गोठ्याची वाडी - भाग ६

भाग 5 --- https://www.maayboli.com/node/88541

**गोठ्याची वाडी - भाग ६ : ओरखडलेला चेहरा आणि अंधाराचे वारसदार**
"शेखर! दाराच्या आत पाऊल टाकू नकोस!"
खालच्या मजल्यावरून आलेला गोविंदरावांचा तो आवाज नेहमीचा नव्हता. तो एक साधा इशारा नव्हता. त्यात रागापेक्षा एक अशी आर्त, काळजाचा थरकाप उडवणारी अमानवीय दहशत होती, जी शेखरने यापूर्वी कोणत्याही माणसाच्या आवाजात कधीच ऐकली नव्हती. जणू एखादा माणूस मृत्यूला साक्षात समोर बघून किंचाळला असावा, तसा तो आवाज त्या लाकडी जिन्यावरून घुमत वर आला.
पण शेखरचे पाय जमिनीला खिळले होते. दाराच्या फटीतून बाहेर येणारा तो कुबट, ओलसर जमिनीचा आणि अनेक वर्षे साचलेल्या धुळीचा दर्प आता इतका तीव्र झाला होता की शेखरचा श्वास गुदमरू लागला. तो वास केवळ बