घटस्फोट

<कदाचित एखाद्या जोडप्याच्या मते मुले (मग ती स्वत:ची असोत किंवा दत्तक) शून्य महत्वाची असू शकतात. किंवा मुल होऊच न देणे हा निर्णय आधीच घेऊन लग्न करणारी पण जोडपी असू शकतात.>

किती? <<<

किती हा मुद्दा आहे का? मुळात भारतामधे लग्न झाल्यावर मूल होणे कंपलसरी असल्यासारखा भोचकपणा चालू असतो. किती जण आपल्याला खरंच मूल हवंय म्हणून जन्म देतात आणि कितीजण लग्न झाल्यावर मूल होणे ही जनरीत आहे असं समजत मुलांना जन्माला घालतात? केलात याचा अभ्यास?

आणि मूल नकोच हे ठरवलेले असे हजारात एखादे जरी जोडपे असेल तरी त्यांच्या निर्णयाचा रिस्पेक्ट होणे महत्वाचे.

जर आपण असे म्हणू की तो त्यांचा वैयक्तिक प्रश्न आहे आणि त्याचा निर्णय घ्यायला दोघेही सक्षम आहेत, तर मग ही घुसमट का होते? <<<
जे लोक त्यांच्या समस्यांना ’साध्या साध्या गोष्टी’ म्हणत त्यांनी घटस्फोट घेऊ नये म्हणून प्रयत्नशील असतात.
असे लोक जे घटस्फोटीतांना गुन्हेगार असल्यासारखे वागवतात.
असे लोक ज्यांना दुसर्‍यांच्या आयुष्यात नको इतके नाक खुपसून चिवडा करायची घाणेरडी सवय असते.

हे सगळे समाजाचाच भाग असतात पण किडका आणि घटस्फोटाच्या निर्णयापर्यंत येण्याइतके त्रासलेल्या व्यक्तीमधे प्रत्येक वेळेला या सगळ्या किडक्या भागाला फाट्यावर मारायची हिंमत, क्षमता, ताकद उरलेली नसते.

मला तरी मूल हवं होतं म्हणून ते झालं. <<<
तुमच्यासारखेच सगळे असतात का? असायला हवे का?

आपल्याला मूल खरंच हवं की नको हाही विचार करायचा असतो हे माहितीच नव्हतं. लग्न करायलाच हवं आणि मूल व्हायलाच हवं हेच माहिती होतं असं म्हणणार्‍या य बायका माहिती आहेत.

लग्न करणे आणि मूल होणे हे भारताचा नागरिक म्हणून कंपलसरी नाहीये हेच गावी नसते कित्येकांच्या. आणि ते तसे विसरले जावे असेच समाजाचे कंडीशनिंग आहे. पण समाजाच्या कंडिशनिंगप्रमाणे माणसाचा गाभा बनत नाही.

एखादी व्यक्ती लग्न, मूल या सगळ्या व्यवस्थेत फिट व्हावी अश्या प्रकारे घडलेलीच नसते.
हे समजून घेणं इतकं अवघड आहे का?

समस्या त्रयस्थपणे न सोडवता घटस्फोट घेणे <<<
घेतलेला घटस्फोट असाच आहे हे तुम्हाला काय माहिती?
वरती काहींनी लिहिलंय की घटस्फोटाच्या केसेसमधे कोर्ट स्वतःहून काउन्सेलिंगसाठी आदेश देते सुरूवातीला.
उत्तम मॅरेज काउन्सेलर्स पुण्या-मुंबईत तरी आहेत.

मुद्दा हा असतो जर इतकं तुटलं असेल आणि जोडण्यात इंटरेस्टच उरला नसेल तर काउन्सेलर काय करणार? किंवा त्यात वेळ घालवून तरी काय उपयोग?

असं समजून वागणारी जोडपी अत्यल्प आहेत. <<<
पण आहेत ना? मग विवाहाचा खरा उद्देश सुप्रजा निर्माण करणे कसा असेल?

