मुस्लिम दहशतवाद - एक अमेरिकन बागुलबुवा

प्रस्तावना

जगभरात "इस्लामी दहशतवाद" हा शब्द आज इतका रूढ झाला आहे की त्याबद्दल प्रश्न विचारणे अनेकांना धोकादायक वाटते. पण हा दहशतवाद नेमका कुठून आला? तो उत्स्फूर्तपणे जन्मला, की त्याला जन्म देणारे, वाढवणारे, शस्त्रे पुरवणारे आणि नंतर त्याचाच बागुलबुवा करून स्वतःच्या परराष्ट्र धोरणाला न्याय देणारे अदृश्य हात यामागे होते?

इतिहासाचा सूक्ष्म अभ्यास केला तर एक गडद वास्तव (dark reality) समोर येते. अमेरिकेच्या CIA आणि परराष्ट्र धोरण यंत्रणेने, शीतयुद्धाच्या काळात आणि नंतरही, मुस्लिम अतिरेकी संघटना जाणीवपूर्वक उभ्या केल्या, पोसल्या आणि नंतर त्यांना "जगातील सर्वात मोठा धोका" म्हणून जाहीर केले. या लेखाचा उद्देश त्या इतिहासाचा धांडोळा घेणे हा आहे. कदाचित काही नंतरच्या घटनांकडे दुर्लक्ष झाले असेल. त्या नंतर आवश्यकता वाटल्यास दुसऱ्या भागात घेऊयात. एकतर्फी वाटला तर कळवा. असा उद्देश नाही. पण एका डॉट जोडण्याच्या प्रोसेस मधे मानवी मर्यादांमुळे दुर्लक्ष झाले असावे. एखाच लेखात सर्व डॉट्स समाविष्ट करत आहे. त्यामुळे तपशीलवार देणे शक्य नाही.

१. शीतयुद्ध आणि अमेरिकन रणनीती : पार्श्वभूमी

दुसऱ्या महायुद्धानंतर जग दोन गटांत विभागले.
अमेरिकेन भांडवलशाही आणि सोव्हिएत युनियनचा साम्यवाद.
या दोन महासत्तांनी थेट एकमेकांशी लढणे टाळले, पण जगभरात प्रॉक्सी वॉर" म्हणजे दुसऱ्याच्या खांद्यावर बंदूक ठेवून लढणे, हे धोरण अवलंबले.

आशिया, आफ्रिका, लॅटिन अमेरिका, सर्वत्र अमेरिकेने आपल्या हितसंबंधांसाठी हुकूमशहांना, अतिरेक्यांना आणि सशस्त्र गटांना आधार दिला. मध्य-पूर्व आणि दक्षिण आशिया हे या खेळाचे प्रमुख रंगमंच ठरले.

२. इराण : तेल राष्ट्रीयीकरण आणि CIA चा उठाव (१९५३)

मोसादेघ आणि लोकशाहीचा शेवट

१९५१ साली इराणचे लोकनियुक्त पंतप्रधान मोहम्मद मोसादेघ यांनी इराणच्या तेल उद्योगाचे राष्ट्रीयीकरण केले. आजपर्यंत ब्रिटिश अँग्लो-इराणियन ऑइल कंपनी (आजची BP) इराणचे तेल काढून नेत होती आणि इराणला नाममात्र मोबदला मिळत होता. मोसादेघ म्हणाले, "हे तेल इराणच्या जनतेचे आहे."

ब्रिटन आणि अमेरिका यांनी हे सहन केले नाही. ऑगस्ट १९५३ मध्ये CIA आणि ब्रिटिश MI6 ने मिळून 'ऑपरेशन AJAX' (ब्रिटिश नाव: ऑपरेशन BOOT) राबवले.

रस्त्यावर दंगली घडवल्या, लष्कराला फोडले आणि मोसादेघ यांना हटवून शाह रेझा पहलवी यांना पुन्हा सत्तेवर बसवले. इराणच्या लोकशाही सरकारचा CIA ने घडवून आणलेला हा पाडाव इतिहासात उघडपणे मान्य झालेला पहिला अमेरिकन गुप्त उठाव आहे. २०१३ मध्ये CIA ने अधिकृतपणे हे कबूल केले.

