खडकी व भीमा कोरेगावच्या लढाया

कपोचे,

शब्दांची फिरवाफिरवी करण्यात तुमचा हात कोणीच धरू शकणार नाही.

काही तथ्ये देउन नंतर प्रश्न विचारले आहेत. हा काही पीएचडीचा थेसिस नाही की मीच संशोधन करून तुम्हाला बाजीरावाचे पंचवीस हजार सैन्य कोठे होते ते सांगायला. पण तुम्हाला तुमच्या तथाकथित ‘अधिकृत’ माहितीच्या आड दडून बसायचे आहे व ५०० विरूद्ध २५,००० याचे लॉजिकल उत्तर द्यायचे नाही. डोक्यात प्रकाश पडत नसेल तर २५,००० लोक म्हणजे किती असतात, मैदानी लढाईमध्ये त्यांच्यापुढे ५०० लोक (कितीही महापराक्रमी असले तरी) म्हणजे किती कमी दिसतात हे एकदा डोळ्यासमोर आणण्याचा प्रयत्न करा आणि मग कोणतेही संदर्भ न लावता – स्वत:चा शहाणपणा बाजूला ठेवून – विचार करा. हे मला वाटते यापूर्वीही अनेकदा सांगितले आहे. शेवटचे सांगतो.

विकीतल्या माहितीच्या खाली काही संदर्भ अहेत. ते पडताळून पाहण्याची तसदी तुम्ही घेतली नाही. तुम्ही स्वत: जो गॅझेटचा संदर्भ नंतर दिलात त्यातला मजकूर वाचलात तर खरा, तो समजून घेण्याची तसदी घेतली नाहीत आणि वर मला शहाणपण शिकवायला मात्र एकदम तयार.

संताजी-धनाजीची कसली उदाहरणे देता, मीच तुम्हाला शिवाजीने कमी संख्येच्या बळावर शाहिस्ताखानाला कसे पळवले, चीनविरूद्धच्या युद्धात रेझांग ला च्या लढाईत भारतीय जवान प्रचंड संख्येने आलेल्या चिन्यांविरूद्ध कसे त्वेषाने लढले याची उदाहरणे देतो की. पण प्रत्येक लढाईची काही विशिष्ठ परिस्थिती असते. काही वेळा शोर्य दाखवूनही कमी संख्येने असलेले सगळे सैन्य मारले जाते, गनिमी काव्याने काही विजय साध्य करता येतात. केवळ लॉजिकलच नव्हे तर याबाबतीतले प्रत्यक्ष इंग्रजांनी लिहिलेले संदर्भ देउनही तुमच्या डोक्यात प्रकाश पडत नाही. येथे इंग्रजच म्हणत अाहेत की 'neither side won decisive victory' तरीही तुमच्या डोक्यात प्रकाश पडत नाही आणि तुम्ही तुमच्या स्वप्नरंजनासाठी साधा विचार करायलाही तयार नाहीत. तुम्हाला शुभेच्छा.

विजय झालाच नाही, तर विजयस्तंभ उभारू कसा दिला, हा तुमचा प्रश्न तर गडगडाटी हसण्याच्या लायकीचा व विचार करण्याच्या तुमच्या धन्य पद्धतीचा पंचनामा करणारा आहे. लढाईनंतर काही वर्षांनी तो स्तंभ उभारला गेला, तोवर इंग्रजांची सत्ता प्रस्थापित झालेली होती. तेव्हा अशा परिस्थितीत त्यांना विरोध करणार कोण? तेव्हा असे अतिशय मूर्खपणाचे प्रश्न विचारता व स्वत:च्या विचारसरणीचे समर्थन करता. म्हणूनच “पेशवे जर हरलेच नव्हते तर विजयस्तंभ कसा काय उभारू दिला ? आणि या लढाईत पेशव्यांचा पराभव त्यांनी मान्य केला नाही तर बाजीराव कुठे गेला आणि इंग्रजांचा अंमल कसा काय सुरू झाला याची उत्तरे ना तुमच्याकडे आहेत ना त्या फेसबुक ष्टोरीमधे” या तुमच्या विधानांमध्ये बिनडोकपणा व असंबद्धता पुरेपूर भरलेले आहेत.

