उपवासाचे पदार्थ

लिंबाचे उपवासाचे लोणचे

लागणारा वेळ: 
१० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

६ लिंबु, १ छोटी वाटी साखर, अंदाजे मीठ, १/२ चमचा तिखट, आवडत असल्यास थोडेसे जिरे.

क्रमवार पाककृती: 

६ लिबे चांगली धूऊन पुसुन घ्यावीत. त्याच्या नेहमीप्रमाणे १ लिंबाच्या ८ याप्रमाणात फोडी कराव्यात.
नंतर त्यात साधारण १ चमचा मीठ, १ छोटी वाटी साखर घालुन मिक्स करुन बरणीत भरुन ठेवावे. नंतर
१५ दिवसांनी त्याला रस सुटलेला दिसेल. फोडी चिरतानाच त्यातील सगळ्या बिया काढुन टाकाव्यात.
व १/२ चमचा तिखट घालुन ते सर्व मिश्रण मिक्सर मधुन काढुन घ्यावे. अगदी चटणी वाटल्याप्रमाणे
बारीक करुन घ्यावे.झाले मस्तपैकी उपवासाचे लोणचे तयार. आंबट-गोड असल्यामुळे लहान मुले पण
आवडीने खातात. व संपुर्ण वाटल्यामुळे लिंबाची साले पण वाया जात नाहीत.
फक्त १ काळजी घ्यावी लागते कि एखादी बी जर राहीली तर ते कडु होण्याची शक्यता असते. म्हणुन
काळ्जीपुर्वक सगळ्या बिया काढाव्यात. उपवासाला खिचडीबरोबर छान लागते.
अगदीच १५ दिवसांनी जमले नाही तर १ महिन्यांनी जरी मिक्सरमधुन काढले तरी चालते. नंतर फ्रिज मधे
ठेवावे. जसे जसे मुरेल, तसे सुंदर लागते.

वाढणी/प्रमाण: 
अगदी थोडे थोडे लागते.
माहितीचा स्रोत: 
माझी सुग्रण आई

बटाटा, साबुदाणा पापड

लागणारा वेळ: 
१.५ तास
लागणारे जिन्नस: 

बटाटे - १ किलो.
साबुदाणा - १/२ किलो.
लाल तिखट/ किंवा हिरव्या मिरच्या.
जीरं
मीठ
तेल/ तुप

क्रमवार पाककृती: 

१. साबुदाणा मंद आचेवर थोडासा भाजुन घ्यावा.
२. गार झाल्यावर मिक्सरवर पीठ करुन घ्यावं. (हा कुटाणा वाचवायचा असेल तर सरळ साबुदाणा पीठ विकत आणावं.)
३. बटाटे उकडुन, सोलुन घ्यावे.
४. उकडलेले बटाटे किसणीने किसुन घ्यावे.
५. त्यात साबुदाणा पीठ, लाल तिखट, भरड वाटलेलं जीरं आणि चवीप्रमाणे मीठ घालुन व्यवस्थित मळुन घ्यावं.
६. झीपलॉकची पिशवी तीन बाजुंनी कापुन त्यात एक एक लाटी घेवुन पापड लाटुन घ्यावे. गरज वाटल्यास पिशवीला/ लाटीला तेलाचा/ तुपाचा हात लावावा.
७. कडकडीत उन्हात २ दिवस पापड वाळवावेत.
७. तेलात/ तुपात तळुन गट्टंम करावे.

हा फोटो,

वाढणी/प्रमाण: 
साठवणीचा पदार्थ आहे.
अधिक टिपा: 

१. लाल तिखट नको असेल तर हिरवी मिरचीचं वाटणं करुन ते घालता येतं.
२. बटाटा साबुदाण्याचं प्रमाण अंदाजेच दिलं आहे. किसलेल्या बटाट्यात मावेल इतकं साबुदाणा पीठ घालावं.
३. मी मीठ आणि तिखट थोडं जास्त घालते.
४. खरं तर ही खुप साधी- सोपी आणि जनरलाईज रेसिपी आहे. त्यामुळे अंतरजालावर/ पाककृती पुस्तकांमध्ये आणि जुन्या मायबोलीवर पण सापडण्याची शक्यता आहे. आता इथे प्रचंड उन पडलं आहे, सो ह्या वर्षी केलेत हे पापड. नविन मायबोलीवर ही कृती दिसली/ सापडली नाही म्हणुन इथे डकवण्याचा खटाटोप.

