द लंचबॉक्स चित्रपट परीक्षण

शाहरुखने आजवर कधी सिनेमात दुसर्याचा नवरा पळवलेला नाही. हल्ली पाहिलेल्या तो बॉम्बे टॉकीज सिनेमात एक यंगस्टर मुलगा राणी मुखर्जीचा नवरा पळवतो. पब्लिकने शिव्या नाही घातल्या त्याला (निदान माझ्या समोर तरी) . के.जो म्हणाला त्यात तथ्य असावे.

अमा,
किती बारकाइने विचार करता तुम्ही लोक... तुमच्या प्रतिक्रिया वाचून मला सिनेमा जास्तच कळला असे वाटायला लागल आहे... आणि नकळत तुम्हा लोकंशी एक धागा जुळत आहे ......

<<<< तुमच्या कडे टनाने आत्मभान असेल पण शेव्टी जीवन अर्थपूर्ण बनवायला एक सोबत, एक साथ लागते. पण ती मिळवायला एक हिंमतही लागते. ही हिंमत हारतो माणूस. प्रेम उपलब्ध असते पण ते घ्यायला आपण कमी पड्तो. आणि एकटेपणाशी हातमिळवणी करतो.>>>> याला तर स्टंडींग ओव्हेशन आहे....

पण ती मिळवायला एक हिंमतही लागते. ही हिंमत हारतो माणूस. प्रेम उपलब्ध असते पण ते घ्यायला आपण कमी पड्तो. आणि एकटेपणाशी हातमिळवणी करतो.>>>> याला तर स्टंडींग ओव्हेशन आहे....
>>>
+१

दुनियादारी आठवला..

कोणी आपला गळा आवळत असेल तर आपण प्राणाच्या आकांताने हातपाय झाडतो..
पण ते हातपाय आपण आपले प्रेम मिळवायला झाडत नाही .. चुकतो इथेच.. आणि मग आयुष्य निरर्थक बनून राहते.. निष्प्राण नसते इतकेच

सामाजिक प्रेशरचे काय करणार?? मनातल्या मनात प्राणांतिक धडपड चालुच असते पण त्याला मुर्त रुप दिले आणि आपल्या नातेवाईकांनी ते स्विकारले नाही तर काय ही भावना पाय मागे खेचते. कित्येकदा असेही होते की धाडस करुन मन घरच्यांसमोर मांडल्यावर ते स्विकारलेही जाते पण तरीही जर..तर च्या हिंदोळ्यावर मन हिंदकळत राहते आणि तोंड कधीही उघडले जात नाही.

भारतीय समाजात कुटूंबव्यवस्थेचे खुप स्तोम आहे पण स्त्री-पुरूषांना मुले-बाळे, भाऊ-बहिण यांसोबत एक जोडीदारही हवा असतो याकडे दुर्लक्ष केले जाते. एक विशिष्ट वय उलटले की मग स्त्री-पुरूषांनी जोडीदाराचा विचार सोडुन मुला-बाळांमध्ये, नातलगांमध्ये मन रमवावे ही अपेक्षा, मग त्या मुला-बाळांनी आणि नातलगांनी कितीही उपेक्षा केली तरी चालते.

आणि उपेक्षा जरी केली नाही तरी आयुष्यात प्रत्येकाची एक जागा ठरलेली असते. दुसरी व्यक्ती तिथे फिट होऊ शकत नाही. जिथे जोडीदार हवा तिथे तोच हवा, ती जागा भाऊ-बहिण घेऊ शकत नाही. पण आपल्याइथे हे लक्षात घेतले जात नाही.

आणि इथे स्टँप खुप लवकर मारले जातात. एकदा का एकटा म्हणुन स्टँप बसला की मग त्या एकट्याने कितीही दुकटे व्हायचा प्रयत्न केला तरी त्याला साथ मिळत नाही.

ही मनाची तडफड मला आपल्या एशिअन समाजात फार आढळलेली दिसली.

