कोविड१९ : खवळलेल्या विषाणूशी उपायांचे युद्ध

Submitted by कुमार१ on 29 March, 2021 - 01:19

या विषयाचे आधीचे संदर्भ :
१. हात, जंतू, पाणी आणि साबण (https://www.maayboli.com/node/73752)
२. कोविड१९ घडामोडी : समज,गैरसमज (https://www.maayboli.com/node/75123)

३.कोविड १९ : व्याप्ती आणि भवितव्य (https://www.maayboli.com/node/75809)
४. कोविड १९ : वर्षपूर्ती आणि लसीकरण (https://www.maayboli.com/node/77437)
...........
( पूरक विषय) : पल्स ऑक्सीमीटरचे गमभन (https://www.maayboli.com/node/76797)
....................................................................................................................................

31 डिसेंबर 2019 रोजी जागतिक बारसे झालेल्या कोविड१९ या आजाराने अद्यापही आपला पिच्छा सोडलेला नाही. मध्यंतरी काही काळ आपण त्याच्यावर कुरघोडी केल्यासारखे वाटत होते. परंतु आता तर तो विषाणू विविध अवतार बदलून आलाय. या बदललेल्या अवतारांची काही रुपे जरा जास्तच त्रासदायक होत आहेत. दरम्यान जागतिक पातळीवर लसीकरण व्यापक स्वरूपात होत आहे. औषधोपचारांच्या दृष्टीनेही संशोधन चालू आहे पण अद्याप रामबाण असा उपाय सापडलेला नाही. एकंदरीत पाहता भारतात या आजाराची दुसरी लाट आली आहे असे म्हटले जाते. काही युरोपीय देशांनी तर त्यांच्याकडे ‘तिसरी लाट’ आली असे म्हटले आहे.

या लेखमालेच्या मागच्या भागामध्ये एका वाचक महोदयांनी अशी सूचना केली, की इथे चर्चेदरम्यान दिली जाणारी महत्त्वाची माहिती ही प्रतिसादांच्या रूपाने असल्याने ती विस्कळीत स्वरूपात राहते. तेव्हा अशी माहिती एकसंध वाचायला मिळाल्यास बरे होईल. त्यावर अन्य काही वाचकांशीही विचारविनिमय झाला. . तसेही असा माहितीपर धागा सुमारे तीन महिने जुना झाला की त्याच्या चर्चेची पृष्ठसंख्या बऱ्यापैकी फुगलेली असते. त्यामुळे मागच्या पानांवर जाऊन काही बघायचे झाल्यास ते बऱ्यापैकी कष्टप्रद होते. यावर विचार करून मी असा एक पर्याय काढला आहे. मागच्या धाग्यातील चर्चेदरम्यान आलेली महत्त्वाची उपयुक्त माहिती संपादित करून इथे एकसंध स्वरूपात लिहीत आहे. त्यानेच या धाग्याची सुरुवात करतो.

ही महासाथ आटोक्यात आणण्यासाठी आपल्याला तीन आघाड्यांवर लढायचे आहे :
१. लसीकरणाच्या माध्यमातून प्रतिबंध
२. औषधोपचार आणि
३. सामूहिक आरोग्यशिस्त आणि प्रशासकीय उपाय.

गेल्यावर्षीच्या अखेरीस विविध उत्पादकांच्या लसी बाजारात उपलब्ध होऊ लागल्या. त्यातील काहींना संबंधित देशांच्या औषध प्रशासनाने मान्यता दिल्यानंतर लोकांचे लसीकरण सुरू झाले. भारतातील लसीकरण साधारण जानेवारीमध्ये सुरू झाले. भारतात सध्या दोन प्रकारच्या लसी उपलब्ध आहेत या दोन्ही स्नायूमध्ये इंजेक्शनद्वारा घ्यायच्या आहेत :
१. कोविशिल्ड : ही ‘सिरम’ने तयार केलेली असून त्यात व्हेक्टर विषाणू आणि प्रथिन-कोड हे तंत्रज्ञान वापरले आहे.
२. कोवाक्सिन : हे भारत बायोटेकने तयार केलेले असून त्यात निष्प्रभ विषाणूशी संबंधित तंत्रज्ञान वापरलेले आहे.

दोन्ही लसींचे दोन डोस घ्यावयाचे आहेत. कोवाक्सिनच्या बाबतीत ते एक ते दीड महिन्याच्या अंतराने, तर कोविशिल्डच्या बाबतीत पहिल्या डोस नंतर दीड ते दोन ( जास्तीत जास्त तीन) महिन्यांपर्यंत दुसरा डोस घेतलेला चालेल, असे संबंधितांनी जाहीर केले आहे.

