निसर्गाच्या गप्पा-१

शोभा, छान माहिती.
मला पिकलेले बेलफळ खायला आवडते, पण आपल्याकडे ते मोठे मिळतच नाही. बिनिवालेनी लोकसत्तामधे लिहिले आहे कि, पूर्वेकडील राज्यात न्याहारीसाठी बेलफळ खातात.
मला वाटतय, कि ते दोन्ही फोटो बहुतेक मीच काढलेले आहेत. मायबोलीवर झळकले होते असे वाटतय.
पण माहिती नवीन आहे.

झाडांना जखमा झाल्यास त्यातून राळ / डिंक स्त्रवतो. तो झाडांचा डिफेन्स असतो. लाडूचा डींक, रबर, मेपल सिरप हे सगळे असेच जखमा करुन मिळवले जातात. अर्थात त्यांने झाडांना फार धोका नसतो. ताडी / माडी सारखे प्रकार काढल्यास मात्र त्या झाडाला फलधारणा होत नाही. अर्थात म्हणून आपण जखमा करायच्या, हे कधीच योग्य नाही.

काही पक्षी मात्र मुद्दाम काही झाडांना जखमा करतात आणि त्यावर आपले घरटे बांधतात. त्या जखमांतून स्त्रवणार्‍या डिंकामूळे साप झाडावर चढू शकत नाही, आणि त्यांच्या घरट्याचे संरक्षण होते.

http://www.maayboli.com/hitguj/messages/58489/127991.html?1183479115

इथे आहेत बेलाचे दोन्ही फोटो. मायबोली के साथ, हम मशहूर हो गये !!

धन्स दिनेशदा .. लिंक लैच भारी आहे.

शोभा,दिनेशदा,
बेलाच्या झाडाबद्दल छान माहिती (आता) मिळाली !

लहानपणी पाहिलेलं एक मोठ्ठ झाड शेताच्या बांधावर फळांनी भरलेले पाहिलय,ही पिकलेली फळ फोडुन डिंकासारखा वापर ह्यायचा ...
पण नंतर एकही झाड कस उगवून आलं नाही ?
ही झाड जमिनीवर्,माणसांवर रागावली तर नसतील ना ?

अनिल पुण्याला असतोस ना ? तो फळाचा फोटो मी डेक्कनला, कामत च्या मागे जे हॉटेल आहे, त्याच्या रुममधून काढला होता. ते तरी तिथे असावे अजून हि अपेक्षा !

दिनेशदा हे तिवराचे झाड आहे का?

हि फूले

हि पाने

विजय, आपण राणिबागेत पाहिलेले हे झाड. ह्याला तिवर/निवर म्हणतात. खुपच सुंदर दिसते हे झाड

हो तिवराचेच. तिथल्या जलाशयाच्या (?) काठावर आहे ते.
पण तिवराचे जंगल म्हणतात, तो ग्रूप वेगळा. त्या सगळ्या झाडांना मिळून तिवरांची झाडे म्हणतात. मानखुर्द हून वाशीला जाताना, रेल्वेलाईनच्या आजूबाजूला दिसतात ती. किंवा इष्टर्न एक्स्प्रेस हायवेवरुन विक्रोळीच्या आजूबाजूला दिसतात ती झाडे. वांद्रा भागात पण आहेत हि झाडे. त्यात पण काही खास झाडे असतात.

गुलबक्षीच्या झाडाला काळ्या रंगाच्या (काळी मिरीसारख्या) बिया येतात. त्या रुजतात का?

हो रुजतात. फक्त त्या झाडावरच सुकलेल्या असाव्यात.

आता हे काय आहे ते ओळखा !

कळ्या
पण कसल्या बरं??

साधना हे तिवराचे झाड डोंबिवलिला आहे. मी सकाळी ७.३० वाजता गेलॉ तो पर्यंत सगळी फूले गळून गेली होती.
हे आफ्रीकन ट्यूलीप. हे झाड देखील खूप सुंदर दिसते. याला मराठी नाव माहीत नाही. हिंदीत याला रगतूरा म्हणतात.

दिनेशदा, कळ्यांना मस्तपैकी पक्ष्यांचा आकार (डोळे-बिळे काढून हं) देऊन आम्हाला चकवता काय?
या कळ्या गळून पडतात का? नेहेमीच्या पहाण्यातल्या आहेत का? खूप छोट्या असतात का? त्यांच्याखाली जे पापुद्रे आहेत ते खुप ओळखीचे वाटतायत पण लक्षात येत नाहीये. लिलीवर्गातल्या असाव्यात...

गोकर्णाच्या कळया आहेत का?

दिनेशदा म्हणताहेत्,ती वाशीहून ट्रेनने जाताना पुलाच्या आजूबाजूस दिसतात ती खाडीतील तिवरे... आगरी भाषेत ह्या झाडास ''खोटी'' चे झाड असे म्हणतात. मी लहान असताना प्रत्येक घरात खोटीची तोडून आणलेली झाडे असायची,सरपण म्हणून वापरायला. आता तिवरांचे जंगल तोडण्यावर बंदी आहे.

हे आफ्रीकन ट्यूलीप. हे झाड देखील खूप सुंदर दिसते. याला मराठी नाव माहीत नाही. हिंदीत याला रगतूरा म्हणतात.>>>>>>याचे झाड आमच्या ऑफिसजवळ आहे. सध्या मस्तपैकी बहरलंय, पण सगळी फुले खुप उंचावर आहे. झूम लेन्स घेऊन फोटो काढायचा विचार आहे पण बाजुलाच सेक्युरीटीचे ऑफिस आहे :(, त्या भागात फोटोग्राफि (बहुतेक) अलाउड नाहीये.

काल खिडकाळेश्वर ला जाताना रस्त्यात फुललेल्या ह्या काटेसावरी टिपल्याहेत.

सर्व दिशांना ह्या लालेलाल काटेसावरी लगेच लक्ष वेधून घेत होत्या.

From Drop Box

सावरीच्या या कळ्यांना लहानपणी खराट्या ची काडी घुसवून भोवरा बनवाय चो ते आठवलं..

फूल.

तो रहस्यभेद आता रात्रीच करीन !!!
मामी, आपल्याकडे नाही बहुतेक हे झाड. असाच भडक पोपटी रंग असतो त्याचा.

डॉ त्या तिवरात एक ब्लांइंडीग ट्री पण असते. डोळ्यांसाठी वाईट असते ते. पण सरपण म्हणून छान.

विजय मराठीत त्याला पचोडीया असा शब्द आहे. तो स्पॅथोडीया चा अपभ्रंश आहे. आमच्याकडे पण भरभरुन फूलले आहे ते झाड आता. त्याच्या कळ्या पाणीदार असतात आणि त्यातून कारंजे उडवता येते तसेच त्याला युगाण्डा फ्लेम ट्री असा पण शब्द आहे.

या कूळातलाच वारस नावाचा एक वृक्ष आपल्याकडे असतो. गुच्छाने फूले, संयुक्त पाने आणि तलवारीसारख्या शेंगा हि या कूळाची खासियत. या वारसाला पण मस्त गुलाबी फूले येतात.
http://www.maayboli.com/hitguj/messages/58489/93440.html

या लिंकवर वारसाच्या फूलाचा फोटो आहे.

