कुछ याद इन्हे भी कर लो - गायक-गायिका

होय. तिच मधुमती. आज ते अ‍ॅक्टिंग स्कूल अस्तित्वात नाही. दूरदर्शनच्या जमान्यात तिच्या स्कूलमधील काही विद्यार्थ्याना छोट्या पडद्यावर अभिनयाची संधी मिळाल्यावर [विशेषतः रामायण-महाभारत] तिचा बर्‍यापैकी बोलबाला झाला होता. पुढे मुंबईतील 'बडे खानदान' वाल्या वेडिंग पार्टीजमध्ये पाहुण्यांना रिझविण्यासाठी ज्या संगीत-नृत्याच्या मैफली असत त्याची मॅनेजमेन्टही त्यांच्यातर्फे काही काळ होत असे. अर्थात हे ९० च्या दशकात. पुढे काय झाले याचा विदा नाही. असो.

'सावली प्रेमाची' ही खुद्द मधुमतीचीच निर्मिती होती. नायिका तीच, पण विक्रम गोखलेसाठी. डॉ.लागू, अरूण सरनाईक, रविन्द्र महाजनी आदी कसलेल्या बॅट्समनसमोर विक्रमवीर सुनिल गावसकर याना पडद्यावर काहीच करता आले नाही. तो त्यांचा पहिलाच आणि ( आमच्या सुदैवाने) शेवटचाच चित्रपट ठरला.

मस्त धागा आहे!

रेश्मा चा उल्लेख केला गेला आहे की नाही माहित नाही, पण "लंबी जुदाई" हे गाणं तिने काय गायलंय! अजून तिची काही उल्लेखनिय गाणी म्हणजे - "हायो रब्बा नई लगदा दिल मेरा", "अखियां नू रहन दे", "ओ लाल मेरी पत रखियों भला झूलेलालन" इ.

याउपर काही गाणी गायलेली आठवत नाहीत..

आज "आस्था" चित्रपटातील एक सुंदर गाणं ऐकल "लबोंसे चूम लो, आंखो से थाम लो मुझको, तुम्ही से जन्मु तो शायद मुझे पनाह मिले".
नेटवर सर्च केले असता गायिका श्रीराधा बॅनर्जी समजलं. हे नाव पहिल्यांदाच (मी) ऐकलं.

गाणं मात्र अतिशय सुंदर आहे.

अजून एक गायक आठवला. गायक तसा मधल्या काळातला......पण स्टाइल एकदम वेगळी
...गोंयकर....रेमो फर्नांडिस !

त्याची ती टिपीकल यॉडलिंग रॅप स्टाईल एकदम हटके होती. (होतीच म्हणावं लागतंय.....कारण हल्ली त्याचं एकही नवीन गाणं ऐकलं नाही).

'देखो देखो, ये है जलवा' (जलवा), 'हम्मा हम्मा' (बॉम्बे), 'हुय्या हो'(खामोशी-द म्युजिकल) आणि 'अफला...अफला...अफलातून (अफलातून)' ही त्याची सगळी एकदम मस्त गाणी होती. मुन्नी बदनाम व्हायच्या आधी त्याचं 'ओ मेरी मुन्नी' पण बर्‍यापैकी गाजलं होतं. एवढंच काय, तर पेप्सीच्या सुरुवातीच्या काळात, त्याचं लेहर पेप्सीचं 'यही है राइट चॉइस बॅबी' हे जिंगल पण खूप गाजलं होतं.

