कैरी-आंब्याच्या गुजगोष्टी / आम्रचर्चा

Submitted by अनिंद्य on 10 April, 2025 - 06:57

कैरी-आंब्याच्या गुजगोष्टी आणि आम्रचर्चा

भारतीयांचे आंबाप्रेम जगप्रसिद्धच आहे. त्यातही आंब्याचे प्रचंड कौतुक करण्यात आणि चवीने आस्वाद घेण्यात महाराष्ट्राचा नंबर पहिला. गुजरात आणि उत्तर प्रदेश नंतर येतात मागोमाग.

आंबा कोणताही आणि कसाही खाल्ला तरी आवडणारे कोट्यावधी लोक आपल्या देशात आहेत. आंब्याची फुले-आम्रमंजिरी, कैरी, पिकलेला आंबा तर आहेच, त्यातली कोय सुद्धा चवीने खाणारी लोकं आपण.

617389ef-2ed4-409d-9c77-679aaddec669.jpegपन्हे, नानाविध लोणची, चटण्या, सलाद, कैरीयुक्त भेळ, कैरी-कांद्या सारखी तोंडी लावण्याची सुखे, चैत्र स्पेशल वाटली डाळ, चित्रान्न, आमरस, आंबा बर्फ़ी - आम्रखंड सारख्या मिठाया, मँगो लस्सी- आईसक्रीम, मँगो मिल्कशेक, मँगो मस्तानी, आंबा पोळी/ आम पापड, मँगो कँडी, सॉस, अमचूर, टिटोरा, रॉ मँगो स्लाइस चूरणगोली … एक ना हजार प्रकारे आंबा आणि कैरी आपले खाद्यजगत समृद्ध आणि चवदार करत आहेत, पिढ्यानपिढ्या. अविरत.

e06f854a-ccc5-48f2-b10e-37ed0beafb74.jpeg

देशातल्या जवळपास सर्व प्रमुख भाषांमधे आपल्या आम्रप्रेमाची स्तवने आहेत, कालिदास आंब्याला कामवल्लभा म्हणतो तर वात्स्यायनाचा कामदेव आम्रमंजिरींच्या प्रेमात. आम्रवृक्ष-वाटिका-फल याबद्दलच्या गीत-कवितांची ओसंडून वाहणारी समृद्धी म्हणजे आपले सामायिक वैभव.

8557ffd6-bc55-4a19-bdb9-663450d5f197.jpeg

तर मंडळी, आता कैऱ्या आणि आंबे सीझन सुरु झालाय. कैरी- आंब्याच्या पाककृती, फोटो, तुमच्या आवडीचे आंबे, आठवणी, आंबा खादाडी, त्याचे केलेले विक्रम असे सर्व celebrate करण्यासाठी माबोकर भरत, ऋतुराज आणि सिमरन यांच्या सल्ल्यावरून हा “आम्रमहोत्सव” धागा.

भरभरून कैरी-आंबे खा, जुन्या- नवीन पाककृती करुन बघा, कैरी-आंब्याबद्दलच्या कथा - कविता -क़िस्से -फोटो आणि अनुभव इथे शेयर करा. सबकुछ मँगो असा हा धागा होऊ द्या !

a123d0e0-8fb6-408e-87e0-575c581b70b5.jpeg

चला तर मंडळी, सब्ज़ और सुर्ख आमों से आमनोशी करें …

Man, go, get a Mango !!

* * *

(वरील सर्व फोटो माझेच. जुन्या मोबाइलने काढलेले.. Picture quality अगदीच बेसिक असली तरी कैरी-आंबाप्रेम कमअस्सल नाहीए, तेव्हढे समजून घ्या)

विषय: 
Group content visibility: 
Public - accessible to all site users

छान फोटो.

आज एक किलो तोतापुरी आंबे आणले, एक कापला, मला विशेष आवडत नाही. दशहरा जमलं आणि तुला हवा असेल तर एकदा आण हे काम नवऱ्याला सांगितलं.

@ अनया,

होय. फारसा वापर नाही पण it’s a good product. आकारामुळे कैरी-आंबा चर्चेत शेयर करण्यासारखा वाटला फोटो. तसेच “वैयक्तिक सुखस्मृती” हा पॉइंट आहेच.

@ सामो, अन्जू

आभार.

>>> स्वाती, त्याला कोयरीच म्हणतात ना? कोयीच्याच आकाराचा असे म्हणायला हवे.
सॉरी, परवा घाईत वाचलं पण नंतर उत्तर द्यावं म्हणत विसरून गेले. कोयरी/कुयरी त्या आकारालाच म्हणतात. आंब्याचीच नव्हे, लहान फणसाचीदेखील 'कुयरी मिळाली भाजीला आज' असं आईला म्हणताना ऐकलं आहे.
म्हणजे कोय नव्हे.

… आंब्याचीच नव्हे, फणसाचीदेखील 'कुयरी मिळाली…

ओ हो ! नवीन माहिती.

म्हणजे paisley आंबा इंस्पायर्ड असले तरी
exclusive आंब्यासाठी असलेले expression नाही तर.

रोचक.

किसीने एक नेता से पूछा, "साहब, आदमी या जनता से पहले आम शब्द क्यूँ लगाया जाता है? जैसे आम आदमी, आम जनता...'?" तो वह हंस पडे और बोले की ..' ताकी उसे चूसा जा सके और काम होने पार गुठली के जैसे फेंका जा सके '....!!!

मजाक है पर ये सच है...
Happy

अनिंद्य...
Happy
बापरे! एकदम आंबा आणि कोयी चोखून चोखून खाणारा माणूस डोळ्यांसमोर आला...

2 दिवसांपूर्वी माबोकर दीपांजली हिच्या कृतीने आंब्याचा शिरा केला होता.अतिशय सुरेख होतो.आता फ्रीजर एकदम रिकामी झाला.
श्रवू ,आंबे फ्रीजर मध्ये असे ठेवायची पद्धत माहीत नव्हती.अर्थात असे ठेवायला उरतच नव्हते ही गोष्ट वेगळी.
आमटीत पिकलेले आंबे घालतात he mahit navhate.

फेब्रुवारी महिना लागला अन् आंब्याच्या झाडावर फुलोरा आला आहे. आम्रमंजरी दिसू लागल्या आहेत. यावर्षी थोडे लवकरच आंबे येणार बहुतेक. Can’t wait !

e1ddfd04-357c-4593-a941-d3ce932dccd2.jpeg

आम्रमंजिरी म्हणजे वसंत ऋतुच्या आगमनाच्या, निसर्गातील नवोन्मेषाच्या सुगंधदूत. फार सुंदर मादक सुगंध असतो या फुलांना ❤

“अभिज्ञान शाकुन्तलम् “ मधे महाकवी कालिदास या आम्रमंजरींना “ऋतु मंगल” म्हणतो आणि आंब्याच्या वृक्षाला प्रजापतीचा प्रतिनिधी-अवतार.

वसंतोत्सवची सुरुवात अक्षतयौवना सुंदर कन्यांनी आम्रमंजरी स्वहस्ते तोडून, कामदेवाला अर्पण करून करावी असा त्याचा निर्देश.

एका अन्य प्रसंगात आंब्याच्या फुलांना- मोहराला कालिदासाने “नवमल्लिका” म्हटले आहे. मृदुंगाच्या तालावर मंजुळ आवाजात गीत गात, नृत्य करत आम्रवनात जाणारे तरुण-तरुणींचे जथ्थे समारंभपूर्वक या नवमल्लिका खुडून आणतात आणि मग खरा वसंतोत्सव सुरु होतो.. ❤

BTW, आम्रमंजरी सर्पविषाला antidote आहेत असा समज पूर्वापार चालत आलाय. खखोदेजा.

स्वानंदी,

आधी कधीतरी इथे लिहिले आहे, तेलुगु बिड्डाज् या मंजरींची (की मंजिरी?) अन्य पदार्थांसोबत चटणी तर थमिल थलैवाज् यांचे पन्हेसदृष्य सरबत करतात. म्हणजे खाण्यात वापर होतो पूर्वापार.

आपल्याकडे महाराष्ट्रात मात्र मी यांचे खाद्यवापर बघितलेले नाहीत.

तसेही इतकी सुंदर-सुगंधी फुले चिरडून खाऊन टाकायची ही आयडिया फार अपील करत नाही 🙂

अरे व्वा मस्त फोटो.
कालिदास आणि आंबा यांचे अगदी घट्ट नाते आहे बघा.
Screenshot_20260221_210725_Gallery.jpg
कालिदासाच्या तीनही नाटकांत आम्रमंजिरी आहे.
Screenshot_20260221_210733_Gallery.jpg
ऋतुसंहारातील वसंत ऋतूच्या सर्गातील पहिला श्लोकच पहा.
प्रफुल्लचूताङ्‌कुरतीक्ष्णसायको द्विरेफमालाविलसद्धनुर्गुणः।
मनांसि भेत्तुं सुरतप्रसङ्गिनां
वसन्तयोद्धा समुपागतः प्रिये ।।

ऋतुसंहारम्, सर्ग-६, श्लोक क्र. १

हे प्रिये, ज्याच्या धनुष्याची दोरी भुंग्यांच्या ओळींमुळे शोभिवंत दिसते आहे आणि ज्याच्याकडे उमलणाऱ्या आम्रमंजिरीचा बाण आहे, असा वसंत ऋतूरूपी योद्धा, प्रणयी जनांची मने विद्ध करण्यासाठी आला आहे.

