Döstädning उर्फ Death Cleaning उर्फ मोकळे हात !

सरड्यावर चारोळी <<
आणि सरडीण असेल तर तिला साडी-चोळी..

ऋतुराज, लावणी
अनिंद्य तरूणच असावा असं वाटतंय.
माझेमन

>>> त्यात एक सरडा गराजमधे शिरला आहे >>>

सरड्याची धाव गराज पर्यंत ...

मायबोलीने मराठी साहित्याला दिलेली नवीन म्हणीची भेट.

विषयांतरासाठी क्षमस्व अनिंद्यदा

>>> श्री चामुंडराये…. श्री गंगराये सुत्ताले करवियले .. >>>

अब्बी बातां निकलीच है तो...

माझे व्यवहारातील नाव ठेवताना मला कुणी विचारले नव्हते, त्या निर्णय प्रकियेत माझा काहीही सहभाग नव्हता. माझ्यावर थोपवलेले नाव जन्मभर बाळगणे भाग होते. इथे आयडी नाम धारण करताना मात्र मला नाम निवडण्याचा पर्याय उपलब्ध होता.

माझ्या माहितीप्रमाणे "चामुंडराय" ने पहिला मराठीतील शिलालेख लिहिला होता, आता ह्या माहितीत काही बदल झाला असल्यास कल्पना नाही.

त्यामुळे त्याकाळच्या सोशल मीडियावर म्हणजे शिलालेखावर लिखाण करणारा पहिला आयडी म्हणून चामुंडराय नावाचा आयडी धारण केला.

इति आयडी नामकरण उत्पत्ती कथा संपूर्णम्.

अधिक विषयांतरासाठी पुनःश्च क्षमस्व.

इथे एक सूक्ष्म पण महत्त्वाचा फरक आहे.
वस्तू कमी करणे आणि वस्तूंमधला मोह कमी करणे , या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

जर वस्तूंमधला मोहच नष्ट झाला असेल, तर वस्तूंविषयी वेगळ्या अर्थाने डेथ क्लीनिंग करण्याची गरज उरत नाही. अशा अवस्थेत त्या वस्तू ठेवाव्यात की द्याव्यात, वापराव्यात की टाकाव्यात , हा निर्णय मृत्यूनंतर वारस सहज घेऊ शकतात. त्यातून मानसिक गुंतागुंत निर्माण होत नाही, कारण वस्तूंबद्दलची आसक्ती उरलेली नसते. अर्थात पाश्चात्य पद्धतीप्रमाणे डेथ क्लीनिंग करूच नये हा आग्रह नाही. कल्पना पसंत असेल तर करावी. मोह नष्ट करणे हाच वानप्रस्थाश्रम आहे. प्रत्यक्षात जंगलात जाण्याची, संन्यास घेण्याची गरज नाही.

भारतीय परंपरेतही हाच विचार दिसतो. हळूहळू मोह-माया सैल होत जाणे, आसक्ती कमी होणे, आणि मी. माझे ही भावना कमी होणे , ही मुक्तीची दिशा आहे. इथे वस्तूंचा प्रश्न दुय्यम ठरतो, मानसिक मुक्ती प्राथमिक ठरते. त्यामुळे डेथ क्लीनिंग केली किंवा नाही केली, यापेक्षा मन मोकळे झाले आहे का हा प्रश्न जास्त महत्त्वाचा वाटतो.

मात्र याचा अर्थ असा नाही की सगळीच जबाबदारी टाळावी. काही कर्तव्यं ही करावीच लागतात. विशेषतः कायदेशीर आणि आर्थिक बाबी ( बँक खाती, विमा, चल-अचल संपत्ती, नामनिर्देशन किंवा मृत्युपत्र), जे वरच्या काही प्रतिसादात आले आहे .
या गोष्टी स्पष्ट करून ठेवणे अत्यावश्यक आहे. यात मोह नाही, तर जबाबदारी आहे. यामुळे मृत्यूनंतर वारसांमध्ये गोंधळ, गैरसमज किंवा वाद निर्माण होत नाहीत.

