आपली संरक्षण दले, त्यांची तयारी आणि कामगिरी

Submitted by अश्विनी के on 16 May, 2018 - 07:01

इस्ट इंडिया कंपनी सरकारने १७७६ साली मिलिटरी विभागाची निर्मिती केली. तिथून वाटचाल करत करत १९४७ मध्ये स्वतंत्र भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाची स्थापना झाली. पहिले पंतप्रधान श्री जवाहरलाल नेहरुंच्या मंत्रीमंडळात ह्या खात्याचे पहिले कॅबिनेट मंत्री होते श्री बलदेव सिंग. १९४७ ते १९५५ तिनही संरक्षण दलांना कमांडर ऑफ़ चीफ़ होते. १९५५ त्यांना मध्ये चीफ़ ऑफ़ आर्मी स्टाफ़, चीफ़ ऑफ़ नेव्हल स्टाफ़ आणि चीफ़ ऑफ़ एअर स्टाफ़ असे म्हटले जाऊ लागले.

सद्ध्या संरक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीत खाली खाती येतात :

The Department of Defence (संरक्षण विभाग) - हा इंटिग्रेटेड डिफेंस स्टाफ (आयडीएस), तीन संरक्षण दले आणि विविध आंतर-सेवा संघटनांशी व्यवहार करतो. संरक्षण अर्थसंकल्प, स्थापत्यविषयक बाबी, संरक्षण धोरण, संसदेसंबंधीत बाबी, परदेशी देशांशी संरक्षण सहकार्य आणि सर्व संरक्षणाशी संबंधित उपक्रमांच्या समन्वय ह्या सगळ्याची जबाबदारी ह्या खात्यावर आहे.
The Department of Defence Production (संरक्षण साहित्याची निर्मिती) - संरक्षण साहित्य उत्पादन विभागाचा एक सचीव असतो आणि संरक्षण उत्पादन, आयात सामग्रीचे स्वदेशीकरण असेम्ब्ली, उपकरण आणि सुटे पार्ट्स, ऑर्डनन्स फॅक्टरी बोर्ड आणि डिफेन्स पब्लिक सेक्टर अंडरटेकिंग्स (डीपीएसयू) च्या प्रॉडक्शन युनिट्सचे नियोजन आणि नियंत्रण ह्या खात्याच्या अखत्यारीत येते.
The Department of Defence Research and Development Organisation (DRDO) (संरक्षण संशोधन व विकास संस्था) - ह्या विभागाचाही एक सचीव असतो. ह्या विभागाचे कार्य म्हणजे मिलिटरी इक्विपमेंट्स आणि लॉजिस्टिकच्या वैज्ञानिक बाबींवर आणि संरक्षण दलांना आवश्यक उपकरणांसाठी संशोधन, डिझाईन आणि विकास योजना तयार करणे.
The Department of Ex-Servicemen Welfare ह्या विभागाचाही एक सचीव असतो. सेवानिवृत्त सैनिकांचे पुनर्वसन, कल्याण आणि निवृत्तीवेतनविषयक बाबी हाताळणे हे कार्य असते.

आपल्या तिनही संरक्षण दलांनी आतापर्यंत देशाच्या सीमांचे रक्षण, युद्धे, युद्धजन्य परिस्थिती, देशांतर्गत युद्धजन्य परिस्थिती, तसेच नैसर्गीक व मानवनिर्मित आपत्कालीन परिस्थिती उत्तमरित्या हाताळल्या आहेत. जग जसे प्रगत होत गेले तसे युद्धाचे प्रकार बदलत गेले व अतीप्रगत टेक्नॉलॉजी ह्या कुठल्याही देशाच्या संरक्षण दलाच्या अविभाज्य अंग बनल्या. जगासमोर जश्यास तसे उभे ठाकायचे असेल तर आपली संरक्षण दले सशक्त बनवणे गरजेचे ठरले.

आज हा धागा काढायची उर्मी आपल्या DRDO ने केलेल्या एका कामगिरीमुळे अभिमान दाटून आल्यामुळे आली. कामगिरी प्रतिसादात लिहीत आहे. ह्या अश्याच गोष्टी किंवा तीनही संरक्षण दलांबद्दलचे काही ठळक वृत्त वगैरेंसाठी हा धागा. सतत काही घडत असतं असं नव्हे, पण आपल्या घराच्या दरवाज्यातून इतरत्र टकामका बघताना मनात कुठेतरी आपले घर किती सुरक्षित आहे किंवा आपली तयारी किती आहे ह्याचा अंदाज आपल्याही नकळत घेतो आणि हा बाबा! आपण आपल्या घराभोवती नीट कुंपण घातले आहे, घराचे छप्पर सहज चोर उतरण्याजोगे नाही, भिंती सहज भेदण्याजोग्या नाहीत, घरातील मौल्यवान वस्तू / व्यक्तींच्या सुरक्षिततेची नीट व्यवस्था केली आहे... असे आजमावले की कसे बरे वाटते.... त्यातलाच प्रकार Happy

https://mod.gov.in/

शब्दखुणा: 
Group content visibility: 
Public - accessible to all site users

डीआरडीओने विकसित केलेल्या बीओ-५ ह्या अणुस्फ़ोटके वाहून नेवू शकणार्याn क्षेपणास्त्राच्या चाचण्या पूर्ण केल्या आहेत आणि ही क्षेपणास्त्रे नौदलाच्या ताफ़्यातील २०१६ साली दाखल झालेल्या भारतीय बनावटीच्या ’अरिहंत’ ह्या आण्विक पाणबुडीवर बसवण्यात आली आहेत. पाणबुडीतून अण्वस्त्रे डागू शकणारा भारत हा जगातील पाचवा देश बनला आहे व भारताची आण्विक प्रतिहल्ला चढवण्याची क्षमताही वाढली आहे. २०१३ साली सगळ्यात पहिली चाचणी घेण्यात आली व त्यानंतर ७०० किलोमीटरची क्षमता असलेल्या ह्या मिसाईलच्या अजूनची चाचण्या घेण्यात आल्या.

सबमरिन लॉन्च बॅलेस्टिक मिसाईल (SLBM) प्रकारातली बीओ ५ मिसाईल ही के-१५ किंवा सागरिका ह्या नावाने ओळखली जातात. ’के फ़ॅमिली’ हे नाव भारताच्या क्षेपणास्त्र कार्यक्रमाचे जनक ए.पी.जे. अब्दुल कलाम ह्यांच्या सन्मानार्थ दिले गेले आहे.

पाणबुडीतून डागता येणारी क्षेपणास्त्रे आजपर्यंत फ़क्त अमेरिका, रशिया, फ़्रान्स व चीनकडे आहेत.

DRDO चे सायंटिस्ट्स आता जास्त क्षमतेच्या के-४, के-५ व के-६ विकसित करत आहेत. काही चाचण्या झाल्याही आहेत. बीओ-५ ची जमिनीवरून मारा करणारं वर्जनही विकसित केले जात आहे.

http://idrw.org/bo5-is-indias-first-fully-operational-submarine-launched...

आपल्या तीनही संरक्षण दलांना Artificial Intelligence (AI) वर आधारीत साधने, Robotic शस्त्रे देण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. लष्कर, वायुसेना व नौदलामध्ये मोठा हिस्सा AI वर आधारीत रणगाडे, विमाने जहाजे, शस्त्रे ह्यांनी सुसज्ज केला जाईल. ह्यावर सरकारचे काम चालू झाले असल्याचे Defence Production Department चे सचीव श्री अजय कुमार ह्यांनी जाहीर केले आहे. ह्याच्या कृती समितीचे अध्यक्ष टाटा सन्सचे एन. चंद्रशेखर आहेत. AI वर आधारीत शस्त्रे बनवणार्‍या प्रकल्पाच्या रचनेवर ही समिती काम करत आहे. हा प्रकल्प सरकारी व खाजगी कंपन्यांच्या सहयोगाने उभारला जाईल. भारताचा IT क्षेत्रातला पाया मजबूत आहे त्यामुळे AI वर आधारीत प्रकल्पाची भारताकडे क्षमता आहे. AI वर आधारीत साधनांचा वापर पाकिस्तान व चीन सीमेवर सुद्धा केला जाईल.

अमेरिका, इस्रायल, रशिया, फ्रान्स, ब्रिटन वगैरे देशांनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता क्षेत्रात खूप मोठी गुंतवणूक केली आहे. चीनच्या स्टेट कौन्सिलने ह्यावर जोर दिला आहे. चीनने दोन महिन्यांपुर्वीच मानवरहित रणगाड्यांची चाचणी घेतली.

आपण हे इतर देशांपुढे दुबळे पडू नये म्हणून करत आहोत. Otherwise, मानवी जाणीवांची उणीव असल्याने artificial intelligence मुळे चुकीचे निर्णयही घेतले जाऊ शकतात. अचानक उद्भवलेल्या परिस्थितीमुळे घडलेल्या चुका निस्तरणे ह्या गोष्टी मानवी मेंदूच सारासार विवेकाने करू शकतो. AI कडे चुका निस्तरणे सोपवण्यासाठी त्याला मानवी जाणीवांची शिस्त लावावी लागेल. हे कसे ते हे तंत्रज्ञान विकसित करणारेच जाणोत. AI चा प्रमाणाबाहेरचा व अनिर्बंध लष्करी वापर खूप मोठा संहार घडवू शकतो.

ही चिंता जगभरातल्या अनेक उद्योजकांनी व संशोधकांनी संयुक्त राष्ट्रसंघटनेला लिहिलेल्या खुल्या पत्रातही व्यक्त केली होती.
https://www.theguardian.com/technology/2017/aug/20/elon-musk-killer-robo...

ब्राह्मोस -
http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=179444

भारत व रशियाने संयुक्तपणे विकसित केलेल्या ब्राह्मोस ह्या सुपरसॉनिक क्षेपणास्त्राला 'लाईफ एक्स्टेन्शन' ह्या तंत्रज्ञानाची जोड देवून यशस्वी चाचणी करण्यात आल्याची माहिती DRDO च्या अधिकार्यांहनी दिली. ह्या तंत्रज्ञानामुळे क्षेपणास्त्राचे वयोमान वाढवणे शक्य झाले आहे. बालासोर येथील इंटिग्रेटेड टेस्ट रेंजच्या ३ क्रमांकाच्या लाँचपॅडवरून मोबाईल लाँचरद्वारे हे प्रक्षेपण झाले. ह्या तंत्रज्ञानामुळे भारताचा ठराविक काळानंतर संरक्षण ताफ्यातील क्षेपणास्त्र बदलण्यासाठी येणारा खर्च चांगलाच कमी होईल.

ह्या क्षेपणास्त्रात घन व द्रव इंधनाचा दोन स्तरावर वापर करण्यात आला असून ह्या आधीच ते भारतीय लष्कर व नौसेनेत समाविष्ट करण्यात आले आहे. हे जगातील सर्वात वेगवान भारतीय बनावटीचे क्षेपणास्त्र असून हे जमिन, पाणी व आकाशातूनही डागणे शक्य होणारे पहिले क्षेपणास्त्र आहे. भारतीय वायुसेनेच्या दोन स्क्वाड्रनवर (४० विमाने) ब्राह्मोस तैनात होणार आहे. वायुसेनेसाठीचे ब्राह्मोस तुलनेने वजनाला हलके आहे. लष्कराच्या ताफ्यात ब्राह्मोसच्या ३ रेजिमेंट तैनात आहेत.

ब्राह्मोसची संक्षिप्त माहिती -

१) ब्राह्मोस हे नाव भारताच्या ब्रह्मपुत्रा व रशियाच्या Moskva ह्या नद्यांच्या नावांवरून ठेवले आहे.

२) ब्राह्मोस हे जगातील सर्वात वेगवान क्षेपणास्त्र आहे (almost three times the speed of sound at Mach 2.8 ) आणि ह्याचा पल्ला २९० किलोमीटर आहे.

३) सुखोई-३० हे आपले लढाऊ विमान ब्राह्मोससह १५०० किलोमिटरपर्यंत जाऊ शकतं. The combination of Sukhoi-30 and BrahMos means the Indian Air Force can deliver a knock-out punch in minutes, quicker than a warship which may need to sail in the direction of a target at sea.

४) जगभरातल्या युद्धनौकांवरील तैनात surface to air क्षेपणास्त्रांनीही ब्राह्मोसला भेदणे कठीण आहे.

५) भारताला २०१६ मध्ये Missile Technology Control Regime (MTCR) चे संपूर्ण सदस्यत्व मिळाल्यावर ब्राह्मोसवरची काही technical restrictions दूर झाल्यामुळे पल्ला ४०० किलोमीटरपर्यंत वाढवता येवू शकतो.

६) २०२० मध्ये हा ब्राह्मोस विकसित करण्याचा प्रकल्प पूरा होणे अपेक्षित आहे. त्यानंतर आपल्या वायुसेनेची समुद्रातले किंवा जमिनीवरचे लक्ष्य खूप दूरवरून सुरक्षित अंतरावरून भेदण्याची क्षमता अनेक पटीने वाढेल.