गोठ्याची वाडी - भाग ५

भाग 4 --
https://www.maayboli.com/node/88533

त्या रात्री शेखरला झोप काही केल्या लागत नव्हती.
पाऊस थांबला होता. घराभोवतीच्या झाडांतून वाहणारा वारा आणि दूर समुद्रावर आदळणाऱ्या लाटांचा मंद आवाज एवढाच कानावर पडत होता. वरच्या मजल्यावरची ती बंद खोली डोळ्यांसमोरून जात नव्हती. गोविंदरावांनी उत्तर देणं टाळलं होतं, पण त्यांचा चेहरा मात्र बरंच काही सांगून गेला होता.
सकाळी उठल्यावर त्याने तो विषय पुन्हा काढला नाही.
जणू काही काल काहीच घडलं नव्हतं, अशा सहजपणे तो अंगणात आला. गोविंदराव विहिरीवर आंघोळ उरकत होते. सुमित्राबाई अंगण सारवत होत्या. घरातलं वातावरण नेहमीसारखंच होतं; पण शेखरच्या मनात मात्र कालच्या घटनेची सल होती.
नाश्ता झाल्यावर गोविंदराव म्हणाले,
"चल, तुला घर नीट दाखवतो."
शेखर त्यांच्या मागे निघाला.
घर मोठं होतं. पुढची ओटी, मधलं अंगण, धान्याची कोठारं, मागचं पडवीचं अंगण... प्रत्येक जागेला इतिहास होता. चालता चालता गोविंदराव एका खोलीसमोर थांबले.
"ही खोली ओळखतोस?"
शेखरने आत डोकावलं.
जुना लाकडी पलंग, भिंतीला टेकवलेलं पुस्तकांचं कपाट, कोपऱ्यात लिहिण्याचं टेबल, खिडकीतून दिसणाऱ्या नारळाच्या झावळ्या...
"नाही."
गोविंदराव शांतपणे म्हणाले,
"ही श्रीधरची खोली."
शेखर काही क्षण नुसताच उभा राहिला.
वडिलांची खोली.
ज्यात ते तरुणपणी राहत होते.
तो हळूहळू आत गेला.
सगळीकडे स्वच्छता होती. धुळीचा कणही नव्हता. जणू कोणी रोज ही खोली उघडत असावं.
टेबलावर शाईदवात अजूनही ठेवलेली होती. एका कोपऱ्यात जुना कंदील होता. पुस्तकांच्या कपाटात मराठी, संस्कृत आणि इंग्रजी पुस्तकांची रांग होती. काही पुस्तकांवर श्रीधर यांनी पेन्सिलने खुणा केल्या होत्या.
"हे सगळं... अजून जपून ठेवलंय?"
शेखरने हळू आवाजात विचारलं.
"त्याने सांगितलं होतं."
गोविंदरावांचं उत्तर छोटंसंच होतं.
"काय?"
"'मी परत आलो नाही, तरी ही खोली जशी आहे तशीच ठेव.'"
घरात काही क्षण पूर्ण शांतता पसरली.
शेखर खिडकीजवळ गेला. बाहेर दूरवर डोंगर दिसत होता. त्या डोंगराकडे बराच वेळ पाहत राहून तो म्हणाला,
"बाबा गाव सोडून का गेले?"
यावेळी गोविंदरावांनी उत्तर देण्यासाठी वेळ घेतला.
ते खिडकीपाशी आले.
त्यांची नजरही त्या डोंगरावरच स्थिरावली.
"श्रीधर गाव सोडून गेला..."
ते हळूहळू म्हणाले,
"...कारण त्याला जावंच लागलं."
"म्हणजे?"
"काही वेळा माणूस स्वतःसाठी गाव सोडत नाही."
गोविंदरावांचा आवाज मंद झाला.
"...तो गावासाठी गाव सोडतो."
शेखर त्यांच्या चेहऱ्याकडे पाहत राहिला.
हे वाक्य साधं नव्हतं.
त्यामागे अनेक वर्षांचं एखादं न बोललेलं रहस्य दडलं होतं.
त्याने आणखी प्रश्न विचारायचं ठरवलं; पण तेवढ्यात त्याची नजर टेबलाखाली पडलेल्या एका जुन्या लोखंडी पेटीकडे गेली.
पेटीवर धुळीचा थर नव्हता.
म्हणजे...
ती अलीकडेच कुणीतरी हाताळली होती.
शेखरने गोविंदरावांकडे पाहिलं.
