शेवटच्या प्रवासाचा सन्मान ......
आपल्या समाजात मृत्यू हा आजही निषिद्ध विषय आहे. त्यामुळे आयुष्याच्या शेवटच्या टप्प्यावर अनेकदा रुग्णापेक्षा त्याचे नातेवाईक अधिक अस्वस्थ, गोंधळलेले आणि अपराधीपणाच्या भावनेत अडकलेले दिसतात.
याच कारणामुळे "उपचार" आणि "उपचारांचा अट्टहास" यामधला सूक्ष्म पण अत्यंत महत्त्वाचा फरक अनेकदा लक्षात येत नाही. काही वेळा उपचारांमुळे रुग्णाला जगण्याची संधी मिळते; पण काही वेळा ते केवळ मृत्यू काही दिवस पुढे ढकलतात आणि त्या बदल्यात रुग्णाला अधिक वेदना, अधिक त्रास सहन करावा लागतो. त्यात आर्थिक ओझे, भावनिक ताण आणि "लोक काय म्हणतील?" ही भीतीही निर्णयांवर परिणाम करत असते.
अशा वेळी प्रश्न "आशा सोडायची का?" हा नसतो. प्रश्न असतो, वैद्यकीय वास्तव स्वीकारून रुग्णाच्या हिताचा निर्णय कोणता? काही लढाया जिंकण्यासाठी लढल्या जातात; तर काही लढाया केवळ हरत जाण्याची प्रक्रिया अधिक वेदनादायी करतात. या दोन गोष्टींमधला फरक ओळखणे हीच खरी संवेदनशीलता आहे.
प्रत्येकालाच आपल्या माणसाचा शेवट शक्य तितका शांत, सन्मानाने आणि कमी वेदनांत व्हावा असे वाटत असते. मग अशा वेळी 'आणखी काही करता येईल का?' या प्रश्नाइतकाच महत्त्वाचा प्रश्न 'आता जे करत आहोत, ते खरंच त्याच्या भल्यासाठी आहे का?' हाही आहे.
'मृत्यूची प्रतिष्ठा' (Dignity in Death), पॅलिएटिव्ह केअर, 'लिव्हिंग विल' आणि जीवनाच्या अखेरच्या टप्प्यातील निर्णय यांवर आपल्या समाजात अजूनही पुरेशी मोकळी चर्चा होत नाही. ती होणे आवश्यक आहे. कारण मृत्यू अटळ आहे; पण त्या प्रवासाला अनावश्यक वेदनांऐवजी सन्मान, संवेदनशीलता आणि माणुसकी देता येणे हे मात्र आपल्या हातात आहे.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
आंतरजालावर या चर्चा झाल्या
आंतरजालावर या चर्चा झाल्या आहेत. पण असे विषय अप्रिय व अशुभ असल्याने ते फारसे विचारात घेतले जात नाही हे मात्र खरे
परमसखा मृत्यू : किती आळवावा....
http://www.mr.upakram.org/node/1386
http://www.misalpav.com/node/3015
सुखांत
http://www.mr.upakram.org/node/2168
https://www.maayboli.com/node/12105
पुन्हा एकदा सुखांत!
http://www.mr.upakram.org/node/2491
सन्मानाने मरण्याचा हक्क
http://www.aisiakshare.com/node/3317https://www.maayboli.com/node/48624
शेवटचा दिस गोड व्हावा...
https://www.maayboli.com/node/86321
इच्छा मरण कायदेशीर असावे का ?
https://www.maayboli.com/node/48624
वैद्यकीय इच्छापत्र
https://www.maayboli.com/node/55327
सुखांत
https://www.maayboli.com/node/12105
जगण्याचीही सक्ती आहे..
http://www.maayboli.com/node/55417
सहमत.
सहमत.
वै अ शेअर केले असते. पण त्यावर असंवेदनशील चर्चा नको आहे.
Sometimes you need to
Sometimes you need to understand that death just is an old friend.
इतके स्पष्ट झाले आहे, पत्नीस सांगितले आहे, डोईजड झालो म्हातारपणी तर विना मोहमाया मला बनारसच्या घाटावर नेऊन ठेवा आणि आपापल्या कामाला जा, मला जगवण्याचा प्रयत्न करू नका, आयुष्यात मी केलेल्या चुका + तब्येतीची हेळसांड + अतिअत्मविश्वासाने केलेली उरफाटी कामे ह्या सगळ्यांचा हिशोब करून माझा मृत्यू माझ्या जवळ येईल, तेव्हा मला त्यास एक जुना मित्र म्हणून मिठी मारून शांतपणे जायचे आहे. काहीसे त्या हॅरी पॉटर मधील एका उपकथानकात असणाऱ्या तिसऱ्या सगळ्यात तरुण भावासारखे ! ज्याच्याकडे एल्डर वांड पण नसतो, रिसरेक्शन स्टोन पण नसतो फक्त invisibility cloak असतो.
छान धागा पण संवेदनशील विषय.
छान धागा पण संवेदनशील विषय. प्रघा यांचे धागेही विचारप्रवर्तक.
शेवट शक्य तितका शांत, सन्मानाने आणि कमी वेदनांत व्हावा अशी तीव्र इच्छा आहेच, तशी जाहिर वाच्यता योग्य लोकांसमोर एकाधिक वेळा केली आहे. तशीच वेळ आल्यास “उपचारांचा अट्टहास” अजीबात करु नये असे बजावले आहे, तसे वैद्यकीय इच्छापत्र केले आहे.
हे आपण दीर्घ प्रवासाला जाताना घर आवरून, एखाद्याला सोपवून जातो तसे - म्हणजे नीट राहा, हे ते करा/करू नका अशा सूचना देऊन जातो, तसे आहे. आपल्यावतीने दुसरेच निर्णय घेणार आहेत, त्यांना गिल्टी वाटू नये यासाठी प्रयत्न. याउप्पर ते काय करतील ती त्यांची मर्जी. कोमात असलो तर आपला कंट्रोल तो काय असणार 😀
On more personal note, अगदी उद्या मरण आलं तरी जायला तयार आहे. कित्येकांना हेवा वाटेल असे आयुष्य जगायला मिळाले आहे. बरे वाईट अनुभव घेऊन झाले आहेत, फारसे reproachable रिग्रेटस् नाहीत. Very thankful for that !