कशाले काय म्हनूं नही ?

आज मभा दिनाचं औचित्य साधून लिहिलेला छान लेख.
ह्या पूर्वी अनेक वेळा ह्यावर लिहून झालं आहे की मला फारसं काही ही खटकत नाही त्यामुळे ती पुनरोक्ती टाळते.
साबुदाण्यांना भिजवा, कोथिंबिरीला धुवा, नारळाला खरवडा, दाण्यांना भाजून कुटा इत्यादी.>> हे ऐकलं नाहीये अजून कधी मी तरी
घरटी हा शब्द आम्ही ही सर्रास वापरतो.
कोकणात सगळीकडे वापरतात की नाही माहित नाही पण आमच्याकडे विकृती हा शब्द वापरतात पण विकृती दर्शवण्यासाठी नाही तर विकण्यासाठी तयार / उपलब्ध ह्या अर्थाने. उदा. विकृतीच कुळीथ पीठ, सुकं खोबरं, हळद वगैरे. नवीन असताना ही विकृती खटकायची खूप हल्ली मी ही वापरते अगदी सहज.

'घरटी चार डोकी' असं ही ऐकलं आहे. माणसं ही नाही डोकीच.

>>> कोकणात सगळीकडे वापरतात की नाही माहित नाही पण आमच्याकडे विकृती हा शब्द वापरतात
घ्या! माझी (कोकणात वाढलेली) आई 'घरगुती की विकृती' म्हणून विचारते तर आम्ही हसतो तिला!

>>> माणसं ही नाही डोकीच
'तोंडं' इतकं स्पष्ट म्हणत नाहीत हे काय कमी आहे?!

डोकी नसलेल्या माणसांना कुणी जेवायला बोलवत नाही एकंदरीत.
साबुदाण्यांना भिजवा>>>> तुझ्या मागे लागलेत विभक्ती प्रत्यय.

छान चर्चा सुरूये. खालील दोन वाक्य (वाक्ये) चूक की बरोबर सांगा. फार खटकली होती… त्या त्या भागातली भाषा म्हणून सोडून दिले..
१) मी गावाला गेली होती.
२) मी गावाला गेला होता.

पूजा पुजा चर्चा गमतीशीर आहे.

जर मायबोली वरील अभ्यासू लोकांमध्ये इतक्या साध्या आणि नेहमीच्या वापरातील शब्दाबाबत जर मतभिन्नता असेल तर विचार करा ज्या सर्वसामान्य मराठी लोकांना ज्यांना संवाद साधण्यापुरते कामचलाउ मराठी बोलायचे आणि लिहायचे आहे ते शुद्धलेखनाचे नियम काटेकोरपणे पाळायचे लोड का घेतील? त्यामुळे आग्रह असावा हट्ट नसावा हाच सुवर्णमध्य!

विशेष नामाला शुद्धलेखनाचे नियम लागू नाही हे सुद्धा योग्यच. त्यावरून आठवले, चारच दिवसांपूर्वी आमच्या घरात हा वाद पेटला होता. मुलाने मराठीच्या पेपरात आपले नाव ऋन्मेष लिहावे की ऋन्मेश लिहावे यावर चर्चा चालू होती

बायकोचे म्हणणे होते की सुरेश रमेश नरेश सारखे शहामृगातील श असायला हवा.
माझे म्हणणे होते की आपण ठेवलेले नाव आहे तर त्याचे नियम आपणच ठरवणार कोणी सुरेश रमेश नाही.
अभिषेक मध्ये जो ष आहे तोच मुलाच्या नावात असू दे म्हणालो तेव्हा ते पटले

तज्ञ >> तज्ज्ञ पाहिजे (तत् + ज्ञ = ते जाणणारा)

खालचा भाग, जो की हिरव्या रंगाचा आहे >> खालचा भाग, जो हिरव्या रंगाचा आहे. (जो की, जेव्हा की वगैरे की उगाच येत आहेत मराठीत)

(जो की, जेव्हा की वगैरे की उगाच येत आहेत मराठीत)
>>>
“कुठे ना कुठे” तुमचे म्हणणे बरोबर आहे “कुठेतरी” हरचंद पालवजी

टवणे सर

मला वाटतं ह्यात प्रांतीय बोलीत प्रचलित असणारे शब्दप्रयोग चुकीचे ठरवून प्रमाण शब्दच वापरा असा आग्रह नसावा. पण जर एक ठराविक बोली बोलत असाल तर निदान ती तरी नीट बोला अशी अपेक्षा असायला हरकत नाही.

