✪ अरंगेत्रम- शिष्याची परीक्षा व जगामध्ये प्रवेश करण्यापूर्वीचा 'अंतिम पग'
✪ अनुभवावेत असे शब्दम्, वर्णम्, किर्तनम्, तिल्लाना आणि मंगळम्
✪ सुंदर ते ध्यान आणि ओंकार स्वरूपा!
✪ वर्षानुवर्षाच्या मेहनतीचं- दृढसंकल्पाचं प्रेरणादायी उदाहरण
✪ परभणीच्या वैष्णवीची मोठी स्वप्ने आणि झेप
✪ कडक गुरू- वरी घालतो धपाटा आत आधाराचा हात
✪ नृत्य आणि संगीत- विचार थांबवणारा अनुभव
✪ स्नेहीजन व गुरूजनांचा मेळा
सहज सर्फिंगमध्ये टीव्हीवर 'मिनीमलिझम' ही नेटफ्लीक्समध्ये तयार झालेली डॉक्युमेंटरी दिसली.
त्यांच्या देशात ज्याप्रकारे चंगळवाद आणि ग्राहकतावाद वाढून आज पुन्हा मिनिमलीझम अर्थात 'तेवढ्यापुरते' ही लाट आली आहे त्या लाटेमध्ये मला भारत हा त्यांच्या पोळलेल्या तोंडाच्या उंबरठ्यावर दिसतो.
म्हणून ही डॉक्युमेंटरी पाहण्यास मी चालू केली आणि मध्ये मध्ये जेव्हा वाटेल तेव्हा त्याविषयीचे माझे विचार व्यक्त नोंदवत गेलो.
डॉक्युमेंटरी पाहत असताना मनात व्यक्त केलेल्या विचारांची मालिका म्हणजे हा लेख.
वारी महाराष्ट्राला माहीतच आहे. तो आषाढातला सोहळा कोणाला माहीत नाही? अनेक गावातून दिंड्या निघतात. लोक चालत पोचतात. काही संतांच्या, देवांच्या, गावांच्या पालख्यांचा संगम पंढरपुरात होतो. पण एक अशी वारी ‘मंगळवेढ्याचे’ लोक करतात, जिथे ना पालखी असते, ना पंढरपूरात जाण्याचे बंधन ! आहे ना interesting प्रथा !! पौतकाल म्हणतात त्याला!
प्रेम’ ही संकल्पना आणि मलयाळम भाषा यांचा ‘मलरे’ हे गाणे ‘साकव’ आहे.
२०१५ पासून गेली ९ वर्षे हे मनामध्ये भरून राहिलेलं आज तुम्हा सर्वांसोबत वाटून घेताना खूप सुंदर , तरल भावना मनात आहे.
{अनुवादाच्या शेवटी या गाण्यातील मलर-जॉर्जच्या ओणम भेटीचा मला भावलेला अर्थ उलगडला आहे, त्यावर आपल्या सर्वांची प्रतिक्रिया टिप्पणी (comment) मध्ये जरूर दर्शवा.}
मलयालम उच्चारातील देवनागरी लिपीत ‘मलरे…’ हे गाणे आणि खाली त्याचा मराठी अर्थ :
अंतरा
‘तेलीमानम मळ्यविल्लीन निरमनियुम नेरम
इंद्रधनुंनी जेव्हा आकाश सज-धजते
मित्राच्या कामासाठी मी अब्दुललाट गावामध्ये आलो होतो. त्यावेळी त्याचे घर शोधत आलो. त्यांनी नवीन भाड्याने घेतले होते हे घर ! अब्दुललाट गावाच्या बाहेर एका धरणग्रस्त वसाहतीमध्ये घेतलेले हे घर शोधत आल्यानंतर मला जाणवले की, इथल्या लोकांनी त्यांचं धरणग्रस्त गाव आहे तसं आणि त्याच्या संस्कृती आणि राहण्याच्या बारकाव्यांसकट वसवलं आहे. त्याचं कारण म्हणजे जेव्हा त्या भाड्याने घर घेतलेल्या जागेची मालकीण, एक आजीबाई; ती माझ्याशी बोलली की, आम्ही काळम्मावाडी धरणाच्या भागातले. या गावाचं नाव कोनोली ! गावाबाहेरच अब्दुल लाट आणि लाटवाडी गावच्या रोडवर एक गांगोबाचे ग्रामीण देवस्थान आणि त्याच्या मागे गणपतीचे मंदिर.
नवी ही अस्मिता नवी भरारी | नवी क्षितिजे नवी झळाळी | या गाण्याच्या नादात उत्तर अमेरिकेतील सारी मराठी कम्युनिटी BMM 2.0 २०२२-२४च्या अंतिम स्थानकावर - २१व्या बीएमएम कायबे २०२४ अधिवेशनामध्ये एकत्र भेटण्याच्या तयारीला लागली आहे. सगळीकडे एकच उत्साहाचे वातावरण पसरलेले आहे.
आज ‘पिकू'(२०१५) पहिला. तो पाहत असताना अमिताभ बच्चन यांनी साकारलेली ‘भाष्कोर बॅनर्जी’ या अतरंगी व्यक्तिरेखेची तुलना, सुरज वेन्जारमुडू (वासुदेवन) यांच्या ‘एन्द्रोइड कुन्यप्पन 5.25′(२०१९) या चित्रपटातील ‘भास्कर पोडूवल’ या मल्याळी, बाहेरून तिरसट पण आतून गोड असणाऱ्या म्हाताऱ्याशी करण्याचा मोह आवरला नाही.
ही कल्पना करताच माझं मलाच आश्चर्य वाटलं. इतकी समान सिनेमाची रचना across culture कशी मस्त आपलं ‘भारतीयपण’ दाखवते, नाही का?
“आत खूप उकडत आहे कुलसुम, ये आपण व्हरांड्यात बसू या”, असे म्हणत लुंगीवर फॉर्मल शर्ट घातलेले रहिमन काका येऊन खुर्चीवर बसले. एका हातात धरलेली वही फिरवत दुसऱ्या हाताने कपाळावरचा घाम पुसत होते. कुलसुम काकू ही बाहेर येऊन बसल्या. मांडीवर असलेल्या सुपात ठेवलेले लसूण निस्ता त्यांचा संताप व्यक्त केला, “काय ओ ह्या लाईट वाल्यांना बोलायचे, एवढ्या गरम्यागदीत लाईट घालवतात."
“चालायचंच गं."
काळी आई : सांगलीच्या 'गावभागाची' आरोग्यदूत'
आपल्या देशात कितीही तंत्रज्ञानाची प्रगती झाली, तरी जुन्या पण अर्थपूर्ण (आणि कालबाह्य) प्रथा काही पिच्छा सोडत नाहीत, अगदी २१व्या शतकातही !! काही आपल्या निसर्गाबद्दलची कृतज्ञता व्यक्त करतात, तर काही स्वतःच्या, घरातल्या 'गोकुळां'ची आर्थिक शारिरीक भरभराट व्हावी, म्हणून रचल्या असतात. महाराष्ट्रातल्या एका जिल्हयाच्या गावात अशीच एक प्रथा आहे, 'काळी आई' म्हणून!!
शहरात कॉलेजला शिकायला गेलो त्यानंतर ग्रामीण भागात आपणच राहत असलेल्या मित्रांच्या जुन्या वाड्यांचे महत्त्व समजलं आणि सौंदर्यदृष्टी आली. चौसोपी, दगडी, मराठी वाडे आवडू लागले आणि शहरांमधील त्याचवेळी वाढणारी सिमेंटच्या ठोकळ्यांची गर्दी बघून मन विषण्ण होऊ लागले. तेव्हाच बालमित्राबरोबर असा एक छोटासा संकल्पही करून झाला की, पैसे मिळतील तेव्हा दगडी, चौक असणारा, मस्त वाडा बांधायचा.
या संकल्पानंतर माझ्या जुन्या वाड्यांबद्दलच्या मतांमध्ये प्रचंड फरक पडत गेला. कालांतराने समजलं, वास्तुमध्ये आनंद नसतो तर तो राहणाऱ्या व्यक्तींच्या मनात असावा लागतो.