माहितीचा स्रोत: 
आई, आज्जी

उपवासाचे पदार्थ १) सुरणाचे काप

लागणारा वेळ: 
५ मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

सुरण
मिठ
तुप
चिंच कोळ

क्रमवार पाककृती: 

सुरणाच्या चकत्या पाडून साल काढा म्हणजे साल काढायला सोप्पे जाते.
मोठ्या चकतीचे कापुन त्रिकोण करा.
ह्या त्रिकोणांना चिंचेचा कोळ करुन त्यात पाणी घालुन सुरण उकडून घ्या. उकडल्यावर भांड्यातले पाणी काढून सुरणाच्या फोडी ताटात काढा. त्याला मिठ चोळा. पॅनवर तुप किंवा तेल टाकुन खरपुस भाजुन घ्या.

वाढणी/प्रमाण: 
४ ते ५ जणांसाठी
अधिक टिपा: 

तुम्ही मिठाबरोबर मिरचीपुडही घालु शकता. उपवास नसेल तर मिरपुडही लावता येते. मिरपुडचे काप खुप छान लागतात.
उपवासासाठी करताना जर शिंगाडापिठ असेल तर भजी करु शकता. वरीच्या तांदळात काप घोळवुन शॅलोफ्राय करु शकता.

माहितीचा स्रोत: 
आई

उपवासाची 'झटपट' आलू टिक्की

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

३ मध्यम आकाराचे बटाटे
२ छोटे चमचे तेल
लाल तिखट
२ छोटे चमचे जिरे
चवीपुरते मिठ

क्रमवार पाककृती: 

१. बटाटे स्वच्छ धूवून घेऊन 'साले न काढता' त्याच्या मध्यम आकाराच्या फोडी कराव्यात.
२. जाड बूडाच्या भांड्यात तेल आणि जिर्‍याची फोडणी करावी.
३. आता त्यात बटाटे आणि चवीपुरते मिठ टाकून मोठ्या आचेवर बटाटे शिजू द्यावेत. झाकण ठेवू नये. अशाप्रकारे बटाटे शिजायला साधारण १० मिनीटे लागतील. बटाते सतत हलवत रहावे लागतात.
४. आता बटाट्यांवर लाल तिखट भुरभुरावे आणि पुन्हा निट हलवून घेऊन मंद आचेवर पूर्णपणे शिजू द्यावे. मंद आचेमुळे शिजलेले बटाटे क्रिस्पी होतात.
५. लिंबू पिळून गरम गरमच खायला घ्यावे!

वाढणी/प्रमाण: 
१-२
अधिक टिपा: 

उपवासाशिवाय बनवायचे असेल तर जिर्‍याऐवजी मोहरीची फोडणी एकदम मस्त लागते. तसेच चाट मसाला भुरभुरला तर अजून मस्त!

माहितीचा स्रोत: 
उसगावातील एक पंजाबी मित्र.

रानकंद - करांदे

लागणारा वेळ: 
४० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

करांदे धुवुन काप करुन
आपट्याचा पाला
राखाडी
मिठ (जाडे असल्यास चांगले)

क्रमवार पाककृती: 

कापलेले करांदे राखेमध्ये घोळवुन तो पातेल्यात आपट्याचा पाला मध्ये मध्ये घालून रचावे. टोपाच्या कडेने करांदे बुडे पर्यंत अलगद पाणी टाकावे आता हे उकळवत ठेवावे. उकळी आली की पाणी काढुन टाकावे (टोपावर झाकण ठेउन टोपाच्या दोन कडांना झाकणा सकट धरुन उतरते धरुन पाणी काढावे). हे पाणि एकुण दोन वेळा काढावे. तिसर्‍या पाण्यात मिठ घालावे व करांदे शिजवुन घ्यावेत. मग हे पुर्ण गार झाल्यावर स्वच्छ धुवुन खायला घ्यावेत.