सरकारी अध्यादेशांत, कामकाजांत, निवेदनांत, माहितीच्या आदान प्रदानात, मराठी पाठ्यपुस्तकांमधे पाठांखालील प्रश्नांसाठी, वर्तमानपत्रांत, दुरदर्शनसंचावर दाखवण्यात येणाऱ्या बातम्यांत इत्यादी इत्यादी ठिकाणी (प्रमाणित मराठी भाषेला वाहिलेले काहीही असेल त्या ठिकाणी) लिखाणात/वाचनात प्रमाणभाषेचा आग्रह असायला कुणाचीच ना नाही आहे. पण एकीकडे आपणच कौतुकाने म्हणायचं की दर १२ मैलांवर भाषेचं रुप बदलतं, शब्दांचा लहेजा बदलतो, परंतु समाजात वावरताना मात्र त्या संदर्भात त्याच्या विपरीत अव्यवहारी मानसिकता आणि आग्रह ठेवायचा हे कितपत बरोबर आहे? आधी १२ मैल ओलांडून गेल्यावरच फरक जाणवत असेल पण शहरीकरणामुळे सध्या १२ मैलांवर असलेलीच नाही तर ५०० मैलांवरील मराठी व्यक्ती ही पोटापाण्यासाठी शहरात माझ्या आजूबाजूला रहाते, तिची लहानपणापासूनची अंगवळणी पडलेली भाषा बोलते ही बाब देखिल मी माझ्या अपेक्षा बनवताना(?) गृहीत धरायला नको का?

तू छान बोलते, लिहिते असे अलीकडे बरेच जण म्हणतात.. बरोबर असेलही .. नक्की माहिती नाही पण तू छान बोलतेस, लिहितेस अधिक योग्य वाटते

सत्सद्विवेकबुद्धी/ सद्सद्विवेकबुद्धी >> दोन्ही चुकीचे. सदसद्विवेकबुद्धी (= सत् + असत् + विवेकबुद्धी)

मराठीभाषिक >> मराठीभाषक

अल्पसंख्यांक >> अल्पसंख्याक

लघूत्तम >> लघुतम

कोष >> कोश

मराठीभाषक हा तूच कधीतरी सांगितला होता तेव्हा पासून मी स्वतः पुरता सुधारून लिहायला सुरुवात केली होती. अल्पसंख्याक कसं? अल्प संख्या अक - अक ला काय अर्थ आहे. अल्पसंख्याक - autocorrect मधे आहे.

अक नाही नुसता क. भाषक शब्दात पण क येतो ना तसा. फक्त तिथे करणारा या अर्थाने येतो आणि इथे संबंधी किंवा असणारा या अर्थाने. संख्या म्हणजेच अंक त्यामुळे संख्यांक ही द्विरुक्ती झाली.

समजले. क करणाऱ्याचा!

Submitted by हरचंद पालव on 28 February, 2026 - 19:43>>> हपा मस्त फोड करून सांगितलंत. धन्यवाद.

टीव्ही वाहिनींवरच्या बातम्या-चर्चा आणि वर्तमानपत्रात सुद्धा. And they are biggest influencers, त्यांच्या भाषेचे सर्वाधिक अनुकरण होते.>> हा मुद्दा योग्य आहे कारण किमान ही माध्यमे प्रमाण मराठीत व्यवहार करावीत असे अभिप्रेत असताना (आणि कळत नकळत सर्वजण या माध्यमांकडून समोर ठेवली जाणारी भाषा हीच प्रमाण मराठी हेच मानत असताना), सर्वच ठिकाणच्या शब्दांची भेळ करुन ठेवतात, त्यामधे ना प्रमाण भाषेचे नियम पाळले जात, ना कोणत्या एका प्रांतातील भाषेचा/शब्दांचा लहेजा, यामुळे समोर येणाऱ्या भाषेचा बाज प्रमाण मराठी सारखा असला तरी असते ती भेसळच.

डपो

छान चर्चा...
माझी (कोकणात वाढलेली) आई 'घरगुती की विकृती' म्हणून विचारते >>> स्वाती, हे वाचून धन्य झाले मी...