मधे की वर्जिनिया बीचला गेलो होतो. तिथे मला एक टॅक्सी ड्रायवर भेटली. ५५ वर्षाची होती. ३ वाजले होते. म्हणली ५ ला माझी आज हॉट डेट आहे. २ तास तिने मला खूप फिरवले. मी तिला थोडे संकोचित होऊन विचारले. अगदी ह्या वयात हॉट डेट वगैरे इथे शक्य आहे!!?. तर मी म्हणाली इथे अमेरिकेत हे खूप खूप कॉमन आहे. जोडीदार नाही आवडला तर त्याला सोडून दुसरा निवडणे, किंवा लग्न न करता आयुष्य फक्त चार दिवस कुणाच्या सहवासात घालवणे हे फार रुळलेल आहे. मला तिचा फार हेवा वाटला. अशा वाटा आपल्या समाजात अजून तयार झालेल्या नाहीत.

थोडे अवांतले: तिचे ईंग्रजी इतके छान होते ना.. ती फक्त डोन्ट यू एवजी डोन्च यू..असे अनेक शब्दांमधे न्ट एवजी न्च लावायची. तो च चा उच्चार मस्त वाटायचा.

पण चोरवाटांचा जास्त त्रास होतो.

मुळात आपल्या किंवा एशिअन समाजात आयुष्याची एक आखणी केली गेलीय. अमुक वयात अमुक, तमुक वयात तमुक. त्यामुळे शिक्षण घ्यायचे तर ते विशीपर्यंतच. पन्नाशीत कोणी शिक्षण घेत असेल तर ती पेपरात येण्याइतपत मोठी बातमी होते. तद्वत, जोडीदार पहायचा तो एकदाच आणि तोही तिशीतच. साठीत जोडीदार हवासा झाला तर त्याचे हसे होते.

या आखणीमय आयुष्याचा कंटाळा येतो पण त्यातुन बाहेरही पडता येत नाही. कारण परत तेच. पाश्चिमात्य जगात ही आखणी नाहीय त्यामुळे त्यांना पन्नाशीतही परत कॉलेजात जाता येते आणि सत्तरीत डेटींग करता येते. तिथे कोणालाही त्याचे आश्चर्य वाटत नाही तर ती त्याची गरजच आहे असे मानले जाते.

समाज वगैरे बंधनात नेहमी गोड, रेशमी सुखवणारे तेच कसे अड्कून फाट्ते आणि वाइट रूढींना मात्र पुष्टी मिळ्त राहते हे मला समजत नाही.

खरेच.... तरी आता निदान साहित्यात तरी हे रेशमी सुखावणारे काहीतरी काहीजण मिळवतात असे दाखवतात. आजपासुन २५ वर्षांपर्यंतच्या कथा कादंब-या, चित्रपट पाहिले तर ह्या रेशमी सुखावणा-या काहीतरीच्या अगदी जवळ जाऊन् मग शेवटच्या क्षणी ते हातुन निसटुन गेलेलेच दाखवायचे. ज्यांच्या हातुन असे निसटुन गेले ते लोक नीतीवान होते म्हणुन त्यांनी निसटू दिले हे वर ठिगळ असायचे. नीती-अनितीच्या वेडगळ कल्पनांनी किती मनांच्या चिंध्या केल्या असतील देवासही माहित नसेल. देवाजवळही आपल्या मनातले बोलायला घाबरणारे आपले लोक

अमा लिहितात...."...म्हणून तर अन कंडिशनल प्रेम जिथून मिळेल तिथे ते घ्यायला जीव धड्पड्तो...." ~ अगदी खरं. जीव तर धडपडतो पण समोरील व्यक्तीकडून टक्केवारीच्या भाषेत लिहायचे झाल्यास एक टक्काही प्रतिसाद नाही दिला त्या धडपडीला तर अदृश्यरित्या तिच्या हृदयात दु:खाचे जे तरंग उमटतात त्यावर तर कुणी भाष्यही करू शकत नाही.