वाढणी/प्रमाण: 
अंदाजे
अधिक टिपा: 

करांदे हे मातीने भरलेले असतात. त्यामुळे ते पहिला स्वच्छ धुवुन घ्यावेत. हे चवीला कडवट असतात. त्यामुळे सगळ्यांनाच आवडतात असे नाही. पण ज्यांना आवडतात ते अजुन अजुन मागुन खातात. ह्याला वापरणारी राखाडी लाकडांची असते.

माहितीचा स्रोत: 
आईची किमया.

.

लागणारा वेळ: 
१० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

.

क्रमवार पाककृती: 

.

माहितीचा स्रोत: 
मम्मी

पेन्सिल भाजी (तांबड्या भोपळ्याची भाजी)

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

पाव किलो लाल भोपळा, २ टे. स्पून भाजलेले तीळ, पाव वाटी सुक्या खोबर्‍याचा कीस, ४-५ हिरव्या मिरच्या, १ टे स्पून मेथी दाणे, ४-५ कडीपत्त्याची पानं, फोडणीसाठी तेल-हिंग-हळद-जिरं. कोथिंबीर आणि नारळ सजावटीसाठी.

क्रमवार पाककृती: 

भोपळ्याची पाठ काढुन घ्यावी. त्याच्या साधारण पाटीवरची पेन्सिल असते त्या जाडीच्या आणि दोन पेर लांबीच्या फोडी कराव्यात. कडीपत्त्याची पानं बारीक चिरुन घ्यावीत. हिरव्या मिरच्या आणि खोबरे एकत्र वाटुन घ्यावे. हिंग-हळद-जिर्‍याची फोडणी करुन त्यात मेथी दाणे घालावेत. मेथी लालसर झाली की कडीपत्त्याची पानं घालावीत आणि मग भोपळ्याच्या फोडी घालाव्यात. घाकण घालुन एक वाफ येऊ द्यावी. मग त्यात हिरवी मिरची/खोबर्‍याचे वाटण आणि तीळ घालावेत. आपल्या अंदाजाने मीठ घालावे. झाकण घालुन भाजी शिजवावी. पाणी घालु नये तसेच खूप सपक शिजवु नये. कोथिंबीर आणि नारळ घालुन सजवावी.

वाढणी/प्रमाण: 
तीन ते चार (पानात इतर भाज्या/कोशिंबीरी/चटण्या/आमट्या असल्यास)
अधिक टिपा: 

_आम्ही लहानपणी भोपळ्याची भाजी खावी म्हणुन आई त्याला गमतीने पेन्सिलीची भाजी म्हणत असे म्हणुन पेन्सिल भाजी नाव.
_कडिपत्ता बारीक चिरुन फोडणीत घातल्याने वेगळीच चव येते आणि कडिपत्ता खाल्ला जातो.
_रुचिरामधे हे वाटण घालुन करायची कृती दिली आहे. पण त्यात पाणी घालुन शिजवायचे दिले आहे आणि चारोळ्या वगैरे अनेक जिन्नस आहेत जे मी घालत नाही.
_उपासासाठी करायची असेल तर फक्त उपवासास चालणारे जिन्नस घालुन करावी.

माहितीचा स्रोत: 
आई आणि रुचिरा

फराळी मिसळ

लागणारा वेळ: 
२० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

रात्रभर भिजवून उकडलेले शेंगदाणे - दिड वाटी
बटाट्याच्या फोडी - १ वाटी
सुरणाच्या फोडी - १ वाटी
हिरव्या मिरच्या - २
जीरे - २ मोठे चमचे
चिंचेचा कोळ - २ मोठे चमचे
दाण्याचे कूट - ४ चमचे
ओलं खोबरं - अर्धी वाटी
मीठ, साखर चवीप्रमाणे
फोडणीसाठी तूप
वरून घेण्यासाठी : अगदी बारीक चोचवलेली काकडी, बटाट्याच्या किसाचा तळलेला चिवडा, कोथिंबीर

क्रमवार पाककृती: 

१. थोड्या जिर्‍याबरोबर हिरव्या मिरच्या मिक्सरमधून बारीक वाटून घ्याव्यात.
२. कढईमध्ये तूप तापवून त्यात उरलेले जीरे घालून फोडणी करावी.
३. त्यात बटाट्याच्या व सुरणाच्या फोडी घालाव्यात. मग मिरची - जिर्‍याचे वाटण घालून परतावे. झाकण ठेवून वाफ येऊ द्यावी.
४. बटाटा आणि सुरण शिजत आले की त्यात उकडलेले शेंगदाणे घालून परतावे.
५. त्यात दाण्याचं कूट, खोबरं, चिंचेचा कोळ घालावा. साधारण भांडंभर पाणी घालून उकळी येऊ द्यावी.
६. चवीप्रमाणे मीठ, साखर घालावे.
७. मिसळ सरसरीतच असावी. गरज वाटल्यास अजुन पाणी घालून एक उकळी काढावी.

