रमाणे खाजणारे असते. त्यामुळे ज्या पदार्थात टाकायचे त्यात आंबट घालावे लागते. ऋषीपंचमीच्या दिवशी जी भाजी केली जाते त्या भाजीतही ह्याचा देठ वापरतात.

ह्याच सुरणाला खाली कंद लागतो. त्याचा उपयोग भाजी, उपवासाचे पदार्थ करण्यासाठी होतो.

वाढणी/प्रमाण: 
अंदाजे
अधिक टिपा: 

सुरणाच्या पाल्याचीही भाजी करतात अस ऐकलय पण मी कधी पाहीली किंवा खाल्लेली नाही.

माहितीचा स्रोत: 
आई.

चवळी/मुग/लाँग बीन्सची भाजी

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

चवळी किंवा मुगाच्या शेंगा पाव किलो
भारताबाहेर असाल तर चायनीज स्टोरमधे लाँग बीन्स म्हणून शेंगा मिळतात त्या शेंगा पावकिलो (१/२ पाऊंड)
१ लहान कांदा (वगळण्यास हरकत नाही)
१ टेबलस्पून कांदा लसूण मसाला
३-४ पाकळ्या ठेचलेला लसूण
मीठ चवीप्रमाणे
२ टेबल्स्पून तेल, नेहेमीचे फोडणीचे साहित्य
२ टेबलस्पून दाण्याचे कूट
कोथिंबीर
किंचीत पाणी

क्रमवार पाककृती: 

Long Beans

१. शेंग्यांचे कडेचे धागे काढून टाकावेत आणि शेंगा स्वच्छ धुवून निथळून घ्याव्यात.
२. शेंगांचे १/२ सेंटीमिटर जाडीचे तुकडे कापावे.
३. कांदा वापरणार असाल तर ते देखील बारीक कापून घ्यावा.
४. तेलाची नेहेमीप्रमाणे फोडणी करावी. त्यात कांदा आणि लसूण नीट परतून घ्यावा.
५. त्यावर कापलेले बीन्स घालून साधारण ३-४ मिनीटे मध्यम गॅसवर परतावे.
६. गॅस बारीक करून अगदी २-३ टेबलस्पून पाणी घालून झाकण ठेवून भाजीला एक वाफ आणावी.
७. त्यावर मीठ, कांदा-लसूण मसाला घालून नीट हलवावे. भाजी शिजली नसली तर १-२ टेबलस्पून पाणी घालून पुन्हा एक वाफ काढावी.
७. भाजी नीट कोरडी करावी. वरुन दाण्याचे कूट, चिरलेली कोथिंबीर घालून भाकरी-चपातीबरोबर गरम गरम खावी.

याचाच एक पातळ भाजीसारखा प्रकार करतात. त्यासाठी थोड्या जून शेंगा सोलून त्यातले दाणे काढायचे. थोड्या चिरलेल्या शेंगा असे घेतात. जास्तीचे साहित्य म्हणजे लसूण-खोबर्‍याचा गोळा, आमसूल आणि गूळ. लसूण फोडणीत न टाकता भाजी उकळताना घालतात. भाजी अर्धवट शिजली की अमसूल-गूळ घालून उकळायचे. हा प्रकार गरम भातावर अप्रतीम लागतो.

वाढणी/प्रमाण: 
२-३ लोकांना पुरेल
अधिक टिपा: 

१. शेंगा शक्यतो कोवळ्या पाहून आणाव्यात. एखादी जून असेल तर त्यातले दाणे काढून वापरावेत.
२. भाजी एकदम कोरडी आणि करकरीन असते तरी पूर्ण शिजलेली असते. नीट बारिक गॅसवर परतले की भाजीचा रंग देखील मस्त रहातो.
३. कांदा लसूण मसाला नसेल तर गोडा मसाला आणि लाल तिखट वापरून देखील ही भाजी करता येते.

आम्हाला आजूबाजूचे शेतकरी असल्या शेंगा खूप आणून देत. त्यामुळे हे प्रकार घरी वरचेवर होत असत. इथे आल्यावर लाँग बीन्सचे करून पाहीले आणि आवडले.