अमेरिकेत मुख्यतः फायझर आणि मॉडरना या दोन कंपन्यांच्या लसी वापरल्या जात आहेत. त्या दोन्ही अत्याधुनिक अशा एम-आरएनए तंत्रज्ञानावर आधारित बनवल्या आहेत. त्याही इंजेक्शनद्वारच घ्यायच्या आहेत.

कुठलीही लस परिपूर्ण नसते. त्यामुळे स्वतः लसवंत झाले तरीही संबंधित रोगजंतूचा संसर्ग होऊ शकतो. परंतु त्या परिस्थितीत लसीकरण झाल्याचे स्वतःला प्रत्यक्ष व इतरांना अप्रत्यक्ष फायदे असे मिळतात :
१. लस घेतलेल्या व्यक्तीस तो संसर्ग जर झालाच तरी त्याचा परिणाम अगदी सौम्य असतो. तिच्या शरीरात विषाणूची घनता व आक्रमकता खूप कमी राहते.
२. वरील व्यक्तीद्वारा ते विषाणू पसरवण्याची शक्यता राहते, पण तिचे प्रमाण खूप कमी असते.

अर्थात इंजेक्शनद्वारा दिलेल्या लसीमुळे इतरांना होणारा रोगप्रसार थांबेल की नाही, हे अद्याप सिद्ध झालेले नाही.
या संदर्भात अमेरिकेत एक महत्त्वाचे संशोधन चालू झाले आहे. त्यामध्ये बारा हजार महाविद्यालयीन तरुणांचा समावेश केलाय. दोन टप्प्यांत त्यांना मॉडर्नाची लस दिली जाईल. त्या प्रत्येकाजवळ एक ‘इ-डायरी ऍप’ असेल. यातील प्रत्येकजण स्वतःच्या नाकातून रोज स्वाब घेईल. तसेच ठराविक काळाने त्यांचे रक्तनमुनेही तपासणी जातील.
पुढच्या टप्प्यात या तरुणांचे कुटुंबीय आणि जवळचे लोक यांचीही संबंधित तपासणी केली जाईल. सुमारे पाच महिन्यानंतर या अभ्यासाचे निष्कर्ष हाती येतील.

लसीकरण मोठ्या प्रमाणावर झाल्यानंतर लोकांच्या वैयक्तिक अनुभवांची देवाणघेवाण होत आहे. त्यातील एक महत्वाचा मुद्दा असा:
लस दिल्यानंतर इंजेक्शनच्या जागी दुखले, जागा लाल झाली आणि थोडा ताप आला, म्हणजे ‘चांगलेच’ झाले. याचा अर्थ लस काम करीत आहे”, अशी एक सामान्य समजूत (मिथक) असते. ( नो पेन, नो गेन कन्सेप्ट).
यासंदर्भात बराच शास्त्रीय अभ्यास झालेला आहे. लसींच्या विविध प्रकारानुसार अगदी भिन्न स्वरूपाचे अनुभव आलेले आहेत. लोकांमध्ये ताप येण्याचे प्रमाण तर सहसा 25 टक्‍क्‍यांवर जात नाही. एकंदरीत विदा पाहता वरील मिथक शास्त्रीयदृष्ट्या काही सिद्ध झालेले नाही.

लसीमुळे शरीरात निर्माण होणारी प्रतिकारशक्ती ही प्रतिपिंडे (Ab) आणि T संरक्षक पेशी या दुहेरी स्वरूपाची असते. ती व्यक्तीनुसार कमीअधिक प्रमाणात निर्माण होते. आपले शरीर आणि पर्यावरण यांच्याशी संबंधित अनेक घटकांवर ती अवलंबून असते.

करोना-2 च्या जनुकीय बदलाने सुमारे १६ नवे विषाणू-अवतार अस्तित्वात आले आहेत. त्यापैकी हे पूर्वीच्या तुलनेत अधिक संसर्गजन्य आहेत. त्यापैकी चौघे सद्य लसींना मध्यम प्रमाणात विरोध करणारे (evaders) आहेत, तर एक अल्प विरोध करणारा आहे.
सद्य लसी या अजूनही विषाणूला भारी आहेत असे तज्ञ म्हणताहेत. पण बहुतेक मोठ्या कंपन्यांनी विषाणूच्या बदलानुसार लसीमधील तांत्रिक बदल सुरू केलेले दिसतात.
शेवटी सतत बदल करत राहण्याऐवजी एकच सर्वसमावेशक (युनिव्हर्सल) लस करता येईल का, यावरही उहापोह चालू आहे.