खायला देताना डिशमध्ये बटाट्याचा चिवडा घेऊन त्यावर ही मिसळ घालावी. वरून चोचवलेली काकडी आणि कोथिंबीर घालून सजवावे आणि सर्व्ह करावे.

वाढणी/प्रमाण: 
दोघांसाठी पोटभर
अधिक टिपा: 

किंचीत आंबट, गोड आणि तिखट अश्या चवीची ही मिसळ होते.
बटाट्याच्या किसाचा चिवडा नसेल तर आवडीप्रमाणे कुठलाही उपासाचा चिवडा घ्यावा.

माहितीचा स्रोत: 
दादरची तमाम महाराष्ट्रीय हॉटेल्स आणि माझी आई :-)

वाळवलेल्या बटाटे किसाचे लाडू (उपवासा साठी)

लागणारा वेळ: 
३० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

१ वाटी बटाटा किस, १/२ वाटी किसलेले खोबरे, १/२ वाटी दाण्याचा कुट, २ टे.स्पुन खसखस, थोडी जायफळपूड (चविला), २ टे. स्पुन साजुक तुप, १ वाटी बारिक केलेला गुळ.

क्रमवार पाककृती: 

बटाटा किस तुपात तळुन घ्या, खसखस भाजुन घ्या.
किसलेले खोबरे, दाण्याचा कुट, भाजलेली खसखस, तळलेला किस सगळे एकत्र मिक्सर मधे बारीक करुन घ्या. त्यात जायफळ पुड घाला.
गुळामधे २ चमचे पाणी घालुन मंद गॅसवर पाक करा. वरील मिश्रण पाकात घाला व चांगले मिक्स करा.
हाताला तुप लावुन लाडू वळा.

मस्त खमंग लागतात, महाशिवरात्री निमीत्त आजच करा स्मित

पपनस ट्रीट

लागणारा वेळ: 
१० मिनिटे
लागणारे जिन्नस: 

१ १/२ वाटी : पपनसाचा गर
१/२ वाटी : ओलं खोबरं
१ चमचा : बारीक कापलेली हिरवी मिरची
चवीनुसार मीठ, साखर, चाट मसाला

क्रमवार पाककृती: 

पपनस सोलून त्याच्या फोडीची सालं काढून गर सुटा करून घ्यावा. पपनस हे फळ संत्र्-मोसंब्याच्या जातीचं असलं तरी त्याचा गर तुलनेने टणक असतो. आपण डाळींबाचे दाणे काढतो तसे पपनसाचे दाणे रस न गळता निघतात. दिड वाटी पपनसाच्या गरात अर्धी वाटी ओलं खोबरं, बारीक कापलेली हिरवी मिरची, मीठ, साखर आणि थोडा चाट मसाला मिसळून खाण्यास द्यावे.

वाढणी/प्रमाण: 
२ माणसांसाठी प्रत्येकी एकदा
अधिक टिपा: 

फ्रिजमध्ये थंड करून खाल्ल्यास ह्याचा स्वाद अजूनच खुलतो.

हिरवी मिरची शक्यतो कमी तिखट आणि पोपटी रंगाची घ्यावी.

चाट मसाला घातला नाही तर ही ट्रीट उपासालाही चालेल.

तेला-तुपाच्या फोडणीशिवायचा हा पदार्थ आहे आणि शिवाय कुठलीही प्रक्रिया न केलेला त्यामुळे हेल्थ कॉन्शस लोकांसाठी अगदी योग्य न्याहारी ठरू शकेल.

मसाल्याच्या जेवणात कोशिंबीर म्हणूनही ही ट्रिट करता येईल.

माहितीचा स्रोत: 
माझे बाबा