या वर्षी सगळीकडे भरपूर मोहर आम्रमंजिरी आली आहे.
Screenshot_20260221_210712_Gallery.jpg

अनिंद्य, ऋतूराज सुंदर पोस्ट

मी कुठेतरी वाचलं की पूर्वी महाराष्ट्रात वसंतपंचमीला आंब्याचा मोहोर शिवपार्वताला अर्पण करायचे आणि पार्वतीला शिवशंकराच्या प्राप्तीसाठी मदत केल्याबद्दल कामदेवाची स्तुती करायचे. हे कधी बघितलं नाही प्रत्यक्ष.

एका झाडाला जरी मोहोर आला तरी आसमंत भरून जातो. मग वनं, उपवनं वगैरे ठिकाणी झोपाळे बांधून वसंतोत्सव साजरा करणाऱ्या नव युवक युवतींना तो मादक वाटला नाही तर नवल.

एकंदरीत कालिदासाच्या काळातले लोक जास्त मोकळे, रसिक व रोमॅंटीक असावे. ती जाण का बरं हरवली नंतर?

…. कालिदासाच्या काळातले लोक जास्त मोकळे, रसिक व रोमॅंटीक असावेत …

+ १११

समाज म्हणून आपला सौंदर्यबोध, सौंदर्यदृष्टी कधीच हरवले आहेत हेच सत्य आहे.

.. महाराष्ट्रात वसंतपंचमीला आंब्याचा मोहोर शिवपार्वतीला अर्पण करायचे…. कामदेवाची स्तुती करायचे….

नवीन माहिती.

… आणि ज्याच्याकडे उमलणाऱ्या आम्रमंजिरीचा बाण आहे, असा वसंत ऋतूरूपी योद्धा…

हो हो. कामदेवाच्या इक्षदंडु वगैरे पाच सुप्रसिद्ध बाणांपैकी एक आम्र नवमल्लिकेचा. ❤

परवा ऋतुराज यांनी “आम्रमंजिरी” आणि स्वानंदी यांनी “अमरांजिरी” शब्द वापरला.

स्वानंदी यांनी “अमरांजिरी” शब्द आंब्याचा फुलोरा अमर व्हावा या सद्हेतूने स्वत: कॉइन करून वापरला असावा असा कयास केला.

आम्रवनातल्या फुलांवर भुंगे आले असतील-नसतील पण “मंजरी” की “मंजिरी” यातले कोणते शब्दरूप योग्य हा भुंगा माझ्या डोक्याला लागलाच. मग थोडा शोध घेणे आले.

* संस्कृत संदर्भात बहुतेक ठिकाणी आम्र”मंजरी” होते.

* मराठीत मात्र compound flower / pedicle/ castanets साठी मंजरी आणि मंजिरी दोन्ही शब्द आलटून पालटून वापरलेले दिसले.

* तुळशीच्या “मंजिरी” आणि आंब्याच्या “मंजरी” असे बहुतेक जागी होते. काय लॉजिक ते समजले नाही.

* गोंडा, झुबका, दांडा, मोहोर, तुरा, केसर, ओंबी, लोंबी, लोंगर, तुरंबी असे अनेक सुंदर पर्यायी शब्द दिसले; कुणालाही “आम्रमंजरी”ची सर नाही हेच खरे.

7cc7ff4e-0647-467b-bd46-0b357ff444ca.jpeg

# देखण्या टंच, हिरव्या कंच

कैऱ्या आल्या बाजारात.

ह्या पहिल्या दोघी बहुदा तिखट-मीठ लाऊन गट्टम स्वाहा होतील. 🤤

आता पुढचे काही आठवडे “आंबटशौक” पुरवणारा कैरी महोत्सव होणार आहेच घरात.

तुम्ही अशा करकरीत कैऱ्यांचे काय काय करता?

अनिंद्य
कालच आणली होती पहिली कैरी आणि तिखटमीठ लावून खाल्ली. फोटो काढायचे देखील लक्षात राहिले नाही.
ह्या तोतापुरीच्या कैऱ्या जेवताना तोंडी लावायला छान लागतात.

आज कॅलेंडरमध्ये पाहिलं तर ४ तारखेला वसंतोत्सव आरंभ असं दिसलं आणि आम्रकुसूमप्राशन असं लिहिलं आहे. आत्तापर्यंत हे कधी नीट पाहिलं नव्हतं पण या धाग्यामुळे लक्षात आलं. टेक्निकली बरोबर आहे कारण १९ तारखेला गुढीपाडवा म्हणजे दोन आठवडे आधी वसंतोत्सव. पण हे समजत नाही की वसंत पंचमी साजरी केल्यानंतर वसंतोत्सव आरंभ कसं काय? कुणी पंचांग जाणत असाल तर सांगा बघू.

Pages