इंजेक्शनद्वारा दिलेल्या लसीमुळे शरीरात केंद्रीय प्रतिकारशक्ती चांगली निर्माण होते. परंतु श्वसनमार्गात स्थानिक प्रतिकारशक्ती फारशी निर्माण होत नाही. ही शक्ती देखील महत्वाची असते कारण मुख्यत्वे तिच्यामुळे एका व्यक्तीकडून दुसरीस होणारा रोगप्रसार आटोक्यात येतो. त्यादृष्टीने अशा काही लसींचे संशोधन सुरु आहे. भारतातील परिस्थिती अशी आहे:

१. भारत बायोटेकने नाकाद्वारे घ्यायची लस बनवली असून त्याचे मानवी शास्त्रीय प्रयोग सुरू झालेले आहेत.
२. प्रेमास बायोटेकने तोंडातून घ्यायच्या कॅप्सूलच्या माध्यमातून लस विकसित केली आहे. तिचे प्राणीप्रयोग यशस्वी झालेले आहेत.

लसींच्या जोडीने उपचारांवरही संशोधन सातत्याने चालू आहे. त्यापैकी नवीन घडामोडी :
१. १० फेब्रुवारी रोजी अमेरिकेच्या औषध प्रशासनाने bamlanivimab and etesevimab (Antibodies) या औषधांच्या संयुक्त वापराला आपत्कालीन वापराची परवानगी दिली.
सौम्य ते मध्यम आजार असलेल्या रुग्णांना हे दिल्यास आजार रोखला जातो.

२. Monlupiravir : हे औषध तोंडाने घ्यायची गोळी असून त्याचे सध्या दुसऱ्या टप्प्यातील रुग्णप्रयोग काही ठिकाणी चालू आहेत. ते औषध शरीरात गेल्यानंतर करोना विषाणूचे पुनरुत्पादन थांबवते. अधिक अभ्यासांती चित्र स्पष्ट होईल. तोंडाने घ्यायची गोळी हा तिचा महत्त्वाचा फायदा राहील.

३. Favipiravir (गोळी) या औषधाला भारतात ‘आपत्कालीन वापराची परवानगी’ या आधीच मिळालेली आहे. काही रुग्णांना त्याचा चांगला उपयोग होत आहे. तरीसुद्धा त्याच्या उपयोगितेचा पुरेसा विदा अजून उपलब्ध नाही. त्याच्या वापराबाबत तज्ञांत मतांतरे आहेत. रुग्णास जर मूत्रपिंडाची सहव्याधी असेल तर हे औषध काळजीपूर्वक द्यावे लागते.

४. Ivermectin : हे पूर्वापार जंतावरील औषध कोविड रुग्णांसाठी भारत आणि दक्षिण आशियात बर्‍यापैकी वापरलं जातं आणि त्याचे अनुभव चांगले आहेत. मात्र WHOने त्याचा सरसकट वापर करू नये असे म्हटले आहे; सध्या ते फक्त शास्त्रीय रुग्णप्रयोगादरम्यान वापरले जावे असे सुचविले आहे.

वैद्यकाच्या अन्य उपचारपद्धतींमध्ये यासंबंधी काही संशोधन पुढे गेलेले असल्यास संबंधित जाणकारांनी जरूर भर घालावी.

महासाथ नियंत्रणात आणण्यासाठी लसीकरण आणि उपचारांच्या जोडीने मूलभूत त्रिसूत्री आणि गर्दी टाळण्याची शिस्त दीर्घकाळ ठेवावी लागेल.