गोविंदरावांनी क्षणभर त्या पेटीकडे पाहिलं...
आणि लगेच नजर दुसरीकडे वळवली.
त्या एका क्षणात शेखरला समजलं—
या घरात फक्त वरची बंद खोलीच नाही... तर वडिलांच्या खोलीतही अजून काहीतरी त्याच्यापासून लपवलं जात आहे.
----

श्रीधरची खोली पाहून बाहेर पडल्यावर शेखर बराच वेळ गप्प होता. त्या खोलीत काही विलक्षण दिसलं नव्हतं; पण काहीतरी अपूर्ण राहिल्यासारखं त्याच्या मनाला सतत जाणवत होतं. वडिलांनी वापरलेली पुस्तकं, टेबल, खिडकी... सगळ्यात त्यांचा स्पर्श अजूनही जिवंत असल्यासारखा वाटत होता. आणि त्या लोखंडी पेटीकडे पाहताना गोविंदरावांनी क्षणभर नजर चुकवली होती, तो क्षण त्याच्या डोक्यातून जात नव्हता.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी तो एकटाच गावात फेरफटका मारायला निघाला. गाव हळूहळू जागं होत होतं. कुठे अंगण सारवलं जात होतं, कुठे चुलीवर धूर निघत होता. ओल्या मातीतून चालताना त्याला जाणवलं, गावातली माणसं त्याच्याकडे पाहतात खरी; पण तो जवळ गेला, की त्यांचं बोलणं थांबतं.
गावाच्या चौकात एक जुनं वडाचं झाड होतं. त्याच्या पारावर चार-पाच वृद्ध बसले होते. शेखरने नमस्कार केला. त्यांनीही नमस्कार परत केला. त्यांपैकी एकाने त्याच्याकडे बारकाईने पाहिलं.
"कुणाचा रे तू?"
"श्रीधरचा मुलगा."
इतकंच ऐकताच त्या म्हाताऱ्याच्या चेहऱ्यावरचं हसू विरलं. त्याने शेजारच्यांकडे पाहिलं. क्षणभर कोणाच्याच तोंडून शब्द फुटला नाही.
"कधी आलास?"
"परवा."
"किती दिवस राहणार?"
"अजून ठरवलं नाही."
"हं..."
म्हातारा पुन्हा गप्प बसला.
शेखर काही वेळ तिथेच उभा राहिला. त्याला वाटलं, आता कोणी तरी वडिलांबद्दल बोलेल. पण तसं झालंच नाही. उलट त्याने पाठ फिरवली, तशी त्यांच्या कुजबुजीचा आवाज पुन्हा सुरू झाला.
दोन पावलं पुढे गेल्यावर त्याच्या कानावर एक वाक्य पडलं.
"...इतक्या वर्षांनी पुन्हा..."
बाकीचं त्याला ऐकू आलं नाही.
दुपारच्या सुमारास तो घरी परतला. गोविंदराव पडवीत जाळी दुरुस्त करत बसले होते.
"गावात फिरून आलास?"
"हो."
"लोक भेटले?"
"भेटले."
शेखर थोडा थांबला.
"काका... गावात सगळे बाबांचं नाव ऐकलं की गप्प का होतात?"
गोविंदरावांच्या हातातलं काम थांबलं.
"तुला तसं वाटलं?"
"वाटलं नाही... तसं आहे."
काही क्षण दोघांमध्ये शांतता पसरली.
गोविंदरावांनी हातातली जाळी बाजूला ठेवली.
"शेखर, गावात काही गोष्टी अशा असतात... त्या कोणी लपवायचं ठरवत नाही. त्या काळाबरोबर आपोआप गप्प होतात."
"पण का?"
"कारण त्या पुन्हा बोलायला लागल्या..."
ते वाक्य पूर्ण न करता उठले.
"...तर काही जुन्या जखमा पुन्हा उघडतात."
शेखर त्यांच्याकडे पाहत राहिला.
गोविंदराव घरात निघून गेले.
त्या संध्याकाळी पाऊस नव्हता. आभाळ स्वच्छ होतं. समुद्रावर मावळणाऱ्या सूर्याची लालसर छटा दूरवर पसरली होती.
शेखर ओटीवर बसला होता. समोर डोंगर काळा दिसत होता.
तेवढ्यात त्याच्या नजरेस एक गोष्ट पडली.
डोंगराच्या उतारावर, झाडीतल्या एका फटीत, क्षणभर सूर्यकिरण पडले... आणि काहीतरी दगडी बांधकाम चमकल्यासारखं दिसलं.