मूल असावं असं वाटणं ही निसर्गसुलभ भावना आहे. <<<
अहो नाही हो. निसर्गसुलभ भावना मूल असण्याची असतेच असे नाही.

जाऊदे. कंटाळा आला.. करा तुमचं प्रिचींग हवं तेवढं. आम्ही नरकात जायला तयार आहोत...

आणि मूल नकोच हे ठरवलेले असे हजारात एखादे जरी जोडपे असेल >>> खरच असेल कुणी? मुल पाहीजे म्हणून तडफडताना लोक बघितली आहेत. अशीही आहेत की झाल तर ठीक नाहीतर आपल अडत नाही, काही आपल्या life style ला झेपणार नाही म्हणून नको. ह्यान्च्या मधे strong motherhood instincts/feelings नसले तरी "मुल नकोच" असे टोकाचा विचार करणारे impossible!

माझ्या मते बाईच्या जातीला जसे sexual feelings normal आहेत, तसेच motherhood instincts पण. ह्म्म intensity मात्र प्रत्तेकाची कमी-जास्त प्रमाणात वेगळी असते पण "मुल नकोच" हे नाही पटत.

(मी स्त्री असल्याने, fatherhood/parenting न लिहीता motherhood लीहीले, जे मी जाणवू शकते)

खरच असेल कुणी? <<
माझ्या ओळखीत आहेत नक्की. ठेवायचा तर ठेवा विश्वास. नाहीतर बी एस समजा.

खरच असेल कुणी? <<
माझ्याही ओळखीत ही "मूल नकोच" असे ठरवलेली अनेक जोडपी आहेत. नक्की किती आकडा संगितला तर विश्वास बसेल तुमचा?

प्रत्येक वेळॅस भांडणं विकोपाला गेली तर फक्त घटस्फोट हाच पर्याय नसतो.
नवीन प्रेम ते भांडण्म हा प्रवास जसा हो ऊ शकतो तसाच भां ड्ण ते अ‍ॅक्सेप्टन्स आणि प्रेम हा प्रवासही हो ऊ शकतोच.
कसही करा पण एकत्र रहा हा विचार जसा चुकीचा आहे, तसच नाही पटत तर पटवून घ्यायचा प्रयत्नही करु नका हा विचारही घातक.

बाई आणि पुरुष एकत्र येण्यामागे ( आकर्षण प्रेम ह्या दृष्टीनं. ), निसर्गाच्या दृष्टीनं मुलं होणं हा एकमेव हेतू असतो. विवाहसंस्था त्याचच. एक्सटेन्क्श्न. होती.
लकिली आपल्याला विचार करायची शक्ती असल्यानं, आपण ह्यापे क्षा वेगळा विचार करून तो इम्प्लिमें ट करु शकतो मात्र.

वंदना, वेग ळ्या वातावरणात वाढूनही दुसरे विचार ऐ कायला ओपन असल्याबद्दल अभिनंदन!

ह्यान्च्या मधे strong motherhood instincts/feelings नसले तरी "मुल नकोच" असे टोकाचा विचार करणारे impossible >> Having an instinct/feeling is one thing and acting on that instinct/feeling is all together different game.

नानबा पहिल्या प्याराग्राफशी संपूर्ण सहमत. दुसराही पटणेबल.