शाह पहलवी यांनी पुढे अत्यंत क्रूर हुकूमशाही राबवली. त्यांची गुप्तचर यंत्रणा SAVAK ही CIA च्या मदतीने उभारली गेली आणि हजारो इराणी नागरिकांना छळ छावण्यांत टाकले गेले. या दडपशाहीतूनच १९७९ च्या इस्लामी क्रांतीचे बीज पेरले गेले.

१९७९ ची क्रांती आणि अमेरिकन / अमेरिकेशी वैरभाव

आयातुल्लाह खोमेनी यांच्या नेतृत्वाखाली इस्लामी क्रांती झाली. शाह पहलवी पळाले. इराणने अमेरिकेला मोठा सैतान( Great Satan) घोषित केले आणि हे उगाच नव्हते, त्याच्या मागे १९५३ चा इतिहास होता.

तेहरानमध्ये अमेरिकन दूतावास ताब्यात घेण्यात आला, ४४४ दिवस ओलीस संकट चालले. अमेरिका-इराण संबंध पूर्णपणे तुटले आणि आजतागायत ते सुधारले नाहीत.

३. इराण-इराक युद्ध : सद्दाम हुसेनचा अमेरिकन वापर (१९८०–१९८८)

इराणमध्ये इस्लामी क्रांती झाल्यानंतर अमेरिकेने एक नवीन शस्त्र वापरले ,

सद्दाम हुसेन.!

इराकचा हुकूमशहा सद्दाम हुसेन याने १९८० मध्ये इराणवर आक्रमण केले. अमेरिकेने या युद्धात इराकला उघड पाठिंबा दिला. रोनाल्ड रेगन यांच्या प्रशासनाने इराकला:
- उपग्रह प्रतिमा आणि गुप्तचर माहिती पुरवली
- शस्त्रे आणि दुहेरी वापराचे तंत्रज्ञान दिले
- रासायनिक शस्त्रांसाठी लागणारे घटक (precursors) पुरवले

१९८३ मध्ये डोनाल्ड रम्सफेल्ड जे नंतर इराक युद्धात संरक्षण मंत्री झाले) बगदादला जाऊन सद्दाम हुसेनशी हस्तांदोलन करत होते, त्याच वेळी सद्दाम इराणी सैनिकांवर रासायनिक शस्त्रे वापरत होता. हे हस्तांदोलनाचे ऐतिहासिक छायाचित्र नंतर जगभर गाजले.

आठ वर्षे चाललेल्या या युद्धात दोन्ही बाजूंचे सुमारे दहा लाख लोक मारले गेले. अमेरिकेला इराणला कमकुवत करायचे होते. सद्दाम हे साधन होते.

४. अफगाणिस्तान, सोव्हिएत आक्रमण आणि मुजाहिदीनची निर्मिती (१९७९–१९८९)

"ऑपरेशन सायक्लोन" - जगातील सर्वात मोठी गुप्त कारवाई.

१९७८–७९ मध्ये अफगाणिस्तानात साम्यवादी सरकार आले. डिसेंबर १९७९ मध्ये सोव्हिएत फौजा अफगाणिस्तानात शिरल्या. अमेरिकेसाठी ही संधी होती.

CIA ने ऑपरेशन सायक्लोन सुरू केले. इतिहासातील सर्वात मोठी गुप्त लष्करी मदत कार्यक्रम. या अंतर्गत:
- पाकिस्तानच्या ISI मार्फत अफगाण आणि परदेशी जिहादी लढवय्यांना शस्त्रे, पैसे आणि प्रशिक्षण दिले गेले
- सौदी अरेबियाने समान रक्कम ओतली
- अमेरिकेने एकूण सुमारे ३ अब्ज डॉलर या कारवाईत ओतले
- या लढवय्यांना मुजाहिदीन, अर्थात धर्मयुद्धाचे शिपाई, असे म्हटले गेले

CIA चे संचालक विलियम केसी आणि पाकिस्तानचे हुकूमशहा झिया उल-हक यांनी मिळून हा कार्यक्रम राबवला. जगभरातून मुस्लिम तरुणांना भरती केले गेले इजिप्त, सौदी अरेबिया, यमेन, अल्जेरिया आणि इतरत्रहून.