@ जिप्सी ~~

मराठी सुगम संगीताला जशी 'रिच' परंपरा आहे तद्वतच बंगाली संगीतालाही. श्रीराधा बॅनर्जी, इन्द्रानी सेन आणि लोपामुद्रा मित्रा ही त्यातील काही ठळक नावे आहेत. बंगाली संगीतकारांचा जसा आणि जितका हिंदी चित्रपटसृष्टीवर पडला (अगदी आर.सी.बोराल, पहाडी सन्याल, हेमंतदा, सलीलदा पासून ते थेट आजच्या प्रीतम पर्यंत) तितका मराठी संगीतकारांचा पडला नाही हे सत्य आहे. मराठी सुगम संगीतसृष्टी गाजविणारे सुधीर फडके, हृदयनाथ असोत वा श्रीनिवास खळे, याना हिंदीची दारे सताड उघडी का झाली नाही हा खरे तर एक स्वतंत्र विषय होऊ शकतो. (सी.रामचंद्र मराठी होते, पण त्यांची मराठी सुगम संगीतातील योगदान जवळपास काहीच नाही). त्याची कारणे कोणतीही असोत, मात्र या बंगाली संगीतकारांनी त्या संगीताच्या माध्यमातून आपल्या मातीतील नवनवीन कलाकारांना विविध व्यासपीठे उपलब्ध करून दिल्याचे दाखले सापडतील.

'आस्था' मधील श्रीराधा हे एक उदाहरण....फार लोकप्रिय आहेत त्या बंगाल संगीतात, त्याचप्रमाणे लोपामुद्राही. येत्या काही वर्षात ही दोन नावे श्रेया प्रमाणेच इकडेही कर्णसेनांच्या दप्तरी नोंदली जातील, यात संदेह नाही.

अशोक पाटील

सुंदर माहिती अशोकजी
धन्यवाद इथे शेअर केल्याबद्दल. यातील काहिच मला माहित नव्हतं.

जिप्सी, ते गाणं खरंच अफाट सुंदर आहे. काय आवाज आहे त्या श्रीराधाचा.

जिप्सी माझ्याकडे आहे आस्था मधलं हे गाणं, हवं असेल तर देईन मी तुला
त्यात गुलजारही आहेत, त्यांच्या संवादाच्या २-३ ओळी आहेत.

करन दिवाणः गाणी: दुनिया हामारे प्यार कि ,सावन के बादलो

करण दिवाण :

मान्य आहे की 'दुनिया हमारे प्यार की' हे लाहोर चित्रपटातील गाणे खूपच गाजलेले आहे, पण करण दिवाण हा गायक-नट होता, म्हणजे पडद्यावर त्याच्या वाटयाला आलेली गाणी खुद्द तोच म्हणे, त्याने पार्श्वगायक म्हणून कधी गायन केलेले नाही. या कारणास्तव त्याचे नाव वरील चर्चेत कधी आलेले नाही.

तरीही ठीक आहे. या निमित्ताने येथील नव्या सदस्यांना 'करण दिवाण' या नावाचा कुणी कलाकार होता हे तरी समजेल.

अशोक पाटील

करण दिवाण? मी तर हे नाव पहिल्यांदाच ऐकते आहे.

दक्षिणा ~~

तुम्ही भारत भूषण, महिपाल, प्रदीपकुमार, मनोहर देसाई अशा कलाकारांना जर ओळखत असाल तर मग निश्चिंतपणे 'करण दिवाण' याला त्यांच्या ड्रॉवरमध्ये टाका. १९४५ ते १९५५ अशी छोटीशीच त्याची[नायक रुपाने] कारकिर्द होती. तरीही चक्क नूरजहाँन, मीनाकुमारी, वैजयंतीमाला, निम्मी उषा किरण अशा नायिका त्याला मिळाल्या.

त्याची त्या काळात गाजलेली काही गाणी आठवतात....जी आजही तुम्हाला कर्णप्रिय वाटतील : उदा.

१. "तारे वोही है चाँद वोही" ~ अनमोल रतन
२. "कुसूर आपका, हुजूर आपका, मेरा नाम ना लिजिये ना मेरे बापका" ~ हे खेळकर गाणे वैजयंतीमाला बरोबर 'बहार' मध्ये.

(याच 'बहार' मध्ये वैजयंतीमालावर चित्रित झालेले "सैंया दिल मे आना रे, आ के फिर ना जाना रे, छ्म छ्मा छम छम..." हे तर ऑल टाईम हिट गाणे असून नेहमी 'भूले बिसरे' गटात रेडिओवर असते. तुम्हीही ऐकले असेलच).

पुढे काही काळ त्याने अशोककुमार, रेहमान टाईप चरित्र अभिनेत्याच्या भूमिका केल्या. पण त्यातही तो फार चमकला असे नाही.

