शब्दवेध व शब्दरंग (५)

माझाही याबाबत गोंधळ होतो, त्यात हिंदीत लोमडी, गिदड, भेडीया, सियार यातील हे नक्की कुठले प्राणी आणि इंग्रजी jackal म्हणजे लांडगा असा अर्थ मी नेहमी घेतो. जम्बुक - द्राक्ष कथा बहुतेक संस्कृत मध्ये होती तरीही जम्बुकमध्ये मी गोंधळ करतो.
फसवणारा, लबाड म्हणुन मी वञ्चुक - जम्बुक = लांडगा असे लिहिले. ते कोल्हा असेल मग.

अच्छा. म्हणजे fox कोल्हा नव्हेच तर!

वञ्च् संस्कृत धातु. म्हणजे फसविणे.
>>>> यावरून वंचना, आत्मवंचना आठवले.

अनिंद्य+१
बनचुकेपणा हा शब्द रोचक आहे. मी काहीतरी वेगळं समजत होते, स्वतःला मोठं काहीतरी समजणे म्हणजे "आम्ही त्या त्या क्षेत्रात/ अभ्यासात 'बनचुके'"

अरबूज वाचल्याचे नाही लक्षात, अन्य दोन आहेत. 👍

हे भारीय.

“मठ्ठ” म्हणण्याऐवजी “अरबूज” म्हटले तर काहीतरी कॉम्प्लिमेंट दिल्यासारखे वाटते ऐकायला 😀

मथितार्थ हा शब्द पण मथ/मंथ = घुसळणे यावरून आला आहे. मथित अर्थ म्हणजे घुसळून काढलेला अर्थ. ताक घुसळून ज्याप्रमाणे लोणी वर यावं, तसं वाङ्नवनीत म्हणजे मथितार्थ. तो अनेकदा चुकून मतितार्थ असा लिहिला जातो.

✔

मतितार्थ इतक्यांदा वाचलाय की तो चुकीचा वाटेनासा झालाय 😀

अम्ब श्राम्यसि तिष्ठ गोरसमहं मथ्नामि मन्थानकं
प्रालम्ब्य स्थितमीश्वरं सरभसं दीनाननो वासुकिः ।
सासूयं कमलालया सुरगणः सानन्दमुद्यद्भयं
राहुः प्रैक्षत यं स वोऽस्तु शिवदो गोपालबालो हरिः ll
असा एक टी म वी च्या षष्ठी परीक्षेत श्लोक होता. सारांश: यशोदा ताक घुसळत आहे आणि दमली आहे कृष्ण तिला म्हणतो आई थांब मी घुसळतो आणि आवेशाने उठतो. हे ऐकून (समुद्र मंथन पूर्वीचा अनुभव आठवून) वासुकी नाग घाबरून (त्याला वाटते आता परत आपली सालटी निघणार), देव खुश होऊन (त्यांना वाटते आता पुन्हा रत्ने निघणार), लक्ष्मी असुयेने (अजून एखादी लक्ष्मी आली तर काय घ्या), आणि राहू घाबरून (आता हे एक धड तरी धड राहू दे) ज्याच्याकडे बघतो आहे असा तो गोपाल कृष्ण तुमचे रक्षण करो.

स वोऽस्तु शिवदो गोपालबालो हरिः >> वा! खूप सुंदर श्लोक. गोरस म्हणजे दूध ना?

खूप सुंदर श्लोक लंपन

असे रेफरंस पटकन आठवणे हे सुद्धा खास !

अहा काय मस्त श्लोक आहे लंपन.

हरपा गोरस म्हणजे दूध दही ताक सगळेच. इथे दही अर्थ घ्यावा. अनिंद्य सुभाषिताच्या ह्या प्रकाराला काव्यशास्त्रविनोद म्हणतात. टी म वी च्या सगळ्या परीक्षा पुस्तकात ह्यावर दहा बारा श्लोकांचा एक पाठ नक्की असतोच असतो. असे पुराणातले संदर्भ लावून ती ती देवता तुमचे रक्षण करो असा सारांश असतो. फारच गमतीदार असतात हे मात्र नक्की.

>>>टी म वी
मस्त!!

मस्त संदर्भ, लंपन.

टी म वी च्या सगळ्या परीक्षा पुस्तकात ?

टी म वी म्हणजे ?

टिळक मराठी विद्यालय - शाळेच नाव.
मुकुंदनगर जवळची शाळा ना लंपन. खूप ऐकून आहे .

टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठ

टिळक महाराष्ट्र विद्यापीठ : हे मराठी/ इंग्रजी/ संस्कृतच्या पाठ्यक्रमाव्यतिरिक्त शालेय विद्यार्थ्यांसाठी परीक्षा घेत असे. त्याबद्दल असावे.

सामो पत्ता बरोबर पण नाव भरतजी नी सांगितले ते.
अमित बरोबर पाठयेतर.

ओके, समजले. 👍

वाङ्नवनीत म्हणजे मथितार्थ>>>>>> हरपा, छान उकल.
लंपन, आठवलं. काव्यशास्त्र विनोद.
मस्तच

गोरस = दूध

पूर्व दिशेला गुलाल उधळुन
ज्ञानदीप लाविला
गोरस अर्पुनि अवघे गोधन
गेले यमुनेला
धूप, दीप, नैवेद्य असा हा
सदुपचार चालला
स्वीकारावी पूजा आता, उठी-उठी गोपाला