मानसिक मुक्ती साध्य आहे, डेथ क्लीनिंग हे साधन असू शकते. पण कायदेशीर गुंतागुंत कमी करणे हे कर्तव्य आहे.
डेथ क्लीनिंग केलं तर उत्तमच न केलं तरी, मोह नसेल आणि कर्तव्य पार पाडलेलं असेल, तर तेही तितकंच समजूतदार आणि भारतीय विचाराशी सुसंगत वाटतं.

अकाली मृत्यूचा उल्लेख वर झालेला आहे. अशा वेळी तुम्हाला डेथ क्लीनिंग साठी किंवा मुक्ती साठी आधीच तयार व्हावे लागेल. म्हणजे आजपासूनच मोह माया यातून मुक्तीचा प्रवास सुरू करावा. तुम्हाला आवरा सावर करायला वेळ मिळणार नाही कदाचित पण आसक्ती कमी करत गेले आणि वेळेत कर्तव्ये पार पाडली तर गुंतागुंत टाळणे शक्य होईल.

आसक्ती कमी करण्याची सक्ती नसल्यानेच या धाग्यावर येणं होतं.
'आसक्ती कमी करा' वगैरे विचार असते तर कदापि धाग्यावर पाय टाकला नसता. कारण ती करण्याची जराही इच्छा नाही.

अमितव, तुमचा आदर्श सर्वांनी घ्यावा. एकमेवाद्वितीय आहात.

अनिंद्य, तुम्ही इतरांचे विचार "खोडून" का काढताय ? तुम्ही धाग्यात तुमचा पॉईण्ट मांडला. सहमत असा किंवा नसा. कुणाला वेगळं काही म्हणायचं असेल तर ते मान्य नाही का ?

आसक्ती कमी करण्याची सक्ती नसल्यानेच या धाग्यावर येणं होतं.
'आसक्ती कमी करा' वगैरे विचार असते तर कदापि धाग्यावर पाय टाकला नसता. कारण ती करण्याची जराही इच्छा नाही. >>> आसक्ती बद्दलची राज यांची पोस्ट वाचली तर ती कोणत्या कॉण्टेस्ट मधे आहे याचं आकलना करून न घेता दुगाण्या झाडल्या आहेत. जन्मलेल्या बाळाची आसक्ती कमी करावी असं मत इथे कुणी मांडलंय का ?

हा विषयच मृत्यूची चाहूल लागल्यानंतर वस्तू देऊन टाकण्याचा आहे. जर हे मान्य असेल तर मग लॅपटॉप, मोबाईल देऊन टाकलेला असेल. या केस मधे तरी या धाग्यावर येणं होणार आहे का ? इथे क्लिअर आहे ना वस्तू "कधी" देऊन टाकायच्या आहेत ? त्या टप्प्यावर आसक्ती कमी करणे नसेल असा समज झालाय कि करून घेतला आहे ? अशा प्रकारचे मूर्खात काढणारे प्रतिसाद अनेकदा वाचनात आल्याने व्यक्त झालो. साधा माणूस, स्पार्कल यांनी या गोष्टीचा राग धरून अन्यत्र स्कोअर सेटल करू नये ही विनंती.

बरोबर. पण या एकमेकात गुंफलेल्या आहेत. सर्वच वस्तूंमधला मोह नष्ट झालेला असेल तर संतपदी पोहोचलो, तसे सहसा, सहज घडत नाही. माझ्यासारख्या सुखलोलुप लोकांसाठी तर नाहीच. >>
समजले नाही. एकमेकात गुंफलेले म्हणजे काय? वस्तू कुणाला देऊन टाकणे म्हणजे त्या वस्तूचा मोह सुटत नाही का? मोह धरून वस्तू कशी काय कुणास देता येईल? मला वाटते तुम्ही प्रतिसाद पूर्ण वाचला नसेल.