वंदना, तुमचा लेख इतर अनेकांप्रमाणेच पटला नाही. इथे अनेक लोक मुद्दाम इतरांना उचकवायला "जुने ते सारेच सोने" टाइप विचार मांडत असतात. पण तुमचा लेख खोडसाळपणा म्हणून लिहिलेला वाटत नाही. तुमच्यासारखे अनेक लोक मला माहीत आहेत, ज्यांना नवे काही (प्रश्न, प्रश्नांची complexity, सोल्युशन्स वगैरे) अ‍ॅक्सेप्ट करायचे नसतात असे नाही, पण त्यांना नव्याची (प्रश्न, प्रश्नांची complexity) बर्‍याचदा ओळखच नसते. टिपीकल परीटघडीची कुटुंबे.
इथे तुम्हालाही घटस्फोटाची मर्यादित कारणं म्हणजे एकत्र राहायला विरोध, लुडबुड नको म्हणणारी सून एवढेच माहीत आहे. लग्न मोडण्याचे कारण समलिंगी संबंध हे कदाचित तुम्ही स्वप्नातही इमॅजिन केले नसेल. त्यात काही चुक आहे असे नाही. तुम्ही अर्थात तुमच्या किंवा तुमच्या आजुबाजुच्या लोकांकडे बघून मत बनवले असेल. पण मला वाटते, एखाद्या विषयावर अधिकारवाणीने मत मांडून निष्कर्ष काढण्याआधी जरा बाहेरच्या जगाकडे बघण्याची आवश्यकता आहे. इथे मायबोलीवर असे अनेक perspectives मिळतील. त्यामुळे तुम्ही खरंच शोधनिबंध वगैरे लिहिणार असाल तर इथे लिहित रहा अन तुमची मतं पडताळून बघत रहा.

नीधप, तुझ्या सगळ्या पोस्टना १००% अनुमोदन.
माझ्या जवळच्या ओळखीत ३ उदाहरणे अशी आहेत की जाणीवपूर्वक मुल न होऊ देण्याचा त्यांचा निर्णय आहे. तिन्ही मैत्रिणींची थोडक्यात ओळख देते
१. प्रेमविवाह - कलेच्या माध्यमातून जवळ आलेले जोडपे. दोन्ही घरून आधी विरोध मग स्वीकार टाईप लग्न. वय दोघेही २८-२९ च्या आसपास. ४-५ वर्षे झाली लग्न होऊन. अजुनतरी मुल नको हा निर्णय आहे. पण तिशीनंतर विचार बदलू शकेल अशी मनाची तयारी आहे त्यांच्या. खूप सुखी आहेत. घरचे प्रचंड बोलतात. पण हे दोघेही त्यांच्या मतावर ठाम आहेत आणि समाधानी आहेत.
२. हे जोडप मला जेव्हा जेव्हा भेटतं तेव्हा तेव्हा प्रचंड आश्चर्यचकीत करतं. काका-काकू दोघे ५०च्या जवळ आहेत. त्यांच्याकडूनच समजलेली ही माहिती - लग्न रितसर दाखवून ठरवून झालेले. दाखवण्याच्या कार्यक्रमातच काकांनी काकूला मला मुल नकोय असं सांगितले. त्यांनी मान्यदेखील केले. प्रचंड सुखी कपल. हायकिंग, भटकंती खूप करतात. दोघे आपआपल्या नोकरीत फार अगदी वरच्या पदावर नसले तरी जिथे आहेत तिथे छान आनंदात असतात. कधीही मुल या विषयावर उदास होऊन बोलत नाही. मुलं असलेल्यांमधे मिसळतात. आता तिची कुचंबणा, मन मारलं असेल इ. इ. बाबी बोलूच नका. कारण या काकू मनमोकळेपणी बोलतात. अतिशय स्पष्टवक्त्या आहेत. त्यामुळे
>>>मूल असावं असं वाटणं ही निसर्गसुलभ भावना आहे >>> अजिबात नाही हो.
लोक असा निर्णय घेऊ शकतात आणि त्यात सुखी देखील असतात हेच सांगायचंय मला.
तिसरं उदाहरण देखील अशाच पद्धतीचे आहे. पण घरच्यांच्या त्रासाने हैराण झालेले आहे. द्विधा मनस्थितीत आहे.

...

सिमन्तिनी, तुझ्या अनुभवाच्या विरुद्ध अनुभव अस्लेले लोकही चांगलेच माहिती आहेत. (अशा अंतरावर जिथून खरी मतं कळ तात )
म्हणूनच वरची पोस्ट आली.