झबिगन्यू ब्रझेझिन्स्की यांची कबुली

अमेरिकन राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागार झबिगन्यू ब्रझेझिन्स्की यांनी १९९८ मध्ये फ्रेंच मासिक Le Nouvel Observateur ला दिलेल्या मुलाखतीत सांगितले की, सोव्हिएत आक्रमणाआधीच, जुलै १९७९ मध्ये, अमेरिकेने मुजाहिदीनला मदत सुरू केली होती, म्हणजे सोव्हिएत आक्रमणाला जाणीवपूर्वक चिथावणी दिली जेणेकरून रशियाला त्यांचे व्हिएतनाम" मिळेल.( इथे काही आठवणी पुसट आहेत आणि संदर्भ शोधण्यासाठी बेसच नाही. म्हणजे रशियन आक्रमणाचे निःसंदिग्ध कारण उपलब्ध नाही)

जेव्हा पत्रकाराने विचारले,
"पण यातून मूलतत्त्ववाद आणि दहशतवाद उभा राहिला, त्याचे काय?"
तेव्हा ब्रझेझिन्स्की म्हणाले, " इतिहासाच्या दृष्टीने जास्त महत्त्वाचे काय आहे? सोव्हिएत साम्राज्याचा अंत, की काही उत्तेजित मुसलमान?"

तालिबानची उत्पत्ती

सोव्हिएत सैन्य १९८९ मध्ये अफगाणिस्तानातून माघारी गेले. अमेरिकेने आपला रस गमावला आणि अफगाणिस्तानला त्याच्या नशिबावर सोडले. मुजाहिदीन गटांत यादवी युद्ध सुरू झाले. या अराजकातून तालिबान उदयास आला.

तालिबान हे मुख्यतः पाकिस्तानातील मदरशांमध्ये शिकलेले, ISI ने आकार दिलेले आणि सौदी पैशाने पोसलेले होते. हे सर्व घटक अमेरिकेने उभे केलेल्या नेटवर्कमधून आले होते. १९९६ मध्ये तालिबानने काबूल ताब्यात घेतले. अमेरिकन गुंतवणुकीचे हे कडू फळ होते.

५. अल-कायदा _अमेरिकन प्रयोगशाळेतील भस्मासुर

ओसामा बिन लादेन कि CIA चा मुजाहिद?

ओसामा बिन लादेन हा सौदी अरेबियाच्या श्रीमंत बिन लादेन कुटुंबातून आला. अफगाण-सोव्हिएत युद्धादरम्यान तो पाकिस्तान आणि अफगाणिस्तानात आला आणि मुजाहिदीन भरती आणि निधी व्यवस्थापनात अत्यंत सक्रिय झाला.

त्याने मकतब अल-खिदमात (Services Office) ही संघटना उभारली जी जगभरातून जिहादींना अफगाणिस्तानात आणत होती. CIA आणि ISI या नेटवर्कशी थेट काम करत होते. बिन लादेनला CIA ने थेट प्रशिक्षण दिले की नाही यावर वाद आहे, पण त्याच्या संघटनेला ज्या व्यापक यंत्रणेतून मदत मिळाली ती CIA-ISI-सौदी अरेबिया यांनी मिळून उभी केली होती हे निर्विवाद सत्य आहे. यासंबंधी लेख वाचले होते. दुर्दैवाने ते सध्या उपलब्ध नाहीत. काही काळाने पुन्हा मिळतील. (असे संवेदनशील बातम्यांबाबत होते. मध्यंतरी भारतातील अग्रगण्य व्यापारी टुंबातील वादामध्ये एका भावाने दुसर्‍या भावाचे घोटाळे उघड केले होते. ते नंतर लपवले गेले. दोन वर्षांपूर्वी ते पुन्हा दिसून आले).