तो नीट पाहू लागला.
पण पुढच्याच क्षणी ढग पुढे सरकले.
संपूर्ण उतार पुन्हा सावलीत गडप झाला.
"काय पाहतोयस?"
मागून गोविंदरावांचा आवाज आला.
शेखरने हाताने डोंगराकडे इशारा केला.
"तिकडे... झाडीत काहीतरी बांधकाम दिसलं."
गोविंदराव काही क्षण नुसते त्या दिशेने पाहत राहिले.
मग अगदी निर्विकारपणे म्हणाले,
"त्या डोंगरात दिसतं ते सगळं खरं नसतं..."
आणि ते घरात निघून गेले.
ओटीवर बसलेल्या शेखरच्या मनात मात्र पहिल्यांदाच डोंगराबद्दल उत्सुकतेपेक्षा जास्त काहीतरी निर्माण झालं होतं.
त्या डोंगरात नक्की काय लपलं होतं... आणि गावातील प्रत्येक माणूस त्याचा उल्लेख टाळत का होता?
-------------±
त्या रात्री शेखर बराच वेळ जागाच होता. डोंगराच्या उतारावर क्षणभर दिसलेलं ते दगडी बांधकाम त्याच्या डोळ्यांसमोरून जात नव्हतं. गोविंदरावांनी दिलेलं उत्तरही विचित्र होतं—"त्या डोंगरात दिसतं ते सगळं खरं नसतं." एखादा माणूस असं सहज बोलत नाही. त्या वाक्यामागे अनुभव होता... आणि भीतीही.
सकाळी गोविंदराव गावात गेले. सुमित्राबाई मागच्या अंगणात वाळवणाची घाई करत होत्या. घरात शेखर एकटाच होता. त्याच्या पायांनी नकळत श्रीधरच्या खोलीची वाट धरली.
खोलीत शिरताच त्याला पुन्हा तीच शांतता जाणवली. खिडकीतून येणारा समुद्राचा वारा पुस्तकांची काही पानं हलकेच फडफडवत होता. तो कपाटाजवळ गेला. पुस्तकं हाताळताना त्याला त्यांच्यात एक जुनी, तपकिरी रंगाची वही दिसली. मुखपृष्ठावर काहीच लिहिलेलं नव्हतं.
त्याने वही उघडली.
पहिल्या काही पानांवर श्रीधरच्या अक्षरात काही नोंदी होत्या. शेतीच्या, खर्चाच्या, गावातल्या लोकांच्या नावांच्या. शेखर निराश झाला. त्याला वाटलं, ही साधीच वही असावी.
पण शेवटच्या काही पानांवर अक्षर अचानक बदललं होतं.
घाईघाईत लिहिल्यासारखं.
त्याने पुढचं पान उघडलं.
"आज पुन्हा वरच्या डोंगरात गेलो. दिवसाढवळ्या गेलो तरी तिथे गेल्यावर वेळेचं भान राहत नाही."
शेखरच्या अंगावर काटा आला.
त्याने पुढचं वाचायला सुरुवात केली.
"बाबांनी सांगितलेली गोष्ट खरी असावी, असं आता वाटू लागलं आहे. त्या कपारीजवळ गेलं की गुरं अजूनही पुढे जात नाहीत. माणसांना जे दिसत नाही, ते त्यांना जाणवतं."
त्याचं हृदय जोरात धडधडू लागलं.
ही पहिलीच वेळ होती...
श्रीधरने आपल्या वडिलांचा उल्लेख केला होता.
शेखर पुढचं पान उलटणार, इतक्यात बाहेर अंगणात पावलांचा आवाज झाला.
कोणीतरी घरात येत होतं.
त्याने घाईघाईने वही बंद केली आणि जिथून घेतली होती, तिथेच ठेवून दिली.
क्षणभरात गोविंदराव दारात उभे राहिले.
त्यांनी काही बोललं नाही.
फक्त शेखरकडे पाहिलं.
"काही शोधत होतास?"
त्यांनी सहज विचारल्यासारखं विचारलं.
"नाही... तसंच पुस्तकं बघत होतो."
गोविंदराव खोलीत आले. त्यांनी कपाटाकडे एक नजर टाकली.
मग शांतपणे म्हणाले,
"श्रीधरची काही कागदपत्रं आहेत इथे. जुनी आहेत. हाताळताना जपून."
"हो."
शेखरने उत्तर दिलं.
गोविंदराव वळले आणि बाहेर निघून गेले.