....
तर असा आहे हा गेल्या महिन्याभरातील घडामोडींचा परामर्श. खरं म्हणजे ही महासाथ जर या वर्षाच्या प्रारंभीच बरीचशी आटोक्यात आली असती तर या विषयावरील वाढत्या चर्चेचे काही कारण नव्हते. परंतु निसर्गाला अजून तरी हे मंजूर नाही असे दिसते. त्यामुळे सध्या तरी वैज्ञानिक व संबंधित सामाजिक घटनांचा आढावा घेणे एवढे आपण करूया. नेहमीप्रमाणेच प्रश्न, शंका-कुशंका, पूरक माहिती आणि व्यक्तिगत अनुभव अशा विविधांगी चर्चेचे स्वागत आहे.
…………………………………………………
चर्चेच्या अनुषंगाने घातलेली भर :
३०/३/२१ :
या विषाणूचे टोकदार प्रथिन हे त्याचे घातक शस्त्र आहे. म्हणून कोविशिल्ड लस या प्रथिन-तत्त्वावरच बनवलेली आहे. या लसीद्वारा जो व्हेक्टर शरीरात शिरतो, तो या टोकदार प्रथिनासम antigen आत सोडतो. पुढे शरीर त्याच्याविरुद्ध अँटीबॉडीज तयार करते.
आता जर का अशा व्यक्तीस खऱ्या विषाणूने संसर्ग केला तर त्या अँटीबॉडीज त्याच्या घातक टोकदार प्रथिनाचा नाश करतात.
..................................
३१/३/२१
बालदमा आणि कोविड

या विषयावर सुमारे 67 अभ्यास प्रसिद्ध झालेले दिसतात. त्यातील फक्त एकात “बालदमा असल्यास कोविड गंभीर होण्याचा धोका वाढतो”, असे म्हटले आहे. एकंदरीत या विषयावर पुरेसा विदा उपलब्ध नसल्याने कुठलाही ठाम निष्कर्ष सध्या काढता येत नाही. दीर्घकालीन व्यापक अभ्यासानंतरच त्यावर काही बोलता येईल.
मुलांमध्ये कोविड कमी असण्यामागे, श्वसनमार्गातील विशिष्ट प्रथिने कमी असणे, वगैरे थिअरीज मांडल्या गेल्या आहेत. परंतु पुरेशा अभ्यासानंतरच त्यावर अधिक बोलणे योग्य होईल.
....................................
१/४/२०२१
कोविड निदान : सीटी स्कॅन आणि प्रयोगशाळा चाचणी

समजा श्वसन लक्षणे आहेत. आणि,
१. नॉर्मल CT आला : याचा अर्थ रुग्णास कोविड नाही असे नाही.
२. CT मध्ये बिघाड दिसला : याचा अर्थ फुफ्फुसइजा आहे, इतकाच. हे कोविड्चे पक्के निदान होत नाही. ते करण्यासाठी RTPCR आवश्यकच.
............................................
२/४/२१
कोविड व चव संवेदना
या आजारात रुचिकलिकाना विषाणूमुळे थेट इजा होते का, हे अद्याप स्पष्ट नाही. बऱ्याच शक्यता आहेत.
एक थिअरी अशी आहे.
विषाणू लाळग्रथींना इजा करतो. मग लाळ स्त्रवणे कमी होते. त्याचा चवीवर अप्रत्यक्ष परिणाम होतो. रुचिकलिकांच्या निरोगी अवस्थेत त्यांच्या चांगल्या कार्यासाठी ‘जस्त’ उपयुक्त असते. म्हणून बऱ्याच कोविड रुग्णांना जस्ताची गोळी देतात. त्याचा चव आणि वास हे दोन्ही पूर्ववत होण्यास फायदा होत असावा.
बहुतेक रुग्णांच्या बाबतीत ( सुमारे 80 टक्के) गेलेली चव आणि वास सुमारे महिनाभरानंतर पूर्ववत होतात.
........................................
५/४/२१
विविध रुग्णालयांमध्ये गेली दीड वर्ष डॉक्टर्स आणि त्यांचे सहकारी प्रत्यक्ष कोविडचे रुग्ण हाताळत आहेत. ते करत असताना स्वतःच्या संरक्षणासाठी त्यांना पीपीइ तत्त्वावरील संपूर्ण पोशाख घालावा लागतो. हा पोशाख घालून काम करणे हे अजिबात सुखावह नाही हे आपण जाणतो.

एव्हाना यासंदर्भात अशा पोशाखाने आरोग्य सेवकांवर होणाऱ्या परिणामांचा देखील पुरेसा अभ्यास झालेला आहे. अशा पोशाखाचे व्यक्तीवर आणि त्याच्या कामावर होणारे दुष्परिणाम आता उजेडात आले आहेत.
आरोग्य सेवकांना अजूनही बराच काळ असा पोशाख घालून वावरावे लागणार आहे. त्यादृष्टीने त्याचे दुष्परिणाम कमी करण्याचे प्रयत्नही विविध पातळ्यांवर चालू आहेत त्यापैकी काही उपाय असे :
१. उष्णतादाह होणार नाही व बाष्प कमीतकमी साठेल अशी पोशाखांची रचना
२. संबंधितांनी डोळ्यांचे, मानेचे व हाताचे विशिष्ट व्यायाम काम करता करता अधूनमधून करणे.

