पारंपारीक मराठी

रसाच्या पोळ्या

लागणारा वेळ: 
१ तास
लागणारे जिन्नस: 

नाव बुचकळ्यात पाडणारे आहे खरे. पण कोकणात आमच्याकडे हेच नाव आहे ह्या पोळ्यांचे, म्हणून मी ही हेच दिले आहे. वाचा पुढे म्हणजे उलगडा होईल.

जनरली पाडव्याचं पक्वान्न म्हणजे श्रीखंड. पण आमच्या़कडे पाडव्याला आमरस करायची प्रथा आहे. पहिला आमरस पाडव्याला होतो. आंबे घरचे असल्यामुळेच हे शक्य होतं. एखाद वर्षी आंबा मागास असला, म्हणजे पाडव्याला आमरस करण्याएवढे आंबे नसतील, तर मग आम्रखंड करायचं आणि तेवढे ही नसतील आंबे एखाद्या वर्षी तर ह्या रसाच्या पोळ्या करायच्या पाडव्याला. पण आंब्याचचं काहीतरी करायचं पाडव्याला.

हा रस म्हणजे आंब्याचा आटवलेला रस. मे महिन्यात हा रस केला जातो आणि पुढे वर्षभर खाल्ला जातो. बाजारात हल्ली आंब्याचा मावा म्हणून एक प्रकार मिळतो तो हाच असावा असं वाटतं. कारण मी तो अ़जून बघितलेला नाहीये.

आंब्याचा रस काढुन त्यातल्या गुठळ्या मोडून घ्यायच्या आणि एका भल्या मोठ्या परातीत तो चुलीवर ठेऊन आटवायला घ्यायचा. हा मी नेहमी मोठ्या प्रमाणावरच केलेला पाहिला आहे. रस चुलीवर ठेवला आणि उकळायला लागला की तो फार उडतो सगळीकडे आणि त्यात असलेल्या साखरेमुळे हातावर उडला तर चांगलचं भाजतं म्हणुन चुलीपासून लांब उभं रहायचं आणि लांब दांड्याचा कालथा वापरायचा ढवळण्यासाठी. तसेच हा सारखा ढवळत रहावा लागतो नाहीतर खालुन लागतो. भरपूर कष्टचं काम आहे हे पण कामवाल्या बायका असतात हाताशी म्हणूनच जमतं. मोठी परातभर रस आटायला चांगले दोन तीन तास लागतात. रस साधारण आटत आला की त्यात थोडी साखर घालायची प्रिझर्वेटिव म्हणून आणि पुन्हा थोडा आटवायचा. साधारण मऊ गूळाएवढी कंसिस्टंसी असते ह्याची. अगदी गार झाला की मोठया मोठ्या चीनी मातीच्या बरणीत भरायचा. वर परत टिकण्यासाठी म्हणून थोडी पिठीसाखर भुरभुरवायची आणि दादरा बांधुन बरणी ठेऊन द्यायची. ह्याचा रंग फार सुंदर येतो आणि चवीलाही छानच लागतो. असा तयार रस मुलाना खाऊ म्हणून कधीही देता येतो. उपासाच्या दिवशी हा रस खाऊन वर दूध प्यायले तर पोट मस्त भरतं. हा रस आणि भाजलेले शेंगदाणे हा आजच्या काळातही आवडता खाऊ आहे आमच्या घरातल्या लहान मुलांचा. तसचं ह्यापासून आंब्याच्या वड्या आणि आता मी सांगणार आहे त्या पोळ्या सुद्धा छान होतात.

नमनाला चांगलं लिटर भर तेल घालुन झालं आहे आता प्रत्यक्ष कृतीकडे वळू या .

साहित्य:
सारणासाठी
एक वाटी आटवलेला रस
एक वाटी साखर ( मिक्सर मध्ये दळून )
एक चमचा तूप आणि थोडी वेलची पावडर.

कव्हर साठी

दोन वाट्या कणीक
दोन चमचे डाळीचं पीठ ( पोळ्या खुसखुशीत होतात या मूळे)
दोन चमचे गरम तेलाचं मोहन आणि किंचित मीठ.