पण शेखरच्या मनात आता एक नवीन दार उघडलं होतं.
श्रीधरला काहीतरी माहिती होतं.
आणि त्याहून महत्त्वाचं...
श्रीधरच्या वडिलांनी त्याला आधीच काहीतरी सांगितलं होतं.
कथेचा धागा आता वर्तमानातून भूतकाळाकडे वळू लागला होता.
--------

दुसऱ्या दिवशी सकाळपासून पाऊस रिमझिम पडत होता. घराभोवती धुक्याची हलकी चादर पसरली होती. समुद्र दिसत नव्हता, पण त्याचा अखंड घुमणारा आवाज वाऱ्यावरून घरापर्यंत येत होता. शेखरच्या मनात मात्र काल वाचलेली वही सतत फिरत होती. त्यातली दोन-तीन वाक्यं त्याला स्वस्थ बसू देत नव्हती.
संधी मिळताच तो पुन्हा श्रीधरच्या खोलीत गेला.
यावेळी त्याने दार अलगद लावून घेतलं. कपाटातून तीच तपकिरी वही बाहेर काढली आणि काल जिथे वाचन थांबलं होतं, तिथून पुढे वाचू लागला.
"गावात कोणीही उघडपणे बोलत नाही. पण प्रत्येकाला माहीत आहे की त्या डोंगरावर सूर्य मावळल्यानंतर जायचं नसतं. कारण विचारलं, तर प्रत्येकाचं उत्तर वेगळं... पण भीती तीच."
पुढच्या ओळीवर शाई पसरली होती. जणू लिहिताना हात थरथरला होता.
"गोविंदला अजून काही सांगितलेलं नाही. वेळ आलेली नाही."
शेखर थबकला.
गोविंद...
म्हणजे गोविंदराव?
त्याने पुढचं पान उलटलं.
"बाबांनी आज पहिल्यांदाच मला त्या जुन्या गोठ्यांपर्यंत नेलं. म्हणाले, गावाचं नाव गुरांमुळे पडलं, हे खरं आहे; पण पूर्ण सत्य नाही. खरी गोष्ट गोठ्यांच्या पलीकडे सुरू होते..."
इतक्यावर लेखन संपलं होतं.
खाली काहीच नव्हतं.
पुढचं पान कोरं होतं.
त्याने आणखी काही पानं उलटली.
सगळी कोरी.
जणू कुणीतरी पुढची सगळी पानंच फाडून नेली होती.
शेखरच्या मनात एकाच वेळी अनेक प्रश्न उभे राहिले.
श्रीधरने पुढे लिहिलंच नव्हतं?
की...
लिहिलेलं कुणीतरी मुद्दाम काढून टाकलं होतं?
तो वही बंद करून बराच वेळ शांत बसून राहिला.
तेवढ्यात त्याची नजर टेबलावर ठेवलेल्या एका जुन्या छायाचित्राकडे गेली.
काल त्याचं त्याकडे लक्षच गेलं नव्हतं.
फिकट झालेल्या त्या कृष्णधवल छायाचित्रात चार माणसं उभी होती.
एक तरुण श्रीधर.
त्यांच्या शेजारी गोविंदराव—तेव्हाचे अगदी तरुण.
तिसरा, पांढऱ्या दाढीचा एक वृद्ध.
आणि चौथा माणूस...
त्याचा चेहरा मुद्दाम खरवडून पुसून टाकला होता.
शेखरने फोटो हातात घेतला.
चेहरा जिथे होता, तिथे कागद नखाने किंवा धारदार वस्तूने इतका खरवडला होता की, तो माणूस कोण होता याचा काहीच अंदाज येत नव्हता.
इतक्यात दारावर हलकी टकटक झाली.
"शेखर..."
गोविंदरावांचा आवाज होता.
शेखरने दचकून फोटो परत जागेवर ठेवला.
दार उघडताच गोविंदराव आत आले.
त्यांची नजर सरळ टेबलावर गेली.
काही क्षण त्यांनी फोटो पाहिला.
मग त्यांनी तो अलगद उलटा ठेवला.
"जुन्या आठवणी..."
ते मंद स्वरात म्हणाले.
"...कधी कधी न पाहिलेल्याच बऱ्या."
ते एवढंच बोलले आणि खोलीतून बाहेर पडले.
शेखर मात्र स्तब्ध उभा राहिला.
पहिल्यांदाच त्याला खात्री झाली होती—
या घरात फक्त एखादं रहस्य लपलेलं नाही... तर कुणीतरी भूतकाळ पुसून टाकण्याचा प्रयत्न केला होता.