अल-कायदाची स्थापना (१९८८)

सोव्हिएत माघारीनंतर बिन लादेनने १९८८ साली अल-कायदा (अरबी: तळ/ बेस / आधार) स्थापन केली. हे जिहादी लढवय्यांचे एक जागतिक नेटवर्क होते, ज्याचे प्रशिक्षण, शस्त्रे आणि विचारसरणी अमेरिकन पोसलेल्या अफगाण जिहादमधून आली होती.

आखाती युद्ध आणि वळण (१९९०–९१)

१९९० मध्ये सद्दाम हुसेनने कुवेतवर आक्रमण केले. अमेरिकेने सौदी अरेबियात लष्करी तळ उभारले. बिन लादेनने सौदी सरकारला सांगितले, "माझे मुजाहिदीन सद्दामला हाकलतील, अमेरिकन फौजा नको." सौदींनी नकार दिला आणि अमेरिकन सैन्य इस्लामच्या पवित्र भूमीवर, मक्का-मदीनाजवळ तैनात झाले.

हा बिन लादेनसाठी निर्णायक क्षण होता. अमेरिका आता त्याची शत्रू झाली. त्याने सौदी नागरिकत्व गमावले, सुदान आणि नंतर अफगाणिस्तानात आश्रय घेतला. याचे राजकीय विश्लेषण देत नाही. आपण यावर प्रतिसादात स्वतंत्र बोलू शकतो.

९/११ आणि वॉर ऑन टेरर

११ सप्टेंबर २००१ रोजी अल-कायदाने अमेरिकेवर हल्ला केला. दोन विमाने वर्ल्ड ट्रेड सेंटरवर, एक पेंटागॉनवर आणि एक पेन्सिल्व्हेनियात कोसळले. जवळजवळ ३,००० लोक मारले गेले.

अमेरिकेने दहशतवादाविरुद्ध युद्ध जाहीर केले. पण या दहशतवादाची मुळे अमेरिकेच्याच धोरणांत होती हे सांगणे तेव्हा देशद्रोह मानले जात होते. हा काळ भारतात माध्यम स्वातंत्र्याचा शेवटचा काळ. कारण काही चॅनल्स वर ही गोष्ट सांगितली गेली. त्यानंतर भारतीय न्यूज चॅनल्सचे Foxination होत गेले.

६. सद्दाम हुसेनचा खात्मा : खोट्या आरोपांवर युद्ध (२००३)

तेल राष्ट्रीयीकरण आणि अमेरिकन नाराजी

सद्दाम हुसेनने १९७२ मध्ये इराकच्या तेल उद्योगाचे राष्ट्रीयीकरण केले. इराक पेट्रोलियम कंपनी (ज्यात ब्रिटिश आणि अमेरिकन भागीदारी होती) त्याने सरकारी ताब्यात आणली. तेलाच्या महसुलावर सद्दामने इराकमध्ये शाळा, रुग्णालये आणि पायाभूत सुविधा उभारल्या. हे अमेरिकेला आवडत नव्हते.

सद्दाम इराण-इराक युद्धापर्यंत अमेरिकेचा "उपयुक्त मित्र" होता. नंतर तो "उपद्रव" बनला.

खोटे आरोप आणि इराक युद्ध (२००३)

९/११ नंतर बुश प्रशासनाने इराकवर दोन मुख्य आरोप ठेवले:

१. इराककडे सामूहिक संहाराची शस्त्रे (WMD) आहेत
२. सद्दामचे अल-कायदाशी संबंध आहेत

दोन्ही आरोप खोटे ठरले.

- UN शस्त्र निरीक्षक हॅन्स ब्लिक्स यांनी युद्धापूर्वीच सांगितले होते की त्यांना WMD चे पुरावे सापडत नाहीत.