पोळ्या लाटण्यासाठी तांदळाची पीठी. ( कणीक शक्यतो घेऊ नये. पीठीच घ्यावी. )

क्रमवार पाककृती: 

प्रथम कणकेमधे बेसन, तेल आणि मीठ घालुन आपण नेहमी पोळ्यांना भिजवतो त्या पेक्षा थोडी घट्ट भिजवून मुरण्यासाठी झाकून ठेवावी.

रस किसणीवर किसून घ्यावा आणि पिठीसाखर त्यात मिसळून नीट एकत्र करावे. नंतर हे मिश्रण मिक्सर मधुन फिरवून घ्यावे म्हणजे रस आणि साखर चांगल मिक्स होईल. आता ह्यात एक चमचा साजुक तूप, वेलची पावडर घालावी आणि दुधाचा हात लावून लावून मळून मळून त्याचा गोळा करावा. एकदम दूध घालु नये. साधारण आपण गूळ पोळीचा गूळ करतो तसा रसाचा गोळा तयार करावा.

कणीक आणि रस असे दिसेल

From mayboli

मग कणकेच्या दोन छोट्या लाट्यांमध्ये एक रसाची लाटी ठेऊन कडा बंद कराव्यात आणि आपण गूळाची पोळी लाटतो तशी ही पोळी लाटावी आणि मंद गॅसवर दोन्ही बाजुनी खरपूस भाजावी. ही अगदी ट्म्म फुगते आणि हलकी होते.

ही घ्या तयार पोळी

From mayboli

वाढणी/प्रमाण: 
खाल तसे पण ह्या पुपो प्रमाणे जड होत नाहीत.
अधिक टिपा: 

मंद गॅस वरच भाजावी.
लाटताना रस कडेपर्यंत जाईल हे पहावे.
अगदी हलक्या आणि खुसखुशीत होतात. मुलांना हातात धरून खाता येतात.
खाताना साधारण पातळ केलेले तूप यावर घातले तर ह्यांची चव अजून खुलते.
पाडव्यासाठी म्हणून दारची पांढर्‍या चाफ्याची फुलं आणि कडुनिंबाची पानं यांनी सजावट केली आहे.

माहितीचा स्रोत: 
कोकणातील पारंपारिक

दोडक्याच्या सालींची ओली चटणी

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

साहित्य : अर्धी वाटी दोडक्यांची सालं, अर्धी वाटी शेंगदाणे,अर्धी वाटी ओल्या नारळाचा खोवलेला चव,अर्धी वाटी कोथिंबीर,५-६ लसणाच्या पाकळ्या,थोडीशी कांदा व लसणाची पात,चवीनुसार ३-४ हिरव्या मिरच्या,मीठ व एक चमचा लिंबाचा रस आणि चवीपुरती साखर

क्रमवार पाककृती: 

कृती : मिक्सरच्या मोठ्या भांड्यात वरील सर्व पदार्थ एकत्र करून थोडेसे पाणी घालून चटणी वाटून घ्या.

वाढणी/प्रमाण: 
५ व्यक्तींसाठी
अधिक टिपा: 

जेवणांत डावीकडे तोंडीलावणे म्हणून चविष्ट

माहितीचा स्रोत: 
माझी आई

विपूतल्या पाककृती ५ : कणकेचा शिरा

लागणारा वेळ: 
४५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

_१ वाटी रवाळ कणीक
_लिपिड प्रोफाइल बघून पाव ते अर्धी वाटी साजुक तूप
_१ वाटी फुल फॅट गरम दूध + शिपके मारून शिजवायला लागेल तसं
_वेलदोडा पावडर
_पाव वाटी खडबडीत बदाम पावडर
_अर्धी वाटी किसलेला गूळ

क्रमवार पाककृती: 