सगळे काही एक भुली अज्ञानी लेखाकाचार्य नाहीत ना डुआयडीज सोडून बाकी आसक्ती लगेच कमी करता यायला

आले आले स्पार्कल आले.
हा एकदम ओरिजिनल आयडी आहे. मी फक्त हा कुणा कुणाच्या मागे लागलाय एव्हढंच नोट केलं.
राग धरू नये अशी विनंती करूनही तडफडता झणझणीत जाळ दिसला. या पुन्हा.
तुमच्या सहीत सगळे माझेच ड्युआयडी आहेत. बाकिच्यांचा अनुल्लेख बरा नाही.
राज अज्ञानी तुम्ही माझे किंवा मी तुमचा ड्युआयडी हे माझं भाग्य समजेन तुम्हाला चालत असेल तर

एका आयडीने आक्रस्ताळेपणा करायचा. कुणी दाखवून दिले कि ड्युआयडी वापरून "बघा कसं रहस्य फोडले आता तू बाद" हे जुनं झालं. कसं आहे काही आयडी काहीही करतात त्यांना कुणी बोलू शकत नाही कारण लगेच आयडी उडतो. तरीही त्यांना ड्युआयडी बाळगावे लागतात. एव्हढी वाईट वेळ कुणावर येऊ नये. हे प्रभू त्यांना क्षमा कर.

खूप आधी पासून माहीत आहे कोण आहे ते विकृत. पण.. असो. नाव घ्यायचं नव्हतं.

जगात अनैतिक काय असतं? "एका रेपिस्ट जज्ज पुढे रेप केस चालणे. तो जज्ज आहे म्हणून त्याची मुक्ताफळे ऐकावी लागणे"
आता मात्र प्रत्येक वेळी सिक्सर हाणणार.

मधे आलेल्या ड्युआयडीने करमणूक केली. आपण मुद्द्यावर येऊ.

माझ्या वाचनानुसार ही संकल्पना खूप जुनी नाही. हिची माहिती तुम्ही दिलीत हे योग्य केलंत. पण यात जे अपेक्षित आहे त्याच्या पुढची पायरी आपल्याकडे आहे असे राज यांना म्हणायचेय. वस्तू देऊन टाकणे यापेक्षा मोह काढून घेणे. मग ती वस्तू तुम्ही ठेवली काय आणि देऊन टाकली काय . तुमच्या संकल्पनेत वस्तू देऊन टाकणे म्हणजे आवरा आवर आहे. पण ही आवरा आवर आपल्याकडे वारसांना करावी लागणे खूप कष्टाचे काम नाही. एवीतेवी लोक जमलेले असतातच. तिथे एव्हढे विधी असतात, त्यात वस्तू देऊन टाकणे सुद्धा असते. हा विधी आमच्याकडे आहे. जर वस्तू स्विकारायला नकार दिला आणि ती ठेवायची नाही असा निर्णय झाला तर मग नष्ट केली जाते. शक्यतो चांगले कपडे, फर्निचर याला खूप मागणी असते. चप्पल फक्त कुणी नेत नाही. कारण काय ते ठाऊक नाही. तेव्हां चप्पल तुम्ही देऊन टाका, पण मग बाहेर कसे जाणार ? जाण्याची वेल ठरलेली नसते.

पुढे त्यांनी म्हटलंय कि तुम्ही आवरा आवर केली तरी हरकत नाही, नाही केली तरी चालेल. म्हणजे तुम्हाला काय म्हणायचंय हे समजलेलं आहे. त्याच्यात एक वेगळा विचार अ‍ॅड केला आहे. मग पुन्हा भोपळे चौकात जायची गरज नाही म्हणून खोडून काढू नये असे सांगितले होते.

आता स्पार्कल यांना शोध लागलाय कि आम्ही दोघे एकमेकांचे ड्युआयडी आहोत तर त्यांच्या मन की बात मला ठाऊकच असणार. नाही का ?
उद्या भाजप , काँग्रेस किंवा एकाच पक्षाला व्होट देणारे सगळे एकमेकांचे ड्युआयडी आहेत असे म्हटले तरी नवल वाटणार नाही.