जी.ए.कुलकर्णींची ती १९५५ मधील कथा...."सूड"....ती तात्पुरत्या करारावर घेतलेली आणि एम.ए. झालेली शिक्षिका शाळेच्या वर्षाचा शेवटचा दिवस आणि त्या वेळी समोर आलेला विशेष अस्तराचा चहा घेऊन निमूटपणे पर्स वही घेते आणि स्टाफरूममधून बाहेर पडते....अन्य शिक्षक सहकार्‍यांच्या बोलण्याच्या तबकडीवर ती एखाद्या माशीप्रमाणे शांत राहिलेली असते. शाळेबाहेर लाल एस.टी. येते....धुरळा उडतो आणि ती नाहीशी होते...कायमची...कुठे गेली असेल, कुणीतरी असेल का तिच्यावर प्रेम करणारे, आठवणीचे काटे राहतात....पण ती समोर असताना तिच्याशी कुणी दोन शब्दही बोलत नव्हते हा सल मात्र आता लेखकाच्या उरी कायमचा वस्तीला आला....

....म्हणून संवादाचे....तो अर्थपूर्ण असो वा नसो....हे महत्त्व....नात्यासाठी.

very sad.

स्थितप्रज्ञता येईतो कशाकशातुन जावे लागते .. शेवटी एकदा तिथे पोचले की मग कोई खुशी खुश नही करती और कोइ गम आंखे नम नही करता...

खुप छान वाचायला मिळतयं.
अजुन एकदा पहावा लागणार लंचबॉक्स

अमा, साधना, मनाचा तळ शोधणारं लिहीताय.
बंडखोरीलाही साथ लागते. वर लिहील्याप्रमाणे प्रवाहाविरूध्द जायची तयारी दाखवायला दुसरी व्यक्ती तितकीच धाडसी असावी लागते. ती मिळाली तर लॉटरीच. मग खरंच, तेव्हा अशी समाजाची, रूढींची कोणतीही बंधनं तुम्हाला अडवू शकत नाहीत. जोपर्यंत दोन व्यक्ती या पातळीपर्यंत एकमेकांपर्यंत पोचत नाहीत तोवरच समाज त्यांना पकडू शकतो, एकदा का त्या पार गेलं की ज्यासाठी एवढं झगडलो ते किती क्षुद्र होऊन बसते. आयुष्य क्षणाक्षणाने संपत आहे, मनातल्या इच्छा - त्यांच्याशी प्रामाणिक राहणंच अवघड होऊन बसलंय.

१०-१२ वर्षापासून हळूहळू परिस्थिती बदलत आहे. पतिव्रता ते कुलटा च्या स्केलवर लिव्ह-ईन पार्टनर कायद्याने आलेली आहे. अनेक ज्ये. ना. स्त्रिया अशा पध्दतीने राहतात. गुजरातेत सिनीयर स्त्री-पुरुषांसाठी मेळावे होतात. हे चांगले बदल आहेत. मुले, भाऊ-बहिण, आई-बाप विरोधात असतील तरी जर व्यक्ती आर्थिक दृष्ट्या सक्षम असेल तर (आणि तशी मानसिक गरज असेल) तर जोडीदार जरूर शोधावा. प्रौढ वयात साथीदाराचा शोध ही अवघड प्रक्रिया असते अनेक वेळा त्या प्रोसेसला घाबरून ज्ये. ना. एकाकीपण पसंत करतात. आत्मभान असेल तर अशी व्यक्ती समाजापेक्षा स्वतःच्या मानसिक गरजांशी फाईन ट्यून्ड असते.

लंच बॉक्स चांगला सिनेमा असला तरी आउटडेटेड आहे - दिपा मेहता च्या वॉटर सारखा.

लास्ट १०-१२ पोस्टस खूप छान आहेत. छान लिहीताय.