- कॉलिन पॉवेल यांनी UN मध्ये जे "पुरावे" सादर केले ते नंतर बनावट असल्याचे सिद्ध झाले. पॉवेल यांनी नंतर हे स्वतःच्या कारकिर्दीवरील कायमचा डाग म्हणून मान्य केले.

- सद्दाम आणि बिन लादेन यांचे संबंध अस्तित्वात नव्हते उलट सद्दाम धर्मनिरपेक्ष होता आणि कट्टर इस्लामवाद्यांचा विरोधक होता. ही गोष्ट cloude check मधे चेक केली आहे कारण cloude न्युट्रल आहे. त्यांना ट्रंप प्रशासनाने धमकी दिली आहे.

मार्च २००३ मध्ये अमेरिका, ब्रिटन आणि सहयोगींनी इराकवर आक्रमण केले. डिसेंबर २००३ मध्ये सद्दाम पकडला गेला. डिसेंबर २००६ मध्ये त्याला फाशी दिली गेली.

युद्धात एक लाखांहून अधिक इराकी नागरिक मारले गेले. इराक उद्ध्वस्त झाला. तिथेच नंतर **ISIS** चा उदय झाला.

७. पाकिस्तान - अमेरिकेचा विश्वासघाती मित्र

भू-राजकीय महत्त्व

पाकिस्तानचे अमेरिकेसाठी भू-राजकीय महत्त्व अनन्यसाधारण आहे:
- चीनच्या सीमेवर असलेला देश.
- अफगाणिस्तानला थेट सीमा - सोव्हिएत काळापासून आजपर्यंत.
- इराण व भारत यांच्याशी सीमा
- मुस्लिम जगतातील एकमेव अण्वस्त्रधारी देश. (हे खरे तर अमेरिकेला कबूल करता येत नाही)

अमेरिका-पाकिस्तान संबंधांचा इतिहास

- १९५४ : पाकिस्तान SEATO आणि CENTO या अमेरिकन लष्करी करारांत सामील झाला
- १९७१: भारत-पाक युद्धात अमेरिकेने पाकिस्तानला पाठिंबा दिला (USS Enterprise सातवे आरमार भारतीय महासागरात पाठवले. )
- १९७९–८९: अफगाण जिहादमध्ये ISI आणि CIA एकत्र काम केले
- १९९८: पाकिस्तानने अणुचाचण्या केल्यावर अमेरिकेने निर्बंध लादले, पण ९/११ नंतर लगेचच सर्व निर्बंध उठवले

दुटप्पी खेळ - आतंकवाद्यांना आश्रय

पाकिस्तानने एकीकडे अमेरिकेचे दहशतवादविरोधी भागीदार म्हणून अब्जावधी डॉलर घेतले आणि दुसरीकडे अफगाण तालिबान, हक्कानी नेटवर्क आणि काश्मीरसाठी लढणाऱ्या गटांना आश्रय दिला.

ओसामा बिन लादेन पाकिस्तानच्या अबोटाबाद शहरात लष्करी अकादमीपासून हाकेच्या अंतरावर राहत होता. मे २०११ मध्ये अमेरिकन SEAL कमांडोंनी त्याला ठार केले. पाकिस्तानला आधी कळवले नाही कारण अमेरिकेला माहीत होते की ISI त्याला वाचवण्याची शक्यता आहे.

अमेरिकेने हे सर्व माहीत असतानाही पाकिस्तानला सहकार्य चालू ठेवले कारण पर्याय नव्हता. अफगाणिस्तानला पुरवठा मार्ग पाकिस्तानमार्गे जात होता.

८. काश्मीर आणि अतिरेक्यांना अभय

पाकिस्तान-पुरस्कृत काश्मीर दहशतवाद

१९८९ पासून काश्मीरमध्ये ISI पुरस्कृत सशस्त्र उठाव सुरू झाला. लष्कर-ए-तैयबा, जैश-ए-मोहम्मद, हिजबुल मुजाहिदीन या सर्व संघटना पाकिस्तानच्या भूमीतून चालत होत्या.