तुम्ही दिलेल्या गॅझेटमधलेच उल्लेख इतरत्र आले अहेत. त्यात बाजीराव प्रत्यक्ष लढाईच्या ठिकाणापासून दूर होता. काही ठिकाणी तीनशेच्या तीन तुकड्या तर काही ठिकाणी सहाशेच्या तीन तुकड्या असे संदर्भ मिळतात, त्यावरून आठशे विरूद्ध नऊशे की आठशे विरूद्ध अठराशे (दोन हजार) एवढीच विसंगती आहे. बाजीरावाच्या दृष्टीने ही मुख्य लढाई नव्हतीच. तरीही या कमी संख्येच्या सैन्यापुढे तुमचे २५-३०हजाराचे सैन्य काही करू शकत नाही असे बाजीरावाने म्हणणे म्हणजे सगळे २५हजाराचे सैन्य तेथे प्रत्यक्ष लढाईत होते असा त्याचा अर्थ होत नाही. शिवाय ज्या सरदारांच्या नावांचा त्यात उल्लेख आहेत, ते सगळे किंवा त्यातले कोणीही त्या लढाईत होते असेही दिसत नाही. उद्या पाकिस्तानच्या सैन्याच्या एखाद्या तुकडीने मोठा पराक्रम गाजवला व आपल्या जनरलनी त्यांचा बीमोड होत नसल्याबद्दल जबाबदार अधिका-यांना फैलावर घेतले, म्हणजे हे अधिकारी प्रत्यक्ष लढाईत होते किंवा भारताची सारी फौज तेथे लढाईत सामील होती असा त्याचा अर्थ नसतो. तेव्हा हे सारे समजून न घेता तुमच्या बिनडोकपणाची गाडी भरधाव वेगाने चाललेली पाहताना तुमचे खरोखर कौतुक वाटते.

तुमच्या डोक्यात जी conspiracy theory आहे त्याचे तुम्ही स्वत:च बळी आहात. विकीवरची माहिती कोणीतरी बदलली व माझी पोस्ट आताच का आली यांचा संबंध लावणारी धन्य मानसिकता तुमची आहे आणि तुम्ही दोष मला देत आहात.

सैन्यातल्या अधिका-याने येथे दिलेल्या उत्तराचा अधार घेऊन तुमच्या मूर्खपणाचे समर्थन करण्याचा तुमचा प्रयत्न तर अतिशय केविलवाणा आहे. ही लढाईच मुळात एक प्रकारची unplanned लढाई होती. दोन सैन्ये अचानक समोरासमोर आल्यामुळे झालेली. त्यात डावपेच करायला कोणालाच संधी नव्हती. शिवाय ही मैदानी लढाई होती. अशा लढाईत कितीही पराक्रम गाजवला तरी २५,०००समोर ५०० लोकांचा निभाव लागणे अशक्य आहे हे तुम्हाला कोणीही सांगेल. तेव्हा त्यांच्या उत्तराचा आधार घेताना तुमची वैचारिक दिवाळखोरी तुम्ही दाखवली आहेत.
माझ्या पोस्टमधले प्रश्न हे केवळ या दोन व त्यातही भीमा कोरेगावच्या लढाईबद्दलचे आहेत. तरी बाजीराव कोठे गेला व पेशव्यांचा पाडाव कसा झाला असे अतिशय असंबद्ध प्रश्न तुम्ही विचारता.

प्रचलित कथावरतुमचा जो गाढा विश्वास आहे तो पाहता कोणी प्रश्नच विचारू नये अशी तुमची मानसिकता आहे. त्याचप्रमाणे जायचे तर शिवाजीच्या इतिहासावरही नव्याने प्रकाश पडला आहे. हे करताना जातीय मानसिकता दूर ठेवून ऑब्जेक्टिव्हली विचार करायचा असतो, हे तर तुमच्या गावीही नाही. त्यामुळे नवीन प्रश्न अाले व ते तुमच्या समजुतीच्या विरूद्ध असले की प्रश्न विचारण्याच्या हेतुबद्दलच शंका घ्यायची ही तुमची घाणेरडी सवय मी मागेही पाहिलेली आहे. तेव्हा त्याबद्दल आणखी लिहित नाही.

तेव्हा तुमची विचार करण्याची पद्धत हा निव्वळ बिनडोकपणा आहे. येथे तुमच्या बिनडोकपणाच्या मतांशी प्रतिवाद करतो अहे दिसत असूनही फेसबुक, मायबोलीचे सर्वर, मालकी वगैरे बोलत तुम्ही असंबद्धशिरोमणी आहात हेच तुम्ही दाखवलेले आहे.

बरळणे, पिसाळणे हे तुमचे शब्द आहेत. तेव्हा मला माझी भाषा तपासण्यास सांगण्याचा शहाणपणा करू नका. मागे एकदा तुम्ही तो उद्योग केला आहे, म्हणून आधीच सांगतो.