साबुदाण्यांना भिजवा, कोथिंबिरीला धुवा, नारळाला खरवडा, दाण्यांना भाजून कुटा इत्या
ते ह्युमनाईज करताहेत. >>> पण ह्युमनाइज करून काय करतात तर भिजवा, धुवा, खरवडा, कुटा. त्यापेक्षा भाजीरूपातच बरे वाटत असेल त्यांना

इंटरेस्टिंग चर्चा आणि आवडता विषय.

टीव्ही वाहिनींवरच्या बातम्या-चर्चा आणि वर्तमानपत्रात सुद्धा. And they are biggest influencers, त्यांच्या भाषेचे सर्वाधिक अनुकरण होते >>> हो. मराठी सिरीयल्स या बाबतीत बेकार आहेत. अनेकदा मूळ हिंदी सिरीजमधली वाक्ये भाषांतरित होताना त्यातील हिंदीच्या खाणाखुणा तशाच राहतात. त्यामुळे त्या माझ्या "सोबत" अशा का वागतात हे तर आता खूपच कॉमन झाले आहे पण "माझ्या दरवाजासमोर उभे राहून तू मला बोलतोयस" छाप हिंद्याळलेली मराठीही खूप ऐकू येते. पेटले ऐवजी जळाले चा वापर वगैरे.

अल्पसंख्याक व लघुतम - हे माहीत नव्हते. कदाचित शाळेत बरोबर शिकलो असेल पण नंतर बोलीभाषेतील वापरातून लेखीही बिघडली. कोश - बद्दल - याचा "कोष" असा कोणत्याच अर्थाने बरोबर नाही का मराठीत? शब्दकोश मधे तो श बरोबर वाटतो. पण किडे/फुलपाखरे ज्यातून बाहेर येतात तेथे कोश की कोष?

आजकाल मराठीत अचानक "प्रति" चा वापर खूप होउ लागलेला दिसतो. हिंदीतून विचार करून मराठीत लिहीणार्‍यांमुळे असेल का? "त्यांच्याप्रति माझे विचार" वगैरे संदर्भाने. "बद्द्ल" वगैरे सारखे सोपे शब्द सोडून लोक प्रति वापरू लागले आहेत.

याठिकाणी ....बरीच साधकबाधक चर्चा होते आहे. जी की आजच्या तारखेला होणे आवश्यक आहे.

मला वाटतं कर्णकर्कश्य हा शब्द (मी काल नीलम गेम मध्ये लिहीलेला) चूकीचा आहे. तो कर्णकर्कश्श असा हवा का?

>>>
मराठीभाषिक >> मराठीभाषक
अल्पसंख्यांक >> अल्पसंख्याक
लघूत्तम >> लघुतम
कोष >> कोश

हपांनी दिलेल्या शब्दांत फक्त कोश माहीत होता बाकीचे मी चूकीचेच वापरत होते.

शब्दाचे योग्य रूप कोणते?

भले भले मराठी लोक सुद्धा आजकाल समजूतदार या शब्दाऐवजी समजदार असा शब्द वापरतात>> हे बरोबरच आहे ना? समजूत शब्दाचे दोन अर्थ मला समजतात ते असे. चुभुद्याघ्या.
एखाद्याची समजूत ghalane यामधला आणि
Opinion किंवा understanding या अर्थी. ही बरोबर किंवा चुकीची ही असू शकते. उदा. पृथ्वी सपाट आहे अशी काही लोकांची समजूत आहे.
समज हा शब्द समजूत या अर्थी किंवा विचारात आलेला परिपक्वपणा या दोन अर्थांनी वापरला जातो. इथे समजदार या शब्दात त्यातला दुसरा अर्थ अभिप्रेत आहे, त्या अर्थी समजदार हाच शब्द योग्य वाटत नाही का? समजूतदार हा खरंतर निरर्थक शब्द आहे. समजूतदार म्हणजे समजूत घालणारा, की समजूत असलेला?
मराठीत दुसऱ्या भाषांतून शब्द येताना अनेकदा, अर्थ, विभक्ती इ. ची मोडतोड करून आले आहेत. 'मला मदत कर' हे त्यांपैकीच (माझी मदत कर हे जास्त योग्य आहे) मग जर लोक चुकीची रचना त्यागून योग्य वापरायला लागले तर ती भाषेची दुरुस्ती म्हणून किंवा कमीतकमी एक alternate शब्दप्रयोग म्हणून स्विकारता येणार नाही का? की ऐवजी केवळ परंपरेने वापरला जातो म्हणून चुकीच्या शब्दाचा अट्टाहास धरत राहायचा?