अमेरिकेची भूमिका इथे गुंतागुंतीची राहिली:
- १९८०च्या दशकात: अफगाण जिहादसाठी उभारलेले नेटवर्क काश्मीरकडे वळले
- क्लिंटन काळात: अमेरिकेने पाकिस्तानवर दबाव आणण्याचे प्रयत्न केले, पण कर्गिल युद्धानंतर (१९९९) पाकिस्तानला "वाचवण्यात" अमेरिकाच पुढे होती
- ९/११ नंतर: पाकिस्तान "दहशतवादविरोधी भागीदार" झाल्याने त्याच्यावरचा दबाव कमी झाला.
- लष्कर-ए-तैयबा: मुंबई २६/११ हल्ल्यानंतर (२००८) अमेरिकेने LET वर दबाव आणला, पण पाकिस्तानने आरोपींना कधीच शिक्षा केली नाही. अमेरिकेने हे सहन केले.

अमेरिकेची भारताबद्दलची दुहेरी भूमिका

भारत-पाक संघर्षात अमेरिका नेहमीच "तटस्थ मध्यस्थ" असल्याचे भासवते, पण प्रत्यक्षात पाकिस्तानला सोडण्याची अमेरिकेची तयारी नसते. कारण त्याची भू-राजकीय उपयुक्तता आजही संपलेली नाही (चीनच्या विरोधात).

९. "दहशतवादावरील युद्ध" - एक शाश्वत उद्योग

९/११ नंतर अमेरिकेने "वॉर ऑन टेरर" घोषित केले. या युद्धाची काही वैशिष्ट्ये लक्षात घेण्यासारखी आहेत:

आर्थिक बाजू:
- २००१ पासून अमेरिकेने अफगाणिस्तान, इराक आणि इतर ठिकाणी $८ ट्रिलियनहून अधिक खर्च केला आहे (Brown University Costs of War Project)
- संरक्षण उद्योग — Lockheed Martin, Raytheon, Boeing, General Dynamics — या कंपन्यांचे शेअर्स ९/११ नंतर अनेक पटींनी वाढले
- Dick Cheney उपराष्ट्राध्यक्ष असताना Halliburton (त्यांची जुनी कंपनी) ला इराक पुनर्बांधणीचे अब्जावधींचे ठेके मिळाले

राजकीय बाजू:
- "दहशतवादाचा धोका" हे नागरी स्वातंत्र्ये कमी करण्याचे, पाळत ठेवण्याचे (Patriot Act, NSA surveillance) आणि परदेशी हस्तक्षेपाला जनमान्यता देण्याचे एक शस्त्र बनले

- "इस्लामोफोबिया" हा उद्योग उभा राहिला. मुस्लिम समाजाला एकसंध शत्रू म्हणून रंगवण्यात आले

१०. ISIS — इराक युद्धाचे अपत्य

२०१३-१४ मध्ये ISIS (Islamic State of Iraq and Syria) उदयास आले. हे कुठून आले?

- अबू मुसाब अल-झरकावी - अल-कायदाचा इराकमधील नेता, जो अमेरिकन आक्रमणापूर्वी इराकमध्ये नव्हता.
- अमेरिकन आक्रमणानंतर इराकचे विघटन झाले, सद्दामच्या बाथ पार्टीचे सुन्नी अधिकारी आणि लष्करी अधिकारी बेकार झाले. यांनीच ISIS चा कणा उभारला.
- CIA ने मान्य केले की सीरियन बंडखोरांना दिलेली शस्त्रे ISIS कडे गेली
- ISIS विरुद्ध लढण्यासाठी अमेरिकेने जे माफक बंडखोर (moderate rebels) उभे केले त्यांनी ISIS ला शरणागती पत्करली आणि शस्त्रे दिली

म्हणजे अमेरिकेने उभारलेल्या दहशतवादाला नष्ट करण्यासाठी उभ्या केलेल्या फौजांनी पुन्हा नवीन दहशतवाद जन्माला घातला.