३. हा पोशाख घातल्यामुळे एरवीपेक्षा त्याच कामास जास्तच वेळ लागणार आहे याची सर्वांनीच दखल घेणे.
४. अशा पोशाख उत्पादनाचा दर्जा चांगल्या प्रतीचा राहील हे पाहणे.
..........................................
६/४/२१
ACE2 चे कार्य :
हे एक एन्झाइम आहे. ते शरीराच्या बहुतेक पेशींमध्ये असते. त्याचे रक्तदाब नियंत्रणात काही कार्य असते. श्वसनमार्गातील ACE2 देखील फुप्फुसांचे संरक्षक असते. परंतु, सार्स -दोन विषाणूच्या बाबतीत ते त्याचे ‘प्रवेशद्वार’ ठरते.त्यातून अशी थिअरी मांडली गेली, की जितके या एन्झाइमचे प्रमाण इथे कमी असेल, तितकी या विषाणूसाठी प्रवेशद्वारे बंद होतील.
आता दम्याबाबत. याचे अनेक प्रकार असतात. फक्त ऍलर्जिक दम्याचे बाबतीत ह्याचा संदर्भ येतो. अशा रुग्णांमध्ये जनुकीय कारणांमुळे मुळातच श्वसनमार्गात हे एन्झाइम कमी प्रमाणात असते. त्यातून हे रुग्ण दीर्घकालीन स्टिरॉइड्सचे फवारे औषध म्हणून घेत असतात. त्या औषधाने ते प्रमाण अजूनच कमी होते. एक प्रकारे अशा लोकांमध्ये विषाणूची प्रवेशद्वारे बरीच कमी झालेली असतात.
.......................................................
८/४/२१
क्षयरोग आणि कोविड
या संदर्भात जे मर्यादित अभ्यास झालेत ते फुफ्फुसांच्या क्षयरोगासंबंधी आहेत. त्यातून फक्त काही शक्यता व्यक्त केल्या आहेत; विदा पुरेसा नसल्याने ठोस निष्कर्ष नाहीत.
महत्त्वाचे मुद्दे

१.समजा क्षयरोग्याला कोविड झाला तरी मूळ क्षयाचे उपचार पहिल्याप्रमाणे चालू ठेवावेत.

२. एकाच वेळी हे दोन रोग शरीरात असतात तेव्हा दोन्ही एकमेकांची परिस्थिती अधिक बिघडवू शकतात.

३.कोविडच्या उपचारांदरम्यान जर स्टिरॉइड्स आणि अन्य प्रतिकारशक्ती दाबणारी औषधे दिली गेली, तर कदाचित भविष्यात जुन्या क्षयरोगाचे पुनरुज्जीवन होऊ शकते.
.......................
९/४/२१
“लसीचा पहिला डोस झाला. त्यानंतर कोविड झाला, तर आता दुसऱ्या डोसचे काय करायचे ?”
जर अशा परिस्थितीत कोविड झाला तर प्रथम दहा दिवस विलगीकरण सक्तीचे. नंतर रुग्णाची सर्व लक्षणे थांबली पाहिजेत. त्या अर्थाने ‘बरे’ वाटल्यानंतरच दुसरा डोस घ्यायचा – तो अपेक्षितपेक्षा लांबला तरी काही हरकत नाही.
..........................
१०/४/२१
गेल्या काही दिवसांत आपण तरुण आणि निरोगी लोकांना कोविड झाल्याच्या बातम्या ऐकतो आणि इथे सुद्धा अशांचे अनुभव वाचतोय. तरुणपणी प्रतिकारशक्ती उत्तम असते हे बरोबर. यासंदर्भात काही तरुण लोकांना सौम्य कोविड झाल्यानंतर त्यांचा पुढे आठ महिने अभ्यास करण्यात आला.
अशांना झालेला कोविड जरी सौम्य होता तरी अशा बऱ्याच जणांचे बाबतीत पुढे चव आणि वास यांची संवेदना गेलेली असणे, थोडाफार दम लागणे आणि थकवा यापैकी काही लक्षणे अगदी आठ महिन्यांपर्यंत सुद्धा टिकून असलेली आढळली. याच्या कारणांचा शोध घेण्याचा आता प्रयत्न होतो आहे. कालांतराने अधिक समजेल.
...................................
१२ /४/२१
आपल्यातील काहींचे आप्तस्वकीय या आजाराने रुग्णालयात दाखल आहेत. आजाराची तीव्रता म्हणजे काय, ही माहिती त्या दृष्टीने उपयुक्त ठरावी. महाराष्ट्र कोविड कृती दलाच्या पुस्तिकेतून ही देत आहे :