अशोक पाटील

ओह मला आधी नावावरून कोणी नविन अभिनेता, गायक, इ. आहे की काय असे वाटले होते. अशोक यांनी सांगितलेले "सैंया दिल मे आना रे" खुपवेळा ऐकले आहे, पण बाकीची गाणी माहिती नाहीत.

होय महेश, अगदी अशीच अवस्था कित्येकांची होते, म्हणजे रेडिओवरून ऐकताना अमुक एक गाणे यापूर्वी कधी ऐकल्याचे जाणवते पण नेमका हा गायक वा ही गायिका कोण याचा अंदाज बांधता येत नाही. या धाग्याच्या निमित्ताने निदान 'करण दिवाण' नावाचे कुणीतरी होऊन गेले याचा तरी उल्लेख झाला.

१९४९ साली 'बडी बहेन' नावाच्या हुस्नलाल भगतराम यानी संगीत दिलेल्या चित्रपटात लता मंगेशकर [त्यावेळी त्या १९ वर्षाच्या होत्या] यानी एक द्वंद्वगीत गाईले होते ~ "चुप चुप खडे हो जरूर कोई बात है, पहिली मुलाकात है आज पहिली मुलाकात है" ~ जबरदस्त हिट गाण्यांच्या यादीत हे गाणे नेहमी असते. लतादिदींच्यासमवेत दुसरी गायिका होती, जिचे नाव होते "प्रेमलता".

आतादेखील हे गाणे तुम्ही ऐकल्यास यातील लता कोण आणि प्रेमलता कोण हे समजणार नाही, इतका दोघींचा आवाज एकमेकीना पूरक आहे. कुठे गेली ही प्रेमलता ? काय झाले तिच्या गायन प्रवासाचे ? काहीही माहिती नसते. 'बडी बहेन' सारखी पुढील तीनचार वर्षात अगदी आठदहा चित्रपट मिळाले असतील प्रेमलताला.

"कुछ याद इन्हे भी कर लो' म्हणत अशा हवा होऊन गेलेल्या कलाकारांची आठवण काढणे इतकेच आपल्याला शक्य असते.

अशोक पाटील

भरत, ते पान परत वाचलं.

करण दिवाण, दहेज मधे संध्याचा हिरो होता ना ?
सावन के बादलों धीरे धीरे आना, पण त्याचेच ना.

सी एच आत्मा ची आठवण निघाली का ?

मुंडवे तले गरीब के, दो फूल खिल रहे है.

राकेश रोशन आणि जयाप्रदाच्या, कामचोर मधे पण त्याचा आवाज होता का ? कि जूनेच गाणे वापरले होते ?

त्या मधुमतिची लावणी अजून आठवतेय, रातचा पावना आला नि सकाळी गोंधळ झाला, सोबत विक्रम गोखले होता.

ओ पी नय्यरने `प्रीतम आन मिलो' प्रथम सी एच आत्माच्या आवाजात बहुतेक रेडियोसाठी रेकॉर्ड केलं होतं. पुढे चित्रपटात गीता दत्तच्या आवाजात आलं.

@ दिनेशदा ~

(किरकोळ दुरुस्ती ~ 'दहेज' मध्ये करण दिवाणची नायिका होती जयश्री. )

होय. 'सावन के बादलो' ~ 'रतन' मधील लोकप्रिय गाणे. जोहरबाईसमवेत.

आता 'कामचोर' बद्दल लिहितो ~~
मला कित्येक ठिकाणी असे आढळले आहे की, तो चित्रपट पाहिल्यावर आणि त्यातले गाजलेले "तुमसे बढकर दुनिया मे ना देखा कोई और जुबाँ पे आज दिल की बात आ गयी..." ऐकल्यावर बर्‍याच संगीतप्रेमींचा असा समज झालेला आहे की त्या गाण्याची सुरुवातीला जो आवाज आहे तो 'सी.एच.आत्मा' या सायगल पिढीतील गायकाचा आहे. [पडद्यावर दाखविताना ज्या जुन्या रेकॉर्डवर ग्रामोफोनची पिन अडकते ते गाणे थांबते, मग ते बंद करून राकेश रोशन किशोरकुमारच्या आवाजात ते पुढे म्हणण्यास सुरुवात करतो...इ.इ.]