वरच्या
नताशाच्या पोस्टालाही अनुमोदन. एस्पे पहिला पॅरा.

anudon, "मूल नकोच" असे ठरवलेली, >>> बरोबर आहे, कोणाच्या काय circumstances/priorities आसतील. माझ्या ओळखीतही आहेत अशी जोडपी.
पण "मूल नकोच" असे वाटणारी...कठीण आहेत सापडण.

नानबाच्या पोस्टला अनुमोदन.

पण "मूल नकोच" असे वाटणारी...कठीण आहेत सापडण. > अगं पण, कुणाला मूल व्हावंसं वाटलंच आहे/नाही हे आपण कसं ग्रुहित धरणार? दुसरं म्हणजे असं गृहीतक आपण कुठल्याही गोष्टीबाबत आपण मांडू शकतो, म्हणजे कुणावर हात उगारला नाही हे ठिक आहे पण तसे कधीतरी वाटले आहेच महत्वाचे. पण त्याने काय नक्की सिध्द होते? मुद्दा लग्नाचा उद्देश मुले होऊ देणे हा आहे की नाही, याबद्दल चा आहे.

>>>संसारीक चिंता, समस्या ह्या विषयावरील चर्चा, ज्या आम्ही मैत्रिणी हेडगेवारच्या आसपास दररोजच्या बौध्दीक विवादातून, अनुभव शेअर करण्यातून मांडतो किंवा अशाप्रकारच्या इतरत्र घडणाऱ्या चर्चांचा, "भांडणं काय प्रत्येक घरात आणि नवराबायकोत असतात" हा समाधानात्मक शेवट असतो. आणि तो तसा व्हावा असं बऱ्याच जणींना वाटतं देखिल.

"स्त्री" हा केंद्रबिंदू मानून शोधनिबंध व तत्संबंधी लेखाची तयारी करीत असताना, एका वाढत चाललेल्या समस्येने माझे लक्ष वेधले. माझ्या स्वत:च्या काही पूर्वग्रहांना, विचारांना प्रचंड धक्काच बसला. अजुनही त्यावर शोध सुरूच आहे. काही अडचणी आहेत. ज्या ह्या लेखमालेच्या निमित्ताने चर्चेस येऊन त्यापध्दतीने जागृती होईल असे वाटते.<<<

आदरणीय वंदना बर्वे!

मी फक्त लेख वाचला आहे. प्रतिसाद वाचण्याची कुवत माझ्यात सध्या नाही.

लेख पूर्ण वाचला आहे, वरील विधाने केवळ कोट केलेली आहेत इतकेच.

नैसर्गीक नियमांना विचारांच्या परिघात प्रवेशही न देणारा असा आत्मप्रौढीयुक्त, अज्ञानजन्य व बावळट विचारांचे हिरीरीने प्रतिनिधित्व करणारा लेख वाटला.

धन्यवाद!

-'बेफिकीर'!

तसच नाही पटत तर पटवून घ्यायचा प्रयत्नही करु नका हा विचारही घातक. >> नानबा हे नाही पटले. घटस्पोट बद्दल आला कंटाळा घे घटस्पोट इतके सोपे असते का? लिगल प्रोसिजर असतेच की ज्यात कमित कमि ६-१२ महिने लागतात. जर अमिकेबल नसेल तर अजुन कटकटी. म्हणुन बरेच लोक लग्नच करत नाहीत. लिव्ह-इन स्विकारतात किंव प्रिनप करतात त्याचे काय?

घटस्पोट ही समस्या का वाटली ह्याचे उत्तर द्यायचे बर्वे बाईंनी टाळले आहे. ती समस्या नसेल तर तो का व कसा, कोणत्या परिस्थितीत घ्यावा, तो योग्य वा अयोग्य आहे हे जोडप्यागणित बदलते. त्याच्प्रमाणे सहजीवन कसे असावे हे देखील ... कोणला आपल्या जोडिदाराचे दुसर्‍याशी असलेले संबंध चालुन जातात कोणाला नाही. कोणला मुल असले तर आनंद कोणाला नसले तर आनंद... वगैरे...