सौम्य : ताप, खोकला, उलटी, जुलाब इत्यादीपैकी लक्षणे असणे पण प्रकृती स्थिर.
मध्यम : वारंवार ताप व खोकला, न्युमोनिया, सिटीस्कॅनमध्ये दोष दिसणे, ऑक्सिजन पातळी सुयोग्य.
तीव्र : न्युमोनिया वाढणे आणि ऑक्सिजन पातळी (SpO2) कमी होणे.
गंभीर : श्वसनअवरोध, मेंदू हृदय अथवा मूत्रपिंडावर परिणाम, रक्तगुठळ्या निर्मिती.
...........................................................................
१६/४/२१
Remdesivir हे औषध कधी आणि कसे वापरायचे यांची डॉक्टरांसाठी मार्गदर्शक तत्वे महाराष्ट्र कोविड दलाने दिलेलीच आहेत. त्यातील सामान्यांना समजेल असे फक्त थोडक्यात इथे सांगतो :
* मध्यम आजार ( स्टेज 2 बी आणि त्यानंतर पुढे) अशा रुग्णास न्युमोनिया होऊन श्वसनदौर्बल्य झालेले असते
* आणि तो बहुतांश वेळा अतिदक्षता विभागामध्ये दाखल केलेला असतो.
...............................................

विषय: 
शब्दखुणा: 
Group content visibility: 
Public - accessible to all site users

पुन्हा एक माहितीयुक्त, अभ्यासपूर्ण धागा. आपले आरोग्यविषयक धागे आणि त्यावरील प्रतिसाद दोन्ही वाचनीय असतात. आजूबाजूला विखुरलेल्या, पसरलेल्या प्रचंड माहिती जंजाळात नेमके काय घ्यावे, काय करावे या विवंचनेत आपले धागे, सल्ले, जमोप्यांसारख्यांचे प्रतिसाद केवळ मार्गदर्शक न राहता एक आश्वासक, आत्मविश्वासपूर्ण वातावरण निर्मिती करतात. त्यासाठी तुमचे आणि तुमच्या धाग्यांवर प्रतिसाद देणाऱ्या प्रत्येक डॉक्टरांचे मनापासून आभार. Happy

गुरुवारी सकाळी कोविशिल्ड घेतली. रात्री थंडी वाजून थोडा ताप आला. अंग दुखले. दंडाचे स्नायू अजून दुखत आहेत

आरोग्यलेखन आवडीने वाचणाऱ्या वरील सर्व नियमित वाचकांचे आभार !

लेखक आणि वाचक अशा दोघांच्याही संयुक्त प्रयत्नाने प्रस्तुत लेखमाला उपयुक्त ठरत आहे.

प्रकाश,
आपल्याला लवकर आराम पडण्यासाठी हार्दिक शुभेच्छा !

कुमार सर,
नेहमीप्रमाणे योग्य व संकलनीय लेख !!!!

Filmy शी सहमत!
डाॅ कुमार मनापासून धन्यवाद!

नमस्कार डॉक्टर, मागच्या सोमवारी मी कॉवीड पॉसिटीव्ह आले आहे, घरीच विलगीकरणात आहे
माझा ५ दिवसांचा डॉक्टर चा औषधांचा कोर्से पूर्ण झाला आहे अजून चव आणि वास आले नाहीत
माझा प्रश्न असा आहे कि १४ दिवसानंतर मी बाहेर पडल्यावर किती दिवस मला कॉवीड पासून सुरक्षा मिळाले
परत इन्फेकशन किती महिने दिवस होऊ शकत नाही please guide

Filmy +१.
सातत्याने अधिकृत माहिती पुरवणे व विचारलेल्या प्रश्नांचे, शंकांचे अधिकृत आणि नेमक्या माहिती द्वारा निरसन करणे, सर्व प्रश्नांची दखल घेऊन योग्य वेळेत उत्तर देणे आणि ज्याची अद्याप माहिती नाही ते तसे स्पष्टपणे सांगणे, सगळेच एकदम प्रोफेशनल आणि वाखाणण्याजोगे आहे.