भौतिक अपरिग्रह वेगळा आणि भावनिक अपरिग्रह वेगळा. थोडंफार परस्पर कनेक्शन असल्याने गुंता होतो हेही खरे. पण सगळ्याच्या सगळ्या वस्तूंमधे जीव गुंतलेला असणं शक्य नाही, असेल तर मात्र कुठल्यातरी मानसिक आधाराची गरज वस्तूंमधे शोधत आहोत. थोड्याफार वस्तूंमधे जीव गुंतलेला असणं खूप नॉर्मल आहे, तेही वय होईल तसं हळूहळू देऊन टाकून विलग होणं हे पुढच्या पिढीला आपल्यामुळे कमीतकमी त्रास व्हावा म्हणून करायचे आहे. एकदम निरासक्त व्हायचं नाही, जबाबदारी कमी करत जायची आहे.
कुठलाही सहृदय माणूस आपल्यामुळे इतरांना त्रास होईल असं वागत नाही. हेही करायचं आहे, आयुष्यातली एक स्टेज म्हणून. ती आनंदाने तशी स्विकारून करता आली तर उत्तमच आहे. सर्वसंगपरित्यागाचे टोक गाठायचे नाहीये, आणि संसारी माणसाने एवढे टोकाचे ध्येय ठेवणे मला तरी फार हेल्दी आणि रिअलिस्टिक दोन्ही वाटत नाही. एवढं सरळसोपं सार आहे ह्या धाग्याचे. अनिंद्य जे सांगत आहेत ते मला तरी असंच वाटलं.

सर्वसंगपरित्याग, संन्यास किंवा विरक्त होणे ही function at() { [native code] }इशयोक्ती आहे. वरचे प्रतिसाद मी नीट वाचलेले आहेत. आपण या वस्तू कधी देणार आहोत ? जाण्याची चाहूल लागल्यावर ना ? म्हणजे आवरा आवर करायची वेळ झाली हे जाणवल्यावर. बरोबर ?

त्या वेळी आपण मोह कमी करणे हे शहाणपणाचेच आहे. खरे तर वयानुसार असा मोह कमी होणे नैसर्गिक आहे . यात कुणाला त्रास होण्याचे कारण नाही. असो. याशिवाय अशी केस नसताना वरचेवर साठलेल्या वस्तू देऊन टाकणे हे आपल्या सोयीचे असते. घरातला कचरा साफ होतो. याला चीन मधे कोंडलेली "ची" मोकळी करणे असे म्हणतात. ची म्हणजे एनर्जी. घरात जेव्हढ्या वस्तू वाढतील तेव्हढी मोकळी उर्जा वाहत नाही. ही ची म्हणजे उन्हं, खेळती हवा यामुळे घरात होणारे वायुवीजन. तुम्ही वस्तू वाढवत नेल्या कि त्यामागे, खाली कचरा साठतो, हवा जी घरभर फिरते तिचं क्षेत्र कमी होतं. त्या भागातून ती अशुद्ध हवा, जीवजंतू वाहून नेत नाही. त्यामुळे वरचेवर जी सफाई आपण करतो ती वेगळी.

वरचे प्रतिसाद अजून तिथेच आहेत. त्यामुळे ते वाचून मत ठरवता येते. मी इथे थांबतो.

आपण या वस्तू कधी देणार आहोत ? जाण्याची चाहूल लागल्यावर ना ?
>>> चाहूल लागण्याची गरज नाही. काही अशाही व्यक्ती ओळखीच्या आहेत त्यांनी काही गोष्टी सहज सोडून दिल्या, मग त्या उत्तम वस्त्रं असो किंवा पुस्तकं. आयुष्य खूप बाकी होतं पण मन भरलं होतं.

मला धाग्याचं सार असं वाटत की जो संसार एकत्र केलाय त्याकडे विचक्षण दृष्टीने पहा. त्यातील काय हवं नको हे पहा आणि त्याप्रमाणे वागा आणि हे ठराविक काळाने सतत करत रहा. तुम्हालाच कदाचित जाणीव होईल की आपण किती फापटपसारा एकत्र केला आहे.

एक लेखक, होऊ देत की चर्चा. बोलत बोलतच क्लॅरिटी येत असते. आपण नक्की कशासाठी काय करतोय हे कळणं महत्त्वाचे. प्रत्येकाचे वेगवेगळे असले तरी....रादर ते वेगळेच असते. तुम्ही वरच्या पोस्टीत लिहिलेय ते योग्यच आहे, स्वच्छता आणि आवराआवर ( नको असेल ते फेकून देणं)जन्मभर, सातत्याने करावेच लागते. त्यात मोहमायेचा संबंध नाही, आपल्या घरात प्रसन्न वाटावं म्हणूनच असतं बरेचदा. अडगळ असली की विंचूकिडे येतात, कोंदट - रोगट वाटते. आवराआवर ही गरजा बदलत जाण्याने, मुलं मोठी होत जाण्याने सुद्धा always evolving असते. त्यामुळे ती सगळ्याच स्टेजेस मधे आपण करतच असतो. शेवटची स्टेज सुद्धा अशीच समजायची. फक्त थोडा जास्त अवेअरनेस आणि ॲक्सेप्टंस हवा एवढंच.