११. अरब जगतातील अमेरिकन हितसंबंध — तेल, शस्त्रे आणि इस्राएल

मध्य-पूर्वेत ( पाश्चात्यांचे मध्य पूर्व आपले वेस्ट एशिया) अमेरिकेचे तीन मुख्य हितसंबंध आहेत:

१. तेल: जगातील सर्वात मोठे तेल साठे असलेल्या प्रदेशावर नियंत्रण ठेवणे.
ज्या देशाने तेलाचे राष्ट्रीयीकरण केले इराण (१९५१), इराक (१९७२), लिबिया (गद्दाफी, १९७३) त्या देशावर अमेरिकेने कारवाई केली.

२. शस्त्र विक्री: सौदी अरेबिया, UAE, इस्राएल, इजिप्त यांना अब्जावधींची शस्त्रे विकणे. अरब देशांत अस्थिरता असेल तर शस्त्र खरेदी वाढते.

३. इस्राएलचे संरक्षण: मध्य-पूर्वेत इस्राएलला "सुरक्षित" ठेवण्यासाठी अरब देशांत शक्तिशाली, एकसंध सरकारे नको. विखुरलेले, परस्पर भांडणारे देश हवेत.

१२. "मुस्लिम दहशतवाद" - एक राजकीय वापर

वरील इतिहास पाहिल्यानंतर एक प्रश्न उपस्थित होतो - "मुस्लिम दहशतवाद" ही संकल्पना नेमकी कोण, कशासाठी वापरते?

वास्तव काय आहे?

- जगातील बहुतेक मुस्लिम हे शांतताप्रिय, सामान्य नागरिक आहेत
- अल-कायदा, ISIS यांचे सर्वात जास्त बळी मुस्लिमच आहेत
- तालिबान आणि अल-कायदा यांचे राजकीय उद्दिष्ट धार्मिक होते, पण त्यांना शस्त्रे, पैसे आणि प्रशिक्षण भू-राजकीय गरजांसाठी अमेरिकेने दिले

बागुलबुवा कशासाठी ?
- लष्करी खर्चाला जनमान्यता देण्यासाठी
- तेल-समृद्ध देशांत हस्तक्षेपाला न्याय्य ठरवण्यासाठी
- नागरी पाळत ठेवणे आणि नागरी स्वातंत्र्ये कमी करण्यासाठी
- देशांतर्गत राजकारणात मतदारांना एकत्र आणण्यासाठी ("आपण" विरुद्ध "ते") वाजपेयींच्या काळात अमेरिकेशी दीर्घ काळ चर्चा झाल्यानंतर भारताने अमेरिकेचा नरेटिव्ह स्विकारला. यामागे अनेक कारणे असू शकतात.

जेव्हा गरज होती तेव्हा मुजाहिदीन स्वातंत्र्यसैनिक होते. रेगन यांनी त्यांची तुलना "अमेरिकेच्या संस्थापकांशी" केली होती. सोव्हिएत युनियन संपल्यावर तेच लोक "दहशतवादी" झाले.

निष्कर्ष

इतिहासाचे हे धागे एकत्र जोडल्यावर एक स्पष्ट चित्र दिसते.

अमेरिकेने शीतयुद्धाच्या काळात आणि नंतरही, आपल्या आर्थिक आणि भू-राजकीय हितसंबंधांसाठी मध्य-पूर्व आणि दक्षिण आशियात जाणीवपूर्वक अस्थिरता निर्माण केली. लोकनियुक्त सरकारे उलथवली, हुकूमशहांना पाठिंबा दिला, जिहादी संघटना उभारल्या आणि नंतर याच संघटनांना "मुस्लिम दहशतवाद" म्हणून जगापुढे उभे करून स्वतःला "सभ्य जगाचे रक्षक" घोषित केले.

हे म्हणजे ज्याने आग लावली त्यानेच अग्निशमन दल उभे करून स्वतःला नायक घोषित करण्यासारखे आहे. गुटख्याबाबत अशीच म्हण आहे.