वास्तविक ते गायक आहेत ~ "चन्द्रू आत्मा". उत्तर भारतात आणि सिंधी समाजात यांची हनुमान चालिसा आणि वैष्णोदेवीची साधना आदी भजने फार लोकप्रिय आहेत. सी.एच.आत्मा यांचे हे धाकटे बंधू. आवाजातही थोरल्या बंधुंची छाप असल्याने बर्‍याच रसिकांना त्यांची आठवण त्या गाण्यातील तो तुकडा ऐकताना होणे साहजिकच आहे.

"प्रीतम आन मिलो" ची माहिती अगदी योग्य आहे. गीता दत्तच्या आवाजात पुढे ते 'मि. अ‍ॅण्ड मिसेस ५५" साठी वापरले गेले.

हेच गाणे गुलझार यांच्या "अंगूर" मध्ये देवेन वर्मावर चित्रीत झाले. मात्र त्यासाठी आवाज वापरला गेला तो 'सपन चक्रवर्ती' चा.

अशोक: चुप चुप खडे हो जरूर कोई बात है: प्रेमलता हिचा उल्ल्ख केल्या बदल धन्य्वाद. आपाला जुन्या हिन्दि चित्रपट्ट्च आभस चन्गला आहे

राज्कुमारि: येह रात न फिर न आयेगि,सुन्न बैर्रि

सुलोचन कदमः चोरि चोरि आग सी दिल मेइन लगके आजुन्हि कहि गानि गायलि आहेत आथ्वत नाहित.

अरे हो जयश्री नाही का ती. मला त्यातले पृथ्वीराज कपूरच जास्त लक्षात आहेत.
आणि आत्मा बंधु दोन होते, याची कल्पनाच नव्हती.

@ जुई ~ धन्यवाद. गायिका राजकुमारीची फार दु:खद अशी कथा आहे, पण इथे ती देण्याचे प्रयोजन नाही. पुढे केव्हा तरी विचार करू. राजकुमारी म्हटले की मला आठवतो तो मधुबाला आणि लता मंगेशकर या दोघीनाही एकाचवेळी इंडस्ट्रीत नाव मिळवून देणारा "महल". या चित्रपटात 'घबराके हम" आणि "एक तीर चला" ही राजकुमारीची दोन गाणी आठवतात. श्यामसुंदर, नौशाद, बर्मनदा, ओ.पी.नय्यर आदी दिग्गजांकडे काम मिळूनही राजकुमारी फार गाजली नाही. त्यातल्या त्यात रोशन यानी "बावरे नैन", "अनहोनी" अशा गाजलेल्या चित्रपटात तिला संधी दिली होती.

सुलोचना कदम यांच्याविषयी याच धाग्यावर चर्चा/लिखाण झाले आहे; ते तुम्ही पाहालच.

@ दिनेशदा
~ मलाही चंद्रु आत्मा हे सी.एच.आत्मा यांचे धाकटे बंधू असल्याचा शोध फार वेळाने, म्हणजे अगदी खुद्द ओ.पी.नय्यर यांच्याशी कोल्हापुरातील त्यांच्या भेटीदरम्यान झालेल्या संवादातून समजला. दोन भावांच्या वयातही अगदी १३-१४ वर्षांचा फरक होता. चंद्रू यांचा खाजगी रेकॉर्ड क्षेत्रात उत्तर भारतात फार दबदबा होता, जो नरेन्द्र चंचलच्या आगमनानंतर काही प्रमाणात उतरला.

"आत्मा" हेही त्यांचे आडनाव नसून "दिनकर", "बच्चन" सम काव्यशीर्ष होते. "चैनानी" हे त्यांचे सिंधी आडनाव.

मीना कपूर देखील अशीच विस्मृतीत गेलेली गायिका.

भारत-रशिया सहकार्याने तयार झालेल्या 'परदेसी' या चित्रपटात नरगीस वर चित्रीत झालेले ' रसिया रे मनबसिया रे, तेरे बीना जिया मोरा लागे ना' या सुंदार गाण्याची गायिका मीना कपूर.