माझ्या पोस्टच्या हेतुबद्दलच शंका घेण्याची तुमची घाणेरडी सवय पाहता तुमच्या कमेंट्सना प्रतिसाद द्यायचा नाही हे आधीचे धोरण सोडून मी यावेळी उत्तर दिले ही माझी चूक झाली. मात्र त्यामुळे तुमचा पोकळपणा आणखी एकदा सिद्ध झाला असाही त्याचा फायदा झाला.

तेव्हा इतका वेळ बरळत कोण होते हे तुम्हाला समजेल याचीही अपेक्षा मी ठेवत नाही.

दीड मायबोलीकर,
तुम्हीही खोडसाळपणा करन्याच्या बाबतित कपोचे यांच्याशी स्पर्धा करणा-यांतलेच आहात. त्यामुळे खोटारडेपणा कोण करते आहे समजण्याची तुमच्याकडून अपेक्षाच नाही.
तरी तुमचे चालू द्यात.

बेफिकीर,

मूळ पोस्टमध्ये मला पडलेले काही प्रश्न दिल्यानंतर
"तरी जातीय आधाराव्यतिरिक्त या लढाईचे मूल्यमापन कोणी करू शकेल काय?

पुराणातली नव्हे तर इतिहासातली वांगी (वानगी) इतिहासातच राहिली असती तरी हरकत नव्हती, पण ती वर्तमानातही येऊ पहात आहे(त).

सतराव्या शतकातील काही घटनांवरून चाललेल्या अस्मितांचा घोळ आजही होताना आपण पाहतो. या एकोणिसाव्या शतकातल्या घटनेचेही तसेच होऊ नये एवढी अपेक्षा."

या हेतुनेच केवळ ती पोस्ट होती. पण काहींना त्यात कॉंन्पिरसी थियरी दिसते त्यावर काही करता येत नाही. या लढाईतल्या इग्रजांकडून लढलेल्या महारांच्या पराक्रमाबद्दल मी कोठेही शंका उपस्थित केलेली नाही, कारण मराठ्यांचे अगदी कमीत कमी सैन्य यांच्याशी लढले तरी हा सामना विषमच होता. हे सगळे लिहूनही उपस्थित केलेल्या प्रश्नांवर सकारात्मक चर्चा न करता हेत्वारोप करण्याची यांची पद्धत मला नवीन नाही.

मलाही अशा पद्धतीने चर्चा करायला आवडत नाही, पण तुमच्या हेतुबद्दलच शंका घेण्याच्या काविळीने कोणी असे करत असेल तर नाइलाजही आहे.

कपोचे,

"एक जानेवारीलाच भिडेवाड्यात पहिली शाळा सुरू झाली होती ना ?
तिथेही आता लोक जात असतात. त्याबद्दलही धागा येईलच. ती शाळाच कशी नव्हती, किंवा सावित्रीबाई फुलेंनी शाळा पहिली चालवली हा अपप्रचार आहे, त्यात ब्रिटीशांचा हात होता इत्यादी इत्यादी.

पेशव्यांच्या राज्यात कसे कुशलमंगलम होते, सर्वांना शिक्षणाचा अधिकार होता, अस्पृश्यता नावालाही नव्हती इत्यादी इत्यादी. अस्पृश्यता ब्रिटीशांनी आणली, सतीची प्रथा त्यांनीच चालू केली, पेशव्यांनी ती बंद केली.

मग या लेखास उत्तम लेख, अनुमोदने वाचायला पुन्हा मज्जा येईल."

जे लिहिलेले अाहे ते तुम्हाला दिसत नाही. न लिहिलेले दिसते. हीच तुमची विक्ृती आहे. त्या सावित्रीबाईंना तरी तुमच्या विक्ृत विचार करण्यातून सोडा.

स्वत:चे डोके लावायची सवय असेल तर अडचणी येत नाही. तो बाजीराव जरी तुमच्या समोर उभा राहिला तरी तुम्ही लढाईपासून दोन मैलावर तुझे सैन्य होते याचा पुरावा काय आणि कोठे फिरायला निघाला होता असे विचाराल. त्यामुळे समोर दिसते ते वाचता अाले तरी त्याचे आकलन करण्यासाठी विचार व तोही स्वत:चा विचार करावा लागतो. तसे तुमच्याकडून घडणे शक्य नाही. तेव्हा तुम्ही दुस-यांवर आरोप करत बसा.