अस्मिता +११

ओके.

माझे म्हणणे आहे कि डेथ क्लीनिंग ( जपानी भाषेत डानशाई) ही कल्पना २०१७ साली कुणी स्वीडीश माणसाने मांडली आहे. त्या मागे तेव्हढाच विचार आहे. यापेक्षा सखोल विचार चीन, भारत अशा जुन्या सिव्हिलायझेशन मधे आहे. पर्शिया किंवा ग्रीस मधे आहे का हे आत्ता तरी माहिती नाही. ज्याला आपण स्वच्छता म्हणतो त्या अर्थाने ची नाही. या विषयाचे जे काही ज्ञान आहे ते आर्किटेक्ट मित्राकडून आहे. त्याने पुस्तक लिहीले आहे. फेंगशुई आणि आधुनिक वास्तुशास्त्र यावर.

ची म्हणजे काय समजून घेऊ.
Clearing space to restore Qi ही चिनी कल्पना आहे. आपण ती कशी स्विकारतो ?
Decluttering for Qi circulation हा व्यवहार आहे. आपल्या रोमन वास्तुशास्त्रात पण आहे हे.
Qi (ची) ही संकल्पना आहे. ती केवळ गूढ नाही; ती हवा, उष्णता, प्रकाश, हालचाल, प्रवाह अशा भौतिक गोष्टींशी जोडलेली आहे. त्यामुळे “उन्हं, खेळती हवा, वायुवीजन” असे जे वर सांगितले, ते चीच्या भौतिक (functional) अर्थाशी सुसंगत आहे. इतर अर्थ मी इथे देत नाही. कारण विषयाला फाटे फुटतील.

ही जी "स्वच्छता" आहे, ती डेथ क्लीनिंगच वाटेल पण यामागे आपल्याला आपला अधिवास सुखकर व्हावा ही इच्छा असते. इथे मृत्यूचा विचार नाही. मी पंधरा वर्षांपूर्वी घर कमीत कमी वस्तूचे केले होते. पण पुन्हा घर भरले. जेव्हढे ते भरते तेव्हढे दडपण, ओझे जाणवते.

जेव्हां शरीर साथ देत नाही त्या आधीच आपला प्रवास कुठे चालला आहे हे ओळखून वस्तू, नाती यातला मोह कमी केल्याने मृत्यू सुद्धा स्विकारता येतो. हे डेथ क्लीनिंगच्या पुढे एक पाऊल आहे. असे मला वाटते.

अनिंद्य, पुस्तक घेऊन बसलोय रे

हे डेथ क्लीनिंगच्या पुढे एक पाऊल आहे. असे मला वाटते.
>>>> हो, आहेच. पण त्या आधी हे जमवायचं आहे, मग तेही जमेल कदाचित. नाही जमले तरी मृत्यू तर येणारच आहे. ते तर अटळच आहे. आपण शेवटपर्यंत प्रयत्न करू शकतो, यश मिळेल न मिळेल. निरासक्त होण्यापेक्षा प्रयत्नवत रहाणं सोपं आहे. एकेदिवशी माणूस म्हणून तितकं मोठं झालो तर तेही चुटकीसरशी जमेल. एकावर एक दगड ठेवतच ही उंची गाठायची आहे त्यामुळे प्रत्येक दगड तितकाच महत्त्वाचा! खूप अवघड ध्येय ठेवून आज हातचं घालवण्यापेक्षा मी मार्गातील प्रत्येक दगड महत्त्वाचा समजते. मी "अपरिग्रह मनाचा" असा लेख लिहिला आहे, त्यामुळे तुम्ही काय म्हणताय हे मला समजले आहे.