------
त्या रात्री शेखरला पुन्हा तोच आवाज ऐकू आला.
धड्...
धड्...
धड्...
जणू वरच्या मजल्यावर कोणीतरी जड वस्तू ओढत चाललं होतं.
त्याने डोळे उघडले. घरभर काळोख होता. भिंतीवरच्या घड्याळाने बारा ठोके दिले. खाली सगळे झोपलेले असावेत. पण वरून येणारा आवाज मात्र थांबत नव्हता.
क्षणभर त्याला गोविंदरावांचे शब्द आठवले – "वरच्या काही खोल्या उघडायची वेळ अजून आलेली नाही."
तो पलंगावरून उठला.
कुतूहलाने भीतीवर मात केली होती.
मोबाईलचा टॉर्च घेऊन तो अलगद जिना चढू लागला. प्रत्येक पायरीवर पाय ठेवताना किरकिर असा आवाज होत होता. वर पोहोचल्यावर मात्र सगळीकडे कमालीची शांतता होती. काही क्षणांपूर्वी ऐकू येणारा आवाज जणू अस्तित्वातच नव्हता.
व्हरांड्याच्या शेवटी तीच बंद खोली उभी होती.
मोठं पितळी कुलूप.
गंजलेली कडी.
आणि दाराच्या फटीतून बाहेर येणारा... थंडगार वारा.
शेखरच्या अंगावर शहारा आला.
घरातल्या इतर कोणत्याही खोलीत असा गारवा नव्हता.
त्याने टॉर्चचा प्रकाश दारावर टाकला.
कुलूपाच्या वरच्या लाकडावर त्याला काही खुणा दिसल्या.
त्या ओरखड्यांसारख्या नव्हत्या.
त्या एखाद्या चिन्हासारख्या होत्या.
गोलाकार रेषा...
त्यातून बाहेर फुटलेल्या चार वक्र रेषा...
आणि मध्यभागी एक विचित्र डोळ्यासारखं चिन्ह.
ते चिन्ह त्याने कुठेतरी पाहिलं होतं...
पण कुठे, ते आठवत नव्हतं.
तो कुलूपाजवळ गेला.
हात पुढे केला.
बोट कुलूपाला लागलं...
आणि त्याच्या शरीरातून विजेचा झटका गेल्यासारखं झालं.
क्षणभर त्याच्या डोळ्यांसमोर काळोख दाटला.
त्या काळोखात त्याला एक दृश्य दिसलं.
मुसळधार पाऊस.
डोंगर.
कपारीसमोर उभे चार माणसं.
त्यातला एक श्रीधर होता.
दुसरा... गोविंदराव.
आणि उरलेले दोन जण एका जड, काळ्या पेटीला दोघांनी मिळून उचलून आणत होते.
पेटीवर तेच चिन्ह कोरलेलं होतं.
अचानक...
त्या पेटीच्या आतून कोणीतरी जोरात आपटल्याचा आवाज झाला.
धाड!
शेखर दचकून मागे सरकला.
दृश्य नाहीसं झालं.
तो धापा टाकत उभा राहिला.
ते स्वप्न होतं की भास...
त्याला समजेना.
पण त्याच क्षणी...
त्याच्या कानाजवळ कोणीतरी अगदी हळू आवाजात कुजबुजलं.
"...उघड..."
शेखरचं रक्त गोठलं.
त्याने मागे वळून पाहिलं.
कोणीच नव्हतं.
पुन्हा तोच आवाज.
यावेळी थोडा स्पष्ट.
"...मला... बाहेर... काढ..."
त्याचे हातपाय थरथरू लागले.
तो मागे सरकत जिन्याकडे वळणार, इतक्यात...
खट्!
कुलूप स्वतःहून उघडलं.
हळूहळू...
किर्रर्र...
करत दार आतल्या बाजूला सरकू लागलं.
खोलीत पूर्ण अंधार होता.
पण त्या अंधाराच्या मध्यभागी...
दोन फिकट निळे ठिपके चमकत होते.
डोळ्यांसारखे.
मानवी नसलेले.
शेखरचा श्वास अडकला.
तेवढ्यात खाली अंगणातून गोविंदरावांचा कापरा आवाज घुमला—
"शेखर! दाराच्या आत पाऊल टाकू नकोस!"
आणि त्याच क्षणी ते दोन निळे ठिपके...
हळूहळू...
त्याच्या दिशेने सरकू लागले...

भाग 5 - https://www.maayboli.com/node/88545