आरोग्यलेखन आवडीने वाचणाऱ्या वरील सर्व नियमित वाचकांचे आभार !

.................
डोडो,

कोविडने जे बऱ्यापैकी आजारी होते, ते बरे झाल्यानंतर त्यांच्या रक्तातील विषाणूला मारक असलेल्या अँटीबॉडीज रक्तामध्ये सुमारे ८ महिने ( म्हणजे संसर्ग दिनापासून मोजून) टिकून राहतात.

अर्थात पुनर्संसर्ग हा तसा संदिग्ध विषय आहे. त्याचे प्रमाण अत्यल्प आहे. तरी विषाणूच्या बदललेल्या अवतारामुळे तो होऊ शकेल की नाही याबाबत खात्री देता येत नाही.

लवकर बऱ्या होण्यासाठी शुभेच्छा !

अतिशय बालिश प्रश्न असेल तरी विचारतो.
मानवी शरीराचे बाह्य भाग पूर्णतः स्किन नी झाकलेले आहेत त्याच प्रमाणे शरीराच्या आतील अवयव सुद्धा स्किन नी झाकलेले आहेत.
मग व्हायरस नक्की शरीराच्या कोणत्या पेशींच्या संपर्क मध्ये येतो.
स्किन च्या पेशीत तो संक्रमित होत नाही.
मग त्याच्या टार्गेट पेशी कोणत्या आणि तो तिथं पर्यंत कसा पोचतो.
त्वचेचा अडथळा दूर करून.

हेमंत,
प्रश्न चांगला आहे. फक्त आधी तुमच्या विधानाची दुरुस्ती करतो :

"शरीराच्या आतील अवयव सुद्धा स्किन नी झाकलेले आहेत.
" >>>> स्किन नाही.

शरीराच्या आतील सर्व यंत्रणा एका पातळ म्यूकस आवरणाने आच्छादलेल्या असतात. आता सार्स-२ हा विषाणू या आवरणाला कसे भिडतो ते खालील चित्रात दाखवले आहे :
spike prot and attack.jpg

विषाणूचे टोकदार प्रथिन हे त्याचे घातक अस्त्र आहे. ते आपल्या म्यूकस आवरणाजवळ येते. तिथे हे आपल्या पेशींचे ACE2 R हे प्रथिन विषाणूला स्वीकारते. मग विषाणू आवरणाला घट्ट चिकटतो आणि त्याची जनुके पेशीत सोडतो. >>>> संसर्ग
आपली त्वचा ही चांगलीच जाड असते (विषाणूच्या दृष्टीने गेंड्याची कातडीच !) ती अखंड असताना तिला तो नाही भेदू शकणार .
याउलट म्यूकस आवरण हे पातळ व नाजूक असते.

बाहेरची त्वचा जाड आहे

आतील त्वचा , म्हणजे अगदी पातळ , ओलसर आवरण असते , त्यातून विषाणू जिवाणू अगदी सहजपणे आत शिरू शकतात

BC,
माझ्या पूरक उत्तराची भर आणि तुमचा प्रतिसाद अगदी एकाच वेळेस आले.
योगायोग !

मागील प्रतिसादात हा विषाणू आपल्या श्वसनमार्गाला कसा भेदतो ते सचित्र दाखवले आहे. त्या अनुषंगाने थोडी अजून माहिती :

त्याचे टोकदार प्रथिन हे त्याचे घातक शस्त्र आहे. म्हणूनच कोविशिल्ड लस या प्रथिन-तत्त्वावरच बनवलेली आहे. या लसीद्वारा जो व्हेक्टर शरीरात शिरतो, तो या टोकदार प्रथिनासम antigen आत सोडतो. पुढे शरीर त्याच्याविरुद्ध अँटीबॉडीज तयार करते.

आता जर का अशा व्यक्तीस खऱ्या विषाणूने संसर्ग केला तर त्या अँटीबॉडीज त्याच्या घातक टोकदार प्रथिनाचा नाश करतात.

धन्यवाद
Dr कुमार आणि ब्लॅक कॅट.
विषाणू नक्की कसा हल्ला करतो ह्याचे उत्तर मिळाले.
तरी अजुन एक जोड प्रश्न आहे.
ACE 2R हे आपलेच प्रथिन फितूर होत आहे.
ते फितूर झाले नसते तर संक्रमण पण झाले नसते.
नक्की ते गंडत कसे?
सर्वच व्हायरस ला ते प्रथिन स्वीकारता नसेल म्हणजे ह्याचा अर्थ तो विशिष्ट व्हायरस रोग निर्माण करण्यास सक्षम नाही असाच घेतला पाहिजे ना.
व्हायरस रोगकारक आहे की नाही हे आपली यंत्रणा फितूर होते की नाही ह्या वर अवलंबून असते का ?
म्हणजे घरभेदी आपल्याच शरीरातील पेशी असतात का?