माहितीचा स्रोत: 
मम्मी

रानभाजी १२) मायाळू

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

मायाळूच्या भजीचे साहित्य :
मायाळूची आख्खी पाने स्वच्छ धुवुन
बेसन १ वाटी
हिंग चिमुटभर
पाव चमचा हळद
चवीपुरते मिठ
दोन चिमुट ओवा असल्यास
अर्धा चमचा तिखट
तळण्यासाठी तेल

मायाळूची पिठ पेरुन भाजीचे (भगरा) साहित्य :
मायाळूची पाने धुवुन चिरुन
बेसन पाव वाटी
१ मोठा कांदा
फोडणी : राई, जिर, हिंग
हळद
१ चमचा मसाला किंवा २-३ मिरच्या
पाव चमचा साखर
अर्धा चमचा गोडा मसाला
चविपुरते मिठ

क्रमवार पाककृती: 

मायाळूच्या भजीची पाककृती :
मायाळूची पाने आख्खी स्वच्छा धुवुन घ्यावीत. मग तेल सोडून साहीत्यात दिलेले सगळे जिन्नस थोडे पाणी घालून मिक्स करावे. थोडे घट्टच ठेवावे. बटाट्याच्या भजीला ठेवतो तसे. मग मायाळूचे एक एक पान भिजवलेल्या पिठात बुडवुन गरम तेलात सोडावे. गॅस मिडीयम ठेवाव. थोड्या वेळात भजी पलटून मग भजीला किंचीत लालसर रंग आला की काढाव्यात.

मायाळूच्या भाजीची (भगरा) पाककृती :
प्रथम कढईत वरील फोडणी द्यावी मग कांदा घालून थोड परतवुन हळद, हिंग मिरची किंवा मसाला घालावा. त्यावर मायाळूची चिरलेली पाने घालावीत. आता थोडावेळ पाने शिजवुन मग त्यात कोरडेच बेसन भुरभुरावे. मग त्यात गोडा मसाला, मिठ साखर घालून वाफेवर शिजू द्यावे. गॅस मंद ठेवावा नाहीतर खाली लागते. बेसन शिजले की गॅस बंद करावा.

वाढणी/प्रमाण: 
४ ते ५ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

मायाळूच्या पानांचा वेल खुप पसरतो. ही पाने वर्षभर मिळतात. त्याला छोट्या काळ्या बिया येतात त्या जमिनीवर पडल्या कि तिथे ह्याचि भरपुर रोपे उगवतात.
मायाळुच्या पानांची आमटीही करतात. पालकाच्या आमटीप्रमाणे.

माहितीचा स्रोत: 
आई

रानभाजी ११) कोरांटी (कोलेट)

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

कोरांटीची भाजी स्वच्छ धुवुन चिरुन
२ कांदे
४-५ लसूण पाकळ्या
२-३ मिरच्या
हिंग
हळद
पाव चमचा साखर
चविपुरते मिठ
पाव वाटी ओल खोबर किसुन

क्रमवार पाककृती: 

प्रथम कढईत तेलात लसणाची फोडणी द्यावी मग त्यातवर मिरची, हिंग, हळद घालून थोडे परतून चिरलेली कोरांटीची भाजी घाला. वर झाकण ठेउन थोड्या वेळाने परता. आता त्यात मिठ व साखर घालून थोडावेळ वाफेवर ठेवा. मग त्यात ओल खोबर घालून थोड परतुन गॅस बंद करा.

अधिक टिपा: 

* कोणतीही रानभाजी ओळख पटल्याशिवाय घेउ नका.

ही कोरांटी ओसाड जमिनीत येते. ही मोठी झाल्यावर ह्याला काटे येउन निळी फुले येतात. बर्‍याच जणांनी पाहीली असेल. मोठी होउन फुले आली की परत मी फोटो टाकेन.

ही भाजी अजुन विकायला आलेली पाहीली नाही. पण ही भाजी माझ्या माहेरी परंपरेप्रमाणे खातात. ही भाजी कंबरदुखीसाठी गुणकारी असते असे म्हणतात म्हणून माझी आई न चुकता ही भाजी दरवर्षी करते. आता मी पण करते.

ही भाजी पावसाळयाच्या सुरवातीलाच येते. म्हणजे जी जुनी झाड असतात त्याला बोके येतात आणि काही बिया रुजुन झुडपे आलेली असतात. पण ही कोवळी असतानाच काढायला लागते कारण नंतर त्याला काटे येतात.

माहितीचा स्रोत: 
आई