- जाड बुडाच्या कढईत कणीक आधी कोरडीच, मंद आचेवर भाजायला घ्यायची.
- टीपाप्यात चार पोस्टी टाकायच्या. सटरफटर बाफं वाचायचे. अधेमधे कणकेला ढवळत रहायचं. चांगली अर्धा तास भाजून झाली की आता थोडं थोडं तूप ओतून भाजायची.
- सगळं तूप ओतून झाल्यावर कणीक कोरडी दिसायला नको. तशी दिसली तर (लि.प्रो. नुसार) चमचाभर तूप घालायचं.
- कढत दूध थोडं थोडं ओतून कणीक फुलवायची. सगळं भस्सकन ओतलं तर एक विचित्र गोळा तयार होईल आणि त्याचा गाभा गुळाचा अनुल्लेख करेल.
- झाकण ठेवून शिजू द्यायची.
- गूळ, वेलदोडा पावडर घालून परतायचं.
- गूळ वितळून लगदा होईल. पण धीर न सोडता लगदा परतायचा, त्यात बदामपूड घालायची.
- लापशीछाप आवडत असेल तर आत्ताच खायला घ्यायचा. नाहीतर थोडा आणखी परतायचा.

photo_0.JPG

वाढणी/प्रमाण: 
इतर मेन्युसोबत गोड पदार्थ म्हणून असेल तर ३-४
अधिक टिपा: 

_सुजाता मल्टिग्रेन कणीक किंवा लाडवांसाठी जरा जाडसर कणीक मिळते ती चालेल.
_अर्धी वाटी गूळ घालून बेताचा गोड शिरा होतो. आणखी कमी गोड हवा असल्यास अर्थातच गुळाचं प्रमाण कमी करावं.
_गुळाऐवजी रॉ ब्राउन शुगर चालेल.
_वेलदोड्याच्या जोडीनं जायफळ किसून घातलं तरी चांगलं लागेल.
_पानात वाढायच्या कमीत कमी तासभर आधी तरी शिरा तयार असावा. मुरला की जास्त छान लागतो. शिर्‍यांच्या अलिखित नियमानुसार दुसर्‍या दिवशी तर फारच छान लागतो.

माहितीचा स्रोत: 
मृण्मयी

कोलंबीचं बरटं

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

वाटीभर स्वच्छ केलेल्या कोलंब्या
७-८ लसूण पाकळ्या. (भदाड्या लसणाच्या २-३)
भरपूर कोथिंबीर आणि झेपेल तितक्या हिरव्या मिर्च्यांचं वाटण- अर्धी वाटी
२ मोठे टोमॅटो (किंवा ३ टेबलस्पून टोमॅटो पेस्ट)
२ मोठे कांदे. (कॉस्टको कांदा -१)
हळद
तिखट
मीठ
पाव वाटी तेल (हिंम्मत असेल तर जास्त)

kolambeecha-barata-maayboli.jpg

क्रमवार पाककृती: 

-कोलंब्यांना हिरवं वाटण, हळद आणि मीठ लावून तासभर मुरत ठेवायचं.
-तेल कडकडीत गरम करून त्यात लसूण ठेचून घालायचा. लाल होऊ द्यायचा.
-यावर बारीक चिरलेला कांदा गळून जाईपर्यंत परतायचा. (गळणारा घटक- कांदा)
-आता बारिक चिरलेले टोमॅटो किंवा टोमॅटो पेस्ट घालून तेल सोडेपर्यंत परतायचं.
-तिखटपूड घालून थोडं परतून घ्यायचं.
-कांदा-टोमॅटो भरपूर शिजून एकजीव झाल्यावर, तिखट घालून परतल्यावर, कोलंबी घालून २-३ मिनिटं परतायचं.
-बरटं तयार आहे.

वाढणी/प्रमाण: 
१ माणूस
अधिक टिपा: 

-बरट्याला कुठलाही मसाला घालायचा नाही.
-आलं घालण्याचा विचारही मनात आणायचा नाही.
-कोलंबीच्या आकारानुसार शिजायला कमी अधीक वेळ लागेल. जास्तं शिजून चिवट व्हायला नको.
-पाणी घालून पातळ रस्सा करायचा नाही. पण अगदीच कोरडं वाटलं तर कोलंब्या परतून झाल्यावर, आच बंद करून, पाव कप कढत पाणी घालून मिसळायचं.