नताशा, पेशवा +१.
घटस्पोट ही समस्या का वाटली ह्याचे उत्तर द्यायचे बर्वे बाईंनी टाळले आहे.>>> पेशवा, ह्याचे उत्तर नताशाच्या पोस्ट मध्ये आहे.
काडीमोड होण्यामागे कारण जेव्हा "तुम्हाला" संवाद नसणे असं वाटतं तेव्हा तुम्ही थोडक्यात इतर लोक (काडीमोड घेणारे) हे संवाद साधायचा प्रयत्नच करत नाही किंवा त्यांना जमत नाही असं गृहित धरत आहात. इतरांची ढवळाढवळ हे कारण असेल तर मग ते नवरा बायको एक मेकांबरोबर किंवा इतर दुसर्‍या कोणी व्यक्तीबरोबर संसार करता येइल इतके परिपक्व झालेले नाही असच म्हणावे लागेल. आणि तसं असेल तर बळच बरोबर राहून उपयोग काय? बरोबर राहणेच एक समस्या होऊन बसेल आणि मग घटस्पोटाचा मार्ग उपलब्ध आहे तेच बरं नाही का?

>>तो त्यांचा वैयक्तिक प्रश्न आहे आणि त्याचा निर्णय घ्यायला दोघेही सक्षम आहेत, तर मग ही घुसमट का होते?>><<

१. समाज, समाजाचे प्रेशर, लहानपणापासून झालेले कंडिशनिंग (समाजाने ठरवेलेले की घटपोस्ट म्हणजे वाईटच, लग्न एकदा झाले की मेल्यावरच सुटका, कसेही करून जमवून घ्या.), समाजाने घटस्पोटीत व्यक्तीला दिलेली वाईट वागणूक. ह्या सर्व बाबतींमूळे ती माणसं(दोन माणसे जी सक्षम आहेत, स्वालंबी आहेत पण एकमेकांना कोणत्य ना कोणत्या कारणाने "पूरक" नाहीत 'त्यांच्याच दृष्टीने व त्यांना वेगळं व्हायचय.) घुसमटत दिवस काढतात.

२. निर्णय घ्यायला कठिण जाते त्याचे दुसरे कारण बहुधा, त्या त्या वेळी त्या दोन व्यक्तींच्या समोर असलेले त्यांचे प्रश्ण वा काही जबाबदारी( मूलं वगैरे).

समूपदेशक दर वेळी मदत करतोच असे नाही. भारतात माहित नाही पण इथे "काही"(प्लीज नोट 'काही') समूपदेशक दर बाजार मांडल्याप्रमाणे सेशन्स घेतात कायच्या काय फी घेवून. हा एक वेगळा मुद्दा आहे पण मतितार्थ हा की समूपदेशक असला तरी मदत होतेच, मिळतेच असे नाही. हां, काही विचारांना नवी दिशा मिळू शकते पन त्यातून घटपोस्ट घेणं चांगल आहे हे तरी लक्षात येते किंवा जमवू शकतो का ह्याची चाचपडणी होवू शकते. पण तरीही हे सगळं खूपच probability वर अवलंबून आहे व ते दर जोडप्या गणिक बदलते व बदलू शकते.
उदाहरणं, नवरा नंपूसक असेल तर काय करणार समूपदेशक?
बायकोला मूलच होणार नाही(पण नवर्‍याला हवय) तर काय करणार एकत्र राहून?
किंवा मनानेच व विचारानेच दोन जोडपी पुर्ण 'वेगळी'च आहेत(compatibility) तर काहीच फायदा नाही.
ठरवून काय प्रेमविवाह काय, पण एकत्र राहिल्या लागल्यावर विचारांची दोन टोके व जीवनाबद्दलचे अ‍ॅप्रोच वेगळे असलेल्या व्यक्तींना एकत्र जगणे कठिण होते. अशी जोडपी पाहिली आहेत मी.
त्यामूळे खूपच घुसमटीत जगण्यापेक्षा व समाजाचा विचार करत आयुष्य घालवण्यापेक्षा मुक्त झालेले बरं.

