एडवर्ड स्नोडेननं २०१३ साली केलेल्या गौप्यस्फोटाबद्दल मला जुजबी माहिती होती. तेव्हाच्या पेपरात आलेल्या बातम्या काही दिवस मी फॉलो केल्या असतील, नसतील. मात्र नंतर त्याबद्दल विसरायला झालं होतं.
पण माझ्या मुलाच्या रेकोवरून नुकतंच हे पुस्तक वाचलं.
मला पुस्तक आवडलं.
मानवी बुद्धिमत्तेचा विकास हा हजारो वर्षांचा दीर्घ, गुंतागुंतीचा आणि उत्क्रांतीशील प्रवास आहे. आदिम समाजातील प्रतिक्षिप्त प्रतिक्रियांपासून ते अत्यंत उन्नत तर्कशक्ती, विश्लेषण आणि संकल्पनात्मक विचारापर्यंत मानवी मेंदूने घेतलेली उडी विलक्षण आहे. परंतु 21व्या शतकाच्या वेगवान डिजिटल वातावरणात या बुद्धिमत्तेच्याच अस्तित्वावर प्रश्नचिन्ह उभं राहिलं आहे. मानवी इतिहासात प्रथमच एक पिढी मागील पिढीपेक्षा कमी तर्कक्षम, कमी विश्लेषणक्षम आणि कमी सखोल विचार करण्यास सक्षम होत चालली आहे.
चौदा विद्यांच्या वाचस्पतींनो
चौसष्ट कलांच्या कलानिधींनो
गानगंधर्वांनो, भसाड्यांनो
चित्रकारांनो, रंगाऱ्यांनो
सिद्धहस्त लेखकांनो, कळफलकबडव्यांनो
कवींनो, कवड्यांनो
वैद्यराजांनो, वैदूंनो
नटवर्यांनो, साजिंद्यानो
विचारवंतांनो, प्रचारवंतांनो
कोतवालांनो, ठकसेनांनो
वलयांकितांनो, ट्रोलभैरवांनो
बेलकर्व्हवरील डाव्या-उजव्यांनो
बेलकर्व्हच्या मध्यावरील बेसुमार सुमारांनो
शुभ्रधवलांनो, काळ्याकुट्टांनो, अधल्यामधल्या कृष्णधवलांनो
.....सावध ! ....AIका AIच्या हाका
जुनी चंगळ संपली बर्का!
Plan B तय्यार ठेवा पक्का
सध्या विज्ञान, माहिती तंत्रज्ञान, कॉन्टम फिजिक्स, फायबर ऑप्टिक्स, सायबर सिक्युरिटी आणि एआय या सर्वच क्षेत्रांवर प्रभाव टाकणारा आणि त्यात अभूतपूर्व बदल घडवणारा एक शोध शास्त्रज्ञांनी लावला आहे. चला तर जाणून घेऊया, या सर्व क्षेत्रांचा परस्परसंबंध आणि या अद्भुत शोधाबद्दल!
"नेचर" नावाच्या विज्ञान मासिकात एप्रिल 2025 मध्ये एक बातमी आली होती की, शास्त्रज्ञांनी प्रकाश यशस्वीपणे "गोठवला" आहे. हे कसे केले आणि कशासाठी केले ते आपण समजून घेऊच, पण त्याआधी काही संकल्पना जाणून घेऊ!
भविष्यातील लढा अ-मानवी मध्यस्थाशी:-
भविष्यातील आभासी (वर्चुअल) जग किती मोठ्या प्रमाणात आक्रमण करतेय ह्याची जाणीव भारतातील १४० कोटी जनतेला करून देणे गरजेचे आहे.
सर्व समानता- सर्वाना काम- सर्वांच्या मूलभूत गरजा पूर्ण करणार, असे सर्व राजकीय पक्ष गेल्या ७५ वर्ष्यापासुन सांगताहेत, पण हे होतेय का?