स्पॅथेडीया आता भरभरुन फुलला आहे सगळीकडे. जिप्य्सा माझ्याकडे ये. इकडे हवा तितका आहे. झाडांची माथी भगवी झालीत अगदी. हे झाड बहुतेक बाहेरुन आलेय आपल्याकडे त्यामुळे अगदी शास्त्रसंमत मराठी नाव नसावे, ज्याला जे नाव योग्य वाटले त्याने ते दिले

दिनेश वरचे barringtonia acutangula ज्याला आपण तिवर म्हणतो त्याचे खरे नाव निवर आहे/असावे. मी आसमंतमध्ये निवर असाच उल्लेख वाचलेला. गो ग्रिन नर्सरीत याचे रोपटे होते. त्यावरही निवर/barringtonia acutangula असाच उल्लेख होता. अर्थात मला रोपटे ओळखता आलेच नसते, पण barringtonia लक्षात होते त्यामुळे ओळखले. हे झाड गावी लावायची खुप इच्छा आहे मला. फुललेले झाड काय सुंदर दिसते... अगदी मोहक, जमिनीकडे झुकलेले लांब गुलाबी झोके अतिशय सुंदर दिसतात...

आणि तिवर म्हणजे खाडीच्या बाजुचे मदतनीस. इंग्रजीत mangrove.

निवराचा बरेच ठिकाणी तिवर असा उल्लेख मी वाचलाय. पण मला तरी वाटत नाही की प्रचंड फरक असलेल्या दोन फॅमिलीतल्या झाडांची नावे एकच असतील. बहुतेक नामसाधर्म्यामुळे आपण निवराचे तिवर केलेय.... तिवरांना मात्र तिवर म्हणुनच ओळखतो, नाहीतर खारफुटी.

मागे कोणीतरी पोपटासारखी दिसणारी इंडोनेशियन फुले मेलमधुन पाठवलेली. तुमच्या फोटोतल्या कळ्या त्याच्या तर नाहीत ना????

लहानपणि माझ्या गावी थेट बदकांसारखी दिसणारी रानटी फुले खुप असायची. झाडाला तुरा यायला आणि त्याच्या दोन्ही बाजुला पोहत असलेले बदक जसे दिसेल तशा कळ्या यायच्या, फुलल्यावर अगदी बदके दिसायची. साधारण गुलाबी, पांढरा, कोनफळी या दोनतीन रंगातले बारीक पट्टे असायचे फुलावर. फुलाचा उभा आकार साधारण अर्धा सेमी, आडवा एक-सवा सेमी असे असायचे. हल्ली दिसत नाहीत ही फुले.

गेल्या आठवड्यात अलिबागला गेले होते. रस्त्यावर दोन ठिकाणी तरी मला फुललेला पळस दिसला. याआधी मला तुझा पारिंगा म्हणजे आमचा पंगेरा आणि पळस यातला फरक कळायचाच नाही. पण निसर्गाच्या गप्पा मारमारुन नजर तयार झाली आता केशरी पळस सुंदरच होता. फक्त माझ्याकडे कॅमेरा नव्हता त्यामुळे फोटो घेता आले नाहीत

हल्ली दुकानामुळे बाकी सगळ्या अ‍ॅक्टीविटीज बंद झाल्यात. खारघरच्या रस्त्यावर रॉयल ग्रँडिफ्लोरा फुललेत, पारसिक हिलवर ढिगानी वाघुळफुलांची झाडे आहेत हा शोध गेल्या आठवड्यात झाडे फुलांवर आली तेव्हा लागला, इतके दिवस ही फालतु कसलीही फुले न येणारी झाडे सरकार का लावते असे प्रश्न स्वतःला विचारत होते, रिलायंस धाकट्या पातीच्या ऑफिसकडे पिवळा ट्यबेबुला फुललाय, त्याच्या विरुद्ध बाजुच्या गणपतराव कदम नर्सरीत फुललेली ऑर्किड्स रोज पाहते...... इतके सगळे फुलुन वाट पाहताहेत आणि आम्ही मात्र तिकडे न पाहता कामात गुंतलोय... श्या.. आता एके दिवशी कॅमेरा घेऊन बाहेर पडायलाच हवे.

ती बदकाची फूले मला वसईला दिसली होती. मी मागच्या पानावर जी लिंक दिलीय तिथे आहे त्याचा फोटो.
ते थाई झाड, आपल्या कांचनाच्या कूळातले !