मीना कपूर ने पुढे संगीतकार अनिल विश्वासशी लग्न केलं पण अनिल विश्वास ने सुद्धा तिला तशी गाण्याची संधी कमीच दिली.

मीना कपूर ने अनिल बिस्वास वर संगीत सरिता मधे छान कार्यक्रम केला होता.
आशा खाडिलकरनेही केला होता. मागे आकाशवाणीचे खाजगी रेकॉर्डींग सिडीच्या रुपात बाजारात आले होते, ते आहे माझ्याकडे, हे खास कार्यक्रमही बाजारात आले पाहिजेत.

कुठे तरी स्नेहल भाटकरांनी संगीत दिलेल्या ' लेहरोंपे लेहेर ... उल्फत है जवां ... रातोंकी सेहेर ... चली आ वो यहां / सितारे टिमटिमाते हैं, तू आजा आजा ' या हेमंतकुमारनी गायलेल्या गाण्याचा उल्लेख आला होता आणि ते गाणं 'हमारी याद आयेगी' या चित्रपटात असल्याचं म्हटलं होतं. बाकी तपशील बरोबर पण चित्रपटाचं नाव 'छबिली' होतं आणि हेच गाणं त्यात नूतन [समर्थ] हिनं पण ड्युएट स्वरूपात हेमंतदांबरोबर गायलं होतं. नूतनला त्यानंतर पुन्हा चित्रपटात गाण्याची संधी बहुदा मिळाली नाही.

बापू करंदीकर.

आनंद बक्षी यांनी गायलेल्या गीताचा उल्लेख झाला. तसंच कवी प्रदीप यांच्याही आवाजात काही गाणी आहेत. : देख तेरे संसार की हालत क्या हो गयी भगवान; कितना बदल गया इन्सान. हे एक.
नवरंग मध्ये पंडित भरत व्यास यांच्या आवाजात 'कविरजा कविता के ना कान मरोडो ; धंदे की कुछ बात करो कुछ पैसे जोडो' ही रचना आहे.

मराठीत उत्तमोत्तम भावगीते गाणारे ह्रुदयनाथ, हिंदीत फ़क्त एकच गाणे
जा जा रे जा (लेकिन, लतासोबत) गायले ना ?

वर हिंदीमधे काम केलेल्या मोजक्या मराठी संगितकारांचा उल्लेख आहे त्यात दत्ताराम वाडकरांचं नावही घ्यायला हवं. अत्यंत गुणी संगितकार पण उभी हयात शंकर-जयकिशनचे चीफ म्युसिक असिस्टन्ट म्हणूनच गेली. ज्या वेळी (एकुण १२ सिनेमा) स्वतंत्र संगित द्यायची संधी त्यांना लाभली तेव्हा त्यांनी त्याचं सोनं केलं. त्यापैकी काही (राजकपूरचा) परवरीश, श्रीमान सत्यवादी, अब दिल्ली दूर नही, नीली आंखे, डार्क स्ट्रीट.

फार सुंदर चर्चा चालू आहे. वाचत असतेच.

इथे 'तुमसे बढकर दुनिया में न देखा कोई और' हे संपूर्ण गाणं चंद्रू आत्मा यांच्या आवाजात ऐकता येईल.
दोन तीन दिवसांपूर्वी विविधभारतीवर हे गाणं चंद्रेऊ आत्मांच्या आवाजात ऐकलं. पण चित्रपटाचे नाव, इ. तपशील गाणे वाजवण्यापूर्वीच सांगितला गेल्याने सुटला होता. हे गाणं मूळ अन्य कुठल्या चित्रपटासाठी गायलं होतं की काय याचा शोध घेताना ते कामचोरसाठीच आहे अशी माहिती जालावर मिळाली. गाण्याचा सुरुवातीचा तेवढाच तुकडाच नव्हे तर संपूर्ण गाणे चंद्रू आत्मा यांच्या आवाजात रेकॉर्ड केल्याबद्दल राजेश रोशनचे आभार मानायला हवेत.