अग्निशमन कवायतीचा तुमच्या आयुष्यातला अनुभव तुम्हाला वयाच्या कोणत्या वर्षी मिळाला?
.
मी पर्सिस्टंट सिस्टिम्स च्या नागपुरातल्या नव्या इमारतीमधे माझ्या निर्धारित डेस्कवर काम करत असताना २०१२ मधे म्हणजे वयाच्या सुमारे चाळिसाव्या वर्षी मला हा अनुभव पहिल्यांदा मिळाला होता. (संभाव्य घटना नियोजनाची एक संकल्पना, अग्निशमन कवायत जी जगण्याच्या अनेक पातळ्यांवर मला मदत करतेय तिची ओळख आयुष्याच्या इतक्या पुढच्या पातळीवर मिळावी ही खंत आहे.)
.
मुक्तस्रोत ही सहकारी तत्वावर चालणारी एक उपयुक्त प्रणाली आहे.
.
या आधीचा भाग१ – https://www.maayboli.com/node/86463
या आधीचा भाग२ - https://www.maayboli.com/node/86464
.
या आधीचा भाग – https://www.maayboli.com/node/86463
.
मागच्या लेखात मी उल्लेख केला होता १९८० च्या दशकात झालेल्या महत्वाच्या घडामोडीचा आणि नंतर १९९० च्या दशकात आलेल्या मोफत संचालन प्रणालीचा. त्याचे कालानुसार सारांश बघुया.
.
१९८३ – रिचर्ड स्टॉलमॅन यांनी जिएनयू प्रकल्प सुरू केला
१९८५ – फ्री सॉफ्टवेयर फाऊंडेशन तयार केले आणि जिएनयू जिपिएल हा करार शब्दबद्ध केला
१९९१ – लिनस टॉरवाल्ड यांनी लिनक्स कर्नल लिहिले आणि कालांतराने त्याला मोफत उपलब्ध करून दिले
.
.
एकोणीसशे ऐंशी च्या दशकात युनिक्स नावाची संगणक संचालन प्रणाली लोकप्रिय होत होती. संगणक आपल्या मेंदूपेक्षा अधिक गतीने ठराविक दिलेली कामे करणारे यंत्र आहे असे मानले तर संगणकाला आपली कामे संगणकाच्या भाषेत सांगू शकेल आणि आपल्याशी संवाद साधू शकेल अशी प्रणाली लागते आणि तिला मी संचालन प्रणाली म्हणतोय.
.
युनिक्स अशीच एक संचालन प्रणाली होती. सध्याच्या काळाच्या भाषेत बोलायचे तर आता आपल्याला माहिती असलेल्या संचालक प्रणाल्या म्हणजे मायक्रोसॉफ्ट विंडोज, उबुंटू आणि मॅकओएस या संगणकावर चालणाऱ्या आणि आयओएस आणि एंड्रोइड या मोबाईल वर चालणाऱ्या संचालन प्रणाल्या आहेत.
.
सध्या उपग्रह इंटरनेट सेवा चर्चेत आहे. हयूजेसनेट, वनवेब, आणि स्टारलिंक सारख्या कंपन्या भारतात उपग्रह इंटरनेट आणत आहेत. सध्या, स्टारलिंक आणि वनवेबच्या सेवा लाँच होण्याच्या प्रक्रियेत आहेत. एलोन मस्कची उपग्रह ब्रॉडबँड इंटरनेट सेवा कंपनी "स्टारलिंक", भारतात प्रवेश करणार आहे. स्टारलिंक सॅटेलाइट इंटरनेट आता भारताच्या शेजारील देश भूतानमध्ये उपलब्ध आहे. डिसेंबर २०२४ मध्ये अधिकृतपणे भूतानमध्ये स्टारलिंक सेवा उपलब्ध असल्याची पुष्टी केली आहे, ज्यामुळे वापरकर्त्यांना दुर्गम भागातही हाय-स्पीड सॅटेलाइट इंटरनेटची सुविधा मिळत आहे.