साधना या विकेंडला फोटो काढच. आपण उगाचच हळहळतोय, झाडे नाहीत म्हणून !

आपण उगाचच हळहळतोय, झाडे नाहीत म्हणून

आहेत, झाडे भरपुर आहेत. मानवाने त्यांचा नाश करायचा इरादा पक्का केलाय तरी त्यांना जिथुन जशी जागा मिळते तशी ती उगवत राहतात, फुलत राहतात, पुढची पिढी तयार करत राहतात. मुंबईत धुळीने भरलेली झाडे बघवत नाहीत (खरे तर फोटो काढायची इच्छाच होत नाही धुळ बघितल्यावर, पावसाळ्यात जरा बरे असते, पण तेव्हा पुरेसा प्रकाश नसतो) पण झाडांना फरक पडत नाही. त्यांचे निसर्गचक्र फिरतच असते.

क्स्टर्ड अ‍ॅपल म्हणजे सिताफळ असं मला वाटतय. ते पिकल्यावर लाल कसं होईल!

अगं ते रामफळ असेल.. रामफळ पिकल्यावर बाहेरुन लाल होते. इंग्रजीत दोघांनाही कस्टर्ड अ‍ॅपल म्हणत असतील कारण दोघांचाही आतला पिकलेला गर अगदी कस्टर्डसारखा गिचगिचीत आणि रवाळ असतो. पण मला मात्र आवडतात हा दोन्ही

दिनेश तुमचे रंगिबेरंगी मी कधीही कंटाळा आला की वाचायला घेते... मग किती वेळ गेला ते कळतही नाही. तरी अजुन बरेच वाचायचे आहे. सुरवातीचे वाचले नाहीय. झाडांपासुन सुरवात करते, आधीचे नंतर वाचु असे म्हणते पण झाडे वाचतानाच एवढी गढुन जाते की शेवटी घरचे उठवतात काँपवरुन

साधना, त्या काळात भारावल्यासारखे लिहित होतो मी.

कष्टर्ड अ‍ॅपल म्हणून आणखीन एक फळ असते. सिताफळासारखेच, पण वरुन गुळगुळीत असते. मुंबईत पण असते विकायला. महाशिवरात्रीच्या दरम्यान आपल्याकडे रामफळे येतात ना ? ते मात्र कुठे परदेशी बघितले नाही.

जागूकडच्या मोरा बंदराच्या आसपास त्याची बरीच झाडे आहेत.

अशीच धूळ, गोव्यातल्या खाणींच्या परिसरातील झाडांवर पसरलीय. मुंबईतलू धुळ बरी, कारण ती सुपीक असते, पण तिथली लाल माती, खोल खाणीतली असल्याने झाडाला अपायकारक असते. तामडी सूर्ला कडे जाताना, रस्त्यात नूसता थर असतो या मातीचा.

काल फळे घ्यायला एपिएम्सीत गेले होते. तिथे होती रामफळे बरीच.. आता पुढच्या वेळेला फळांचे फोटो घेत जाईन. अशी ढिगानी फळे बाहेर दिसत नाहीत.

(पण तिथला क्राऊड बेकार आहे ..... )

मी मागे फलेषु सर्वदा, नावाचा लेख लिहिला होता. आता एकेक फळ घेऊन त्यावर लेख लिहायचा असा प्लान आहे. शक्यतो झाडावरच्या फळाचा (झाडासकट) फोटो मिळाला, तर लिहिन.
फळाचे झाड कसे असते, फळाचे गुणधर्म, मग ते फळ वापरुन केलेला एखादा पदार्थ असे करायचे. पण मला वाटते हि मालिका सगळ्यांनी मिळून करुया.
असे कधी झाले नाही मायबोलीवर. करु या का ? ज्याच्याकडे जे असेल ते त्याने द्यायचे. कुणाकडे फोटो असेल, तर कुणाकडे रेसिपी.

फार चांगली कल्पना दिनेशदा. मी माझ्यापरीने नक्कीच सहभागी होईन.