बरं, वंदनाजी, तुम्ही इथे संयुक्ता तर्फी एक सर्वे झालेला वाचा. कुठला तो लक्षात येत नाही.
तसेच ज्या दोन चार जोडप्यांचा घटस्पोट झालाय त्यांना विचारा कसे वाटले घटस्पोट झाल्यावर्(खास करून नको असलेल्या नात्यातून सुटका झाल्यावर).
(घटस्पोट व त्यामागची अगतिकता काय असू असते ह्याचा एक प्रयत्न आहे माझ्या माहीती प्रमाणे)

एक प्रश्ण, वर्षानूवर्षे "लग्न" टिकवू ठेवायचेच असते ते कसेही असले तरी ह्या सामाजिक समजाला, घटस्पोट तडा देतो म्हणून का सामाजिक समस्या म्हणताहात? (हे समजले नाही म्हणून विचारते).

नीधप,

आपला इथला प्रतिसाद वाचला.

१.
>> येस्स.. माझ्यामते कायद्याचे शिक्कामोर्तब यापलिकडे काही नाही. पण अशी परिस्थिती नाही.
>> प्रत्येकाच्या आपापल्या प्रायोरिटीज असतात हो.

जर केवळ कायद्याचं शिक्कामोर्तब हाच अर्थ असेल, तर लग्न या गोष्टीस एव्हढे प्राधान्य द्यायची गरज का भासावी? केवळ नरमादी यांनी एकत्र यावं एव्हढाच हेतू आहे का लग्नाचा? की त्यापेक्षा काहीतरी अधिक आहे?

काहीतरी अधिक आहे हे गृहीत धरून पुढचा प्रतिसाद बघूया.

२.
>> हे प्रत्येक विवाहानुसार बदलते असे मी मानते.

अगदी बरोबर. मात्र तरीही या वेगळेपणांचा मसावि (कॉमन डिनोमिनेटर) काढता येऊ शकेल. पुरूष आणि स्त्री विवाह वेगवेगळ्या कारणांसाठी करतात. त्यामुळे त्यांच्यात आदानप्रदान होतं. उदा. : स्त्री पुरुषाला कौटुंबिक नेतृत्व करू देते. याच्या बदल्यात पुरूष स्त्रीची काळजी घेतो, इत्यादि. हे आदानप्रदान वेगवेगळ्या प्रकारे होत असतं. ते प्रत्येक विवाहानुसार बदलणार, हे आपलं मत पटलं.

मात्र आदानप्रदान होतं एव्हढं नक्की. हे ते आदानप्रदान विवाहाचा पाया असतं, असं मला प्रामाणिकपणे वाटतं. ही देवघेव संपुष्टात आली की समजावं की दूर व्हायची वेळ आली आहे.

आ.न.,
-गा.पै.

>>>झंपी | 5 December, 2012 - 02:02
>>>बायकोला मूलच होणार नाही(पण नवर्‍याला हवय) तर काय करणार एकत्र राहून?

बापरे !!! आजच्या काळात असले स्वार्थी आणि बुरसटलेले विचार ? दत्तक घेता येउ शकते, टेस्ट ट्यूब बेबी, सरोगेट मदर.. कितीतरी पर्याय आहेत.

बायको हे काय फक्त मूल जन्माला घालण्याचे साधन आहे का? प्रेम, सहजीवन याला काहीच अर्थ नाही ?

>>बापरे !!! आजच्या काळात असले स्वार्थी आणि बुरसटलेले विचार ? दत्तक घेता येउ शकते, टेस्ट ट्यूब बेबी, सरोगेट मदर.. कितीतरी पर्याय आहेत.>><< तुम्हाला वाटले स्वार्थी, ज्यांना स्वतःचेच मूल हवेय व बायकोने केलेली फसवणूक असेल तर?(त्या मुलीला मूल होणार नाही हे माहित असताना तिने केलेले लग्न).