सर्व सजीव हे एकाच ग्रहावर तीच मूलद्रव्ये वापरून बनले आहेत, त्यामुळे एकमेकांना साम्य असलेली प्रथिने एकमेकांत असणे हे अगदी सहज नैसर्गिक आहे

आपली प्रथिने आपल्या भल्यासाठीच असतात , पण त्याचाच वापर करून व्हायरस आत शिरतात. व्हायरस स्वतचे स्वतः पुनरुत्पादन करू शकत नाहीत , कारण जिनोम असला तरी त्याच्या कोप्या काढणारा छापखाना त्यांच्यामध्ये नसतो , आत शिरले की ते होस्टच्या छापखान्याने स्वतःच्या प्रति काढतात , आतील इतर कण वापरून ते स्वतःची प्रजा निर्माण करतात,

ही प्रजा बाहेर कशी येणार , तर ती होस्ट सेल फोडून , त्यात ती होस्ट सेल मरते

त्या वरच्या चित्रात डावीकडून एक विषाणू शिरत आहे
उजवीकडून बाहेर येणारा चित्रात एकच दाखवला असला तरी प्रत्यक्षात ते हजारो असतात

हेमंत,
पुन्हा एकदा चांगला उपप्रश्न.

आपले ACE२ फितूर झाले असे मी नाही म्हणणार ! शेवटी आपण काय आणि विषाणू काय, जीवसृष्टीचाच भाग आहोत. त्यामुळे या विषाणूच्या बाबतीत असे होते, की आपल्या या प्रथिनाबद्दल त्याला सुद्धा प्रेम (affinity) असते !

आता या अनुषंगाने अजून एक महत्त्वाची माहिती देतो. जर आपण गंभीर कोविडने रुग्णालयात दाखल असलेल्या रुग्णांचे निरीक्षण केले, तर त्यातून एक महत्त्वाची माहिती मिळते. जास्ती करून मधुमेह, उच्चरक्तदाब आणि हृदयविकार असलेल्या लोकांचा covid-19 अधिक प्रमाणात गंभीर झाला.

याउलट ऍलर्जिक दम्याच्या रुग्णांना ( वरील सहव्याधींच्या तुलनेत ) एक विशेष फायदा झाला ! अशा रुग्णांमध्ये ACE2 प्रथिनाचे प्रमाण कमी असते आणि हे रुग्ण जो स्टिरॉइड्सचा फवारण्याचा उपचार घेत असतात त्याने या प्रथिनाचे प्रमाण लक्षणीयरित्या कमी होते. त्यामुळेच या विषाणूला दम्याच्या रुग्णांमध्ये शिरण्यास प्रेममय वातावरण मिळत नाही !!

कुमार सर
नेहमीप्रमाणे खूपच माहितीपूर्ण लेख
धन्यवाद

एखादा विषाणू असेल तर त्यालाही गिळणे सुरूच असते, पण विषाणूंची संख्या एका लिमिटच्या वर गेली की तिथे जास्त डॅमेज सुरू होतो , मग आपली पुढची यंत्रणा जास्त जोरात भाग घेते

कुमार सर, या माहितीपूर्ण लेखासाठी धन्यवाद.
ब्लॅक कॅट , तुम्हीही प्रतिसादातून वेळोवेळी योग्य माहिती देत आहात त्याबद्दल आभार.

कुमार सर, या माहितीपूर्ण लेखासाठी धन्यवाद.
ब्लॅक कॅट , तुम्हीही प्रतिसादातून वेळोवेळी योग्य माहिती देत आहात त्याबद्दल आभार. >>> अगदी अगदी.

वेगवेगळ्या प्रश्नांच्या उत्तरातूनही चांगली माहिती मिळत आहे.

वरील सर्व सजग वाचकांचे प्रोत्साहनाबद्दल आभार !

येथील चर्चेच्या अनुषंगाने आलेली काही महत्त्वाची माहिती दिनांकासह मूळ धाग्यात समाविष्ट करीत आहे.

Pages

नवीन प्रतिसाद लिहा