लंच बॉक्स चांगला सिनेमा असला तरी आउटडेटेड आहे

हे तुम्ही कुठल्या प्रकारच्या समाजात दीर्घकाळ राहताहात यावर अवलंबुन आहे. मी ज्या समाजात राहते किंवा चित्रपट ज्या समाजात प्रदर्शित झालाय त्या समाजात लोकांच्या दृष्टीने सर्व काही चांगले असलेल्या संसारातुन आनंदी गावाच्या शोधात बाहेर पडणा-या लोकांकडे "ही काय अवदसा आठवली यांना" या नजरेने पाहिले जाते. स्त्री-पुरूष कोणीही या टीकेतुन सुटत नाहीत. चांगला संसाराची इथली कल्पना खुपच भोंगळ आहे. (मुळात असल्या संसारापर्यंत पोहोचण्याचा प्रवासच भोंगळ आहे. पण तो विषय वेगळा. :))

चित्रपटातल्या इलाचाही संसार बाहेरुन चांगलाच आहे. अशा संसारातुन बाहेर पडुन इला स्वत्:च्या आनंदाचा शोध घेतेय असे दाखवले तर लोकांना ते आवडणार नाही म्हणुन बहुतेक नव-याच्या अफेअरचे अतिशय धुसर असे चित्र उभे केलेय. इलाला संवादाची जी ओढ आहे ती तशी असावी ही कल्पना इथल्या समाजातल्या बहुसंख्य लोकांच्या गावीही नाहीय.

आणि हा चित्रपट उतारवयातल्या जोडिदाराच्या गरजेवर भाष्य करत नाहीय तर ज्याच्याशी संवाद साधता येईल, मनातले बोलता येईल अशा प्रकारच्या जोडीदाराची गरज माणसाला कधी पडते का? जो आहे त्याच्याशी प्रयत्न करुनही संवाद होत नसेल तर आपण आपल्या मनातच कुढत राहुन आयुष्य कधी संपतेय याची वाट पाहात बसावी का? की यातुन बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करावा? या प्रश्नांवर चित्रपट भाष्य करतो.

ही गरज केवळ उतारवयातली नाहीय तर मनुष्यप्राणी जोडीदार असण्याक्षम झाला की ही गरज प्रत्येक वळणावर आहे. वयाची रेंज १६-९० कुठेही असु शकते. चित्रपटात इला तिशीतली आहे तर साजन पन्नाशीतला आहे. एकटेपणा दोघांच्याही वाट्याला आहे. इला संसारात आहे तरी एकटी आहे, साजनचा संसार संपलाय म्हणुन तो एकटा आहे. संसारात असताना तो कितपत दुकटा होता यावर चित्रपटात काहीच भाष्य नाही. कदाचित दुकटा असावा.

लोकानुनयासाठी चित्रपटात जरी नव-याचे अफेअर असावे असे सुचीत केलेय, तरी इलाच्या बाहेर पडण्याचे ते कारण नाही हे दिग्दर्शक ठामपणे मांडतो. आजुबाजुला संसार ओढत बसलेल्या लोकांना ती पाहतेय, स्वतःचा संसार तसा नको व्हायला यासाठी ती तिला शक्य तसे प्रयत्नही करते. पण तिथे पुर्ण अपयश आल्यावर मात्र ती आयुष्य असेच ओढत न्यायचे नाकारते. आणि हा निर्णय तिचा आहे. इला बाहेर पडतेय ते साजनच्या जीवावर नाही तर तीने स्वतःच्या हिमतीवर हा निर्णय घेतलाय. चांगल्या नात्यासाठी माणसांमध्ये संवाद हवा हे तिला असंवादी नात्यामध्ये राहुन कळालेय. साजनबरोबर आपल्या मनाची तार जुळतेय हे तिच्या लक्षात येते म्हणुन ती त्याला स्वतःबरोबर येणार का हे विचारते. तो आला नाही तरी तिचा निर्णय बदलत नाही.

त्याचवेळी साजनला एकटेपणाची सवय झालीय. भोवतालच्या समाजाशी आपले काहीच नाते राहिले नाही हेही माहित नाही इतका तो एकटा पडलाय. पण इलाशी संवाद सुरू झाल्यावर त्याला आपल्या एकटेपणाची जाणिव होते. आपण एकटे आहोत हे कळल्यावर तो एकटेपणा त्याला नाकारावासा वाटतो. नवाजुद्दीनच्या बायकोच्या तोंडावर हा एकटा आहे हे कळल्यावर आलेले थोडेसे कणवेचे भावही त्याला असह्य होतात आणि तो चटकन "पण मला गर्लफ्रेंड आहे" हे सांगुन मोकळा होतो. तोवर त्यालाही कदाचित माहित नसेल की तो इलाला आपली गर्लफ्रेंड समजतोय ते.