माहितीचा स्रोत: 
..पुन्हा एकदा मोनाडार्लिंग. (बहीण)

भगर-आमटीतली आमटी

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

भाजलेले शेंगदाणे - वाटीभर
खवलेला ओला नारळ - अर्धी वाटी
उकडून सोललेला बटाटा - १. मध्यम आकाराचा.
दही - ३ वाट्या
५-६ कोकमं / आमसुलं
१ हिरवी मिर्ची (ऐच्छिक)
अर्धंपेर आलं (ऐच्छिक)
तिखटपूड (चवीनुसार)
मीठ
साखर
साजुक तूप
जिरं

क्रमवार पाककृती: 

-दही, तूप आणि जिरं सोडून बाकी सगळे जिन्नस एकत्र करून, थोडं पाणी घालून, मिक्सरमधून अगदी गंधासारखे बारीक वाटून घ्यावे.
- या पेस्टमध्ये आता दही घालून, नीट फेटून, आमटी जितकी पातळ हवी त्यानुसार पाणी घालावं.
-तूप-जिर्‍याच्या फोडणीत हे मिश्रण ओतून उकळी आणावी. किंवा मोठ्या भांड्यात दही-वाटण एकत्र केलं असेल तर त्यात वरून फोडणी ओतता येईल. पण उकळणं आवश्यक आहे.
-मीठ-साखर चवीनुसार वाढवता येईल.

aamati-bhagaribarobar-2-maayboli.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
नुस्तीच प्यायची तर २ माणसांना जेमतेम पुरेल. भगरीबरोबर ३ माणसांना पुरवून खाता येईल.
अधिक टिपा: 

-यातले शेंगदाणे, बटाटा, दही, आमसुलं हे सगळे घटक चवी आणि आवडीनुसार कमी-जास्त करता येतात.
-हिरव्या मिरच्या आणि आलं न घालताही छान चव येते.
-लाल रंग हवा असेल तर चमचाभर साजुक तुपात काश्मिरी तिखट पोळवून आमटीत वरून ओतायचं.

माहितीचा स्रोत: 
(आमची मोनाडार्लिंग!) - बहीण

झुकिनी (Zucchini) / भोपळा + बटाटा भाजी.

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

झुकिनी - २,
बटाटा - १,
हि.मीरची+आलं+लसुण पेस्ट - १ चमचा,
गोडा मसाला - १/४ चमचा,
धणे+जिरे पुड - २ चमचे,
मिठ - चवीप्रमाणे,
फोडणीसाठी तेल्,मोहरी,हळद्,हिंग.

क्रमवार पाककृती: 

बटाटा आणि झुकिनी सालं काढुन चिरुन घ्या. तेल-मोहरीची फोडणी करुन त्यात हळद, हिंग घाला. आच कमी करुन धणे-जीरे पुड, गोडा मसाला घाला, डावाने एकदा सारखे करुन बटाटे आणि झुकिनी घाला. मीठ घालुन हलवुन घ्या. झाकण ठेउन शीजु द्या. मउ शिजल्यावर आता त्यात आलं+लसुण्+मिरची पेस्ट घाला, थोडे गरम पाणी घाला आणि एक उकळी येउ द्या. कोथिंबीर घाला.

zucchini.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
२ माणसांना एक वेळच्या जेवणाला पुरते.
अधिक टिपा: 

१. बटाटे पातळ चिरा कारण झुकिनी लवकर शिजते. नाहीतर मग हे आधी, ते नंतर असा सगळा उद्योग करावा लागेल.
२. भाजी शिजताना झाकणावर पाणी ठेउन तेच नंतर भाजीत ओतले तरी चालेल.
३. अशीच दुधी भोपळ्याची पण करता येते. भोपळा न आवडणार्‍यांना पण आवडते असा अनुभव आहे.

माहितीचा स्रोत: 
न्यूजर्सीला माझ्याकडे स्वयपाकाला येणाऱ्या काकू.