"मुस्लिम दहशतवाद" हा अमेरिकन धोरणाचा बागुलबुवा आहे. वास्तवात तो अमेरिकन परराष्ट्र धोरणाचाच एक उप-उत्पादन (by-product) आहे. हे समजल्याशिवाय जगातील दहशतवादाचे खरे मूळ कधीच सापडणार नाही.

संदर्भ

पुस्तके

1. Chalmers Johnson, Blowback, The Costs and Consequences of American Empire (2000), Metropolitan Books. [अमेरिकन परराष्ट्र धोरणाचे दुष्परिणाम यावरील मूलभूत ग्रंथ]

2. Robert Dreyfuss : Devil's Game: How the United States Helped Unleash Fundamentalist Islam (2005), Henry Holt & Co.

3. Steve Coll - Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden (2004), Penguin Press. [Pulitzer Prize विजेते पुस्तक]

4. Naomi Klein- The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism (2007), Picador.

5. Stephen Kinzer - All the Shah's Men: An American Coup and the Roots of Middle East Terror (2003), Wiley. [१९५३ इराण उठावावरील सर्वोत्तम पुस्तक]

6. John Perkins - Confessions of an Economic Hit Man (2004), Berrett-Koehler Publishers.

7. Ahmed Rashid - Taliban: Militant Islam, Oil and Fundamentalism in Central Asia* (2000), Yale University Press.

8. Richard Clarke - Against All Enemies: Inside America's War on Terror (2004), Free Press. [माजी अमेरिकन दहशतवादविरोधी प्रमुखाचे पुस्तक]

अधिकृत कागदपत्रे आणि बातम्या

9. CIA ची अधिकृत कबुली (२०१३) - इराण उठाव:
https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/iran/2013-08-19/cia-confirms-rol...

10. ब्रझेझिन्स्की मुलाखत - Le Nouvel Observateur (१९९८):
https://dgibbs.faculty.arizona.edu/brzezinski_interview

11. **Brown University - Costs of War Project:
https://watson.brown.edu/costsofwar/

12. Senate Intelligence Committee Report on CIA Torture (2014):
https://www.intelligence.senate.gov/sites/default/files/publications/CRP...

13. The Guardian - Rumsfeld's handshake with Saddam (2002):
https://www.theguardian.com/world/2002/dec/31/iraq.comment

14. New York Times - CIA Spent Millions to Support Pakistani Militants" (History)
https://www.nytimes.com/1994/03/06/world/pakistan-and-the-taliban.html

15. **The Intercept - The ISIS Files" (ISI connections)
https://theintercept.com/series/the-isis-files/

16. BBC - Operation Ajax: How the CIA engineered Iran coup" (2013):
https://www.bbc.com/news/world-middle-east-23762970

17. Washington Post - "How the US helped create al-Qaeda and ISIS"
https://www.washingtonpost.com/opinions/2015/11/20/the-us-helped-create-...

18. Colin Powell, UN presentation on WMD (2003) — original and retraction:
https://www.theguardian.com/us-news/2016/feb/05/colin-powell-united-nati...

19. Human Rights Watch - Pakistan's support for Taliban:

https://www.hrw.org/reports/2000/pakistan/

20. Seymour Hersh - The Killing of Osama bin Laden (London Review of Books, 2015):
https://www.lrb.co.uk/the-paper/v37/n10/seymour-m.-hersh/the-killing-of-...

टीप -

१. हा लेख उपलब्ध सार्वजनिक इतिहास, अधिकृत कागदपत्रे आणि काही शोधलेखांवर आधारित आहे. काही संदर्भ हे आंतरजाल उदयास येण्या आधीचे आहेत.

२. काही फॅक्टर् क्लाउड ऐ आय ला डेटा पुरवून चेक करून घेतले आहेत. त्याची लिंक देता येत नाही. जर क्लाऊडने चूक केली तर फॅक्ट चेक चुकीचे होऊ शकेल.

३. मायबोलीवर प्रकाशित केला आहे तरीही अन्य ठिकाणी गरज पडल्यास प्रकाशित करण्याचे हक्क राखून ठेवण्यात येत आहेत.