पण तरीही त्याची इलाला भेटायची हिंमत होत नाही. हे अगदी इथल्या आजच्या समाजासारखेच. गाडीत भेटलेला म्हाताराही कोणालातरी भेटायला चाललाय, म्हणजे त्याचे कोणतरी आहे हे पाहुन मात्र त्याला राहवत नाही. आपल्यासाठीही कोणीतरी आहे, पण आपण मात्र हल्लीहल्ली नावडणारा एकटेपणा परत आपल्यावर लादुन घेतोय हे लक्षात आल्यावर तो एकटेपणा संपवायला निघतो.

प्रश्न हा आहे की आपल्याला हे कळलेय तरी इला आणि साजनसारखी हिंमत आपण दाखवु शकु का? त्यांच्यासारखे कोणी जोडीदार आपल्याला भेटले तर आपण हात पकडण्याची हिंमत दाखवु शकु का? कोणी हात पुढे केला तर आपण तो हात पकडायची हिंमत दाखवु शकु का? या चित्रपटाने तरी तशी हिंमत दाखवुन बदल घडवा हा संदेश दिलाय. पुढे काय होईल ते पुढचे पुढे. पण निदान असा हात पुढे आला तर तो हातात तरी घ्या. दुर्दैवाने चुकीच्या ट्रेनमध्ये चढलात तर उतरताना तरी काळजी घ्या, चुकीची ट्रेनही कधीकधी हवे ते स्टेशन गाठून देते. मला तरी हा चित्रपट अजिबात आऊटडेटेड वाटला नाही.

वा साधना! सुंदर लिहिलेत.

मी हा सिनेमा & वाहिनीवर पाहिला. चित्रपटाच्या दरम्यान दिग्दर्शक रितेश बात्रा आणि निम्रत कौर बोलत होते. रितेशला डब्बेवाल्यांवर डॉक्युमेंटरी करताना हा चित्रपट सुचला. निम्रतचा डबा पोचवणाराही अभिनेता नसून डबेवालाच आहे. "नवाजुद्दीनच्या बायकोच्या तोंडावर हा एकटा आहे हे कळल्यावर आलेले थोडेसे कणवेचे भावही त्याला असह्य होतात आणि तो चटकन "पण मला गर्लफ्रेंड आहे" हे सांगुन मोकळा होतो." इथे तो चटकन नाही सांगत. त्याआधी बरीच शांतता आहे. कोणत्याही शाब्दिक संवादांशिवाय इर्फानच्या चेहर्‍यावर वीसेक सेकंद कॅमेरा रोखलेला आहे आणि तो शॉट व अभिनय खूप आव्हानात्मक आहे हे निम्रतने याबद्दल सांगितल्यानंतर लगेच तो शॉट पाहताना पटले.

चित्रपट आउटडेटेड नाहही पण डेटेड आहे. मोबाइल फोन्सचा वापर नाही ना? बालदीत/बादलीत धुवायचा एकेक कपडा तपासत खाली बसलेली ईला.

साधना, सुंदर पोस्ट!

परत पाहायला पाहिजे चित्रपट. मी रात्री पाहिला, अर्धवट झोपेत काहीतरी निसटुनही गेले असेल.

पण हा सिन पाहताना तिच्या संवादानंतर थोडासा ताण जाणवतो. नंतर तो गर्लफ्रेंडबद्दल बोलतो तेव्हा तो ताण मोकळा होतो.

इन द मेकिंग यु टुबवर असेल तर पाहायला हवे.