कुळीथ/हुलग्याच्या पिठाचे शिंगोळे

लागणारा वेळ: 
२५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

कुळीथ पीठ- २ वाट्या
सुकं खोबरं- २ चमचे
दाण्याचा कूट- २ चमचे
लसणाच्या पाकळ्या- ७-८
कोथिंबीर- सढळ हातानं
इतर- हळद, तिखट, मीठ, हिंग, गरम मसाला, मोहरी, धणेजिरे पूड (ऐच्छिक), पाणी

क्रमवार पाककृती: 

हुलग्याच्या पिठात खोबरं, दाण्याचा कूट, बारीक चिरलेला लसूण, हळद, तिखट, मीठ घालून मळून घ्यावं. जरा घट्टच मळावं. एकीकडे खोलगट पातेल्यात मोहरी-हळद-हिंगाची फोडणी करावी. फोडणी तडतडली की पातेलं तीन चतुर्थांश तरी भरेल एवढं कोमट पाणी घालावं. गरम मसाला, धणेजिरे पूड, मीठ आणि कोथिंबीर घालावी. तेलाच्या हातावर शिंगोळे साधारण कडबोळ्यांसारखे वळावेत. शिंगोळे नंतर चांगले फुलतात त्यामुळे जरा बारीक वळ्या वळाव्यात. पाण्याला उकळी आली की त्यात शिंगोळे सोडावेत. शिजले की शिंगोळे फुलून वर येतात. सगळे वळून झाले की झाकण घालून मंद आचेवर अगदी अर्धा मिनिट शिजवावेत.

edited.jpg

शिंगोळे तयार आहेत. गरम-गरम शिंगोळे लोणकढं तूप घालून खावेत.

वाढणी/प्रमाण: 
दोन जणांना वन डिश मील म्हणून पुरेसे होतील
अधिक टिपा: 

* शिंगोळ्याचं पीठ सुटून पाण्याला थोडा दाटपणा येतो पण आणखी दाट हवं असल्याच अर्धा चमचा कोरडं पीठ फोडणीत परतून घालायला हरकत नाही.
* शेंगोळे दिसायला फारसे आकर्षक दिसत नाहीत म्हणून मी फोटोसाठी काही शिंगोळ्यांना वेगळा आकार दिला आहे.

माहितीचा स्रोत: 
आय

मोड आलेल्या मेथीदाण्यांची भाजी

लागणारा वेळ: 
१५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

एक वाटी मोड आलेले मेथी चे दाणे,
१ कांदा बारीक कापून
१ टॉमेटो बारीक कापून
फोड्णी साठी हिंग, मोहरी, जीरे आणि कडीपत्ता
हळद, मसाला पूड, मीठ
चवीसाठी साखर, खोबरे, कोथिंबीर.

क्रमवार पाककृती: 

मेथी ही भाजी पाने व बिया (मेथीदाणे) या दोन्ही रूपांत वापरली जाते.
मेथीच्या पानांप्रमाणेच मोड आलेल्या मेथीदाण्यांची भाजी/उसळ चविष्ट लागते. आमच्या कडे थंडी मधे ही भाजी केली जातेच.

  1. मेथी धूवून रात्रभर पाण्यात भिजवून ठेवा.
  2. सकाळी पाणी काढून एका जाळीच्या भांड्यात मोड येण्यासाठी झाकून ठेवा. मेथीदाण्यांना मोड यायला दोन दिवस लागतात. रात्री पुन्हा मेथी धुवून परत झाकून ठेवा. दुसर्या दिवशी मोड आलेले मेथीदाणे भाजी करण्यासाठी तयार आहेत.
  3. कढईत तेल तापल्यावर त्यात मोहरी आणि कडीपत्त्याची फोडणी द्या. मग जीरे आणि हिंग घालून बारीक चिरलेला कांदा घाला.
  4. कांदा थोडा फ्राय झाल्यावर बारीक चिरलेला टॉमेटो टाका.
  5. टॉमेटो शिजल्यावर मोड आलेले मेथीदाणे टाका.
  6. हळद, मसाला आणि मीठ टाकून परतून भाजी झाकून ठेवा आणि वाफेवर शिजण्यासाठी झाकणावर थोडे पाणी घाला
  7. मेथीदाणे शिजल्यावर एक चमचा साखर टाकून गॅस बंद करा
  8. वरून चिरलेली कोथिंबीर आणि खोबरे टाका

मोड आलेले मेथीदाणे
methi-mod.jpg
तयार भाजी
methi-tayar.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
दोघांसाठी
अधिक टिपा: 

ही भाजी भिजलेली चण्याची डाळ किंवा बटाटा घालून ही करता येते.

माहितीचा स्रोत: 
आई

उकड शेंगोळे , उकडशेंगोळे

लागणारा वेळ: 
४० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

शेंगोळ्यासाठी ... दोन वाट्या ज्वारीचे पीठ , अर्धी वाटी बेसनपीठ , अर्धी वाटी कणिक , तिखट , मीठ , हिंग , तेल , पाणी

रसासाठी ... तेल , फोडणीचे पदार्थ , मीठ , तिखट , मसाला , चिंच , गूळ.

कांदा कापून , भरपूर लसूण पाकळ्या ठेचून व भरपूर पाणी.

पाव किलो मटार सोलुन तीही घातली.

क्रमवार पाककृती: 

ज्वारी पीठ, बेसन , कणिक मिसळुन त्यात तिखट , मीठ , हिंग , चमचाभर तेल व पाणी घालुन घट्ट मळुन घ्यावे. त्याच्या शेंगोळ्या कराव्यात.

नंतर तेल तापवुन मोहरी , जिरे , हळद व हिंग घालुन फोडणी करावी. त्यात लसूण , कांदा घालुन परतावे. त्यातच तिखट घालावे. गरजेनुसार मसाला घालावा. माझ्याकडे मटार होते. तेही घालुन परतले.

मग भरपूर पाणी घातले. ते उकळल्यावर शेंगोळे सोडले.

शेंगोळे शिजले तरी भरपूर शिजवावे. त्यातील ज्वारीच्या पिठाचे कण पाण्यात मिसळुन घट्ट रस तयार होतो. मग मीठ , गूळ व चिचंचेचा कोळ घालुन पुन्हा थोडे शिजवले.

खाताना एक चमचा तूप घालावे.

sheng.jpg

sheng1.jpg

sheng2.jpg

वाढणी/प्रमाण: 
३ माणसांसाठी
अधिक टिपा: 

संदर्भ : मिसळपाव.

http://www.misalpav.com/node/30093

माहितीचा स्रोत: 
http://www.misalpav.com/node/30093

लसुणाची झट प ट चटनी

लागणारा वेळ: 
५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

लसुण कान्ड्या दोन, लाल मिरची पावडर, मीठ चविपुरते.
प्रथम लसुण सोलुन घ्या प्रत्येक पाकळीचे दोन काप करा. आता छोट्या कढई मध्ये तेल टाकुन तापू द्या. थोडिशी मोहरी फोड्णी घाला, तेल चान्गले तापल्यावर कापलेला लसूण टाका, चान्गले बदामी होईपर्यत
कमी गॅसवर होउद्या. नंतर मिरची पावडर व मीठ घाला. गॅस बंद करा. कुरकुरीत खमंग चटणी तयार. संध्याकाळी खिचडी सोबत छान लागते.

क्रमवार पाककृती: 

प्रथम लसुण सोलुन घ्या प्रत्येक पाकळीचे दोन काप करा.
आता छोट्या कढई मध्ये तेल टाकुन तापू द्या.
थोडिशी मोहरी फोड्णी घाला,
तेल चान्गले तापल्यावर कापलेला लसूण टाका, चान्गले बदामी होईपर्यत
कमी गॅसवर होउद्या. नंतर मिरची पावडर व मीठ घाला. गॅस बंद करा. कुरकुरीत खमंग चटणी तयार. संध्याकाळी खिचडी सोबत छान लागते.

अधिक टिपा: 

लसुण जळु देउ नये.

माहितीचा स्रोत: 
माझी आजी बनवायची