हॉटेलात भेटायचे ठरते तेव्हा फोन का करत नाहीत हा प्रश्न मलाही पडलेला. बाकी कपड्यांच्या बाबतीत - मीही असेच कपडे घेऊन बसते, एकेक कपडा नीट बघुन रंग जाणारे वेगळे, रंगीत वेगळे, पांढरे वेगळे असे वर्गीकरण करत

नाही. निम्रतने ते तसे आधी सांगितले नसते तर कदाचित माझ्याही लक्षात आले नसते. घरी बसून दुसरे उद्योग करत पाहण्यासारखा तो सिनेमा नाही. मी रेकॉर्ड करून मग पाहिला होता. पण दुर्दैवाने चित्रपट पाहिल्यावरच हा धागा नीट वाचला व त्यातली आताची चर्चाही मी चित्रपट पाहिल्यानंतरच झालीय. त्यामुळे अनेक तरल,सूक्ष्म जागा निरखण्यासाठी चित्रपट पुन्हा पहावासा वाटतोय. पण मी पाहून झाल्या झाल्या डिलिट केला.

यु टुबवर पुर्ण चित्रपट आहे. मी तिथेच पाहिला.

या चित्रपटाने तरी तशी हिंमत दाखवुन बदल घडवा हा संदेश दिलाय. >> कधी? हे माझ्या लक्षात आले नाही.

मला तरी ईला स्वतः बदल घडवायचा प्रयत्न करते (आनंदी प्रदेश इ.) आणि साजन त्याच्या रिटायर्ड आयुष्यात जातो. त्यात ते समाधानी एवढच दिसले. म्हणूनच मला आउटडेटेड वाटला.

शेवटची पाच मिनिटे पाहिली नाहीत काय?

तो घरी परततो, मुलांशी बोलतो, बॉलही परत देतो. सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे तो डब्बेवाल्यांना गाठुन इलाच्या डब्याचे वर्णन करुन तिचा पत्ता शोधायचा प्रयत्न करतो.

तो जेवणाचा डब्बा हाच तर त्यांच्यामधला दुवा असतो. आधी इला ड्ब्बेवाल्याकडुन त्याच्या ऑफिसचा पत्ता घेताना दाखवलीय. साजनही डबेवाल्यालाच गाठतो. शेवटी तो डब्बेवाल्याबरोबरच ग्यानबा तुकाराम करत इलाच्या घरी निघतो.

ईलाही डबेवाल्यामागोमाग साजनच्य ऑफिसात पोचतेच की. तिथे तिला शेख भेटतो.
मग ती स्वतःचे दागिने विकून भूतानला(! - एकटीच) जायची तयारी करते. शेवटी वरच्या पोस्टप्रमाणे साजन इलाच्या घरी पोचायच्या आधीच तिने घर सोडले असेल का अशी चुटपुट लागून राहते.

ती एकेक दागिना उतरवत असते तेव्हा आधी दाखवलेल्या एका बातमीप्रमाणे आत्महत्या करायला जातेय का असे वाटते. मग तिने लिहिलेली चिठ्ठी वाचून कळते.

शेवटी वरच्या पोस्टप्रमाणे साजन इलाच्या घरी पोचायच्या आधीच तिने घर सोडले असेल का अशी चुटपुट लागून राहते.

हो, चित्रपट पाहताना मलाही अशी भिती वाटायला लागली. टिपिकल हिंदी मुवि

पण भुतान काही खुप मोठा प्रदेश नाहीय, तो डब्बेवाल्याकडुन पत्ता काढू शकतो तर भुतानलाही पोचू शकतो.

हो, पाहिली की. मयेकर म्हणतात तस त्यांची भेट झाली की नाही हे माहित नाही. त्यामुळे "अपूर्णतेतील गोडी" इ इ वाटले पण संदेश वगैरे जाणवला नाही. (माझे वै.म म्हणून सोडून द्या. लोकांना मिळाला असेल संदेश तर बरच आहे.)

अमा, not intended to be condescending. I can edit it if it comes across that way. But it was said in a specific context.
Often a woman's financial situation and/or dependency becomes a hurdle for partnership in adulthood. Some NGOs do ask couples to make a financial agreement before partnering. They emphasize on making woman financially independent by creating some assets for her, sometimes from her partner. I think I was addressing an important issue.

हा अमांचा मूळ लेख आणि इथल्या पोस्ट्स यामुळे हा धागा अतिशय तरल आणि मननीय झाला आहे! It is very very enriching to read all posts!
साधना, फार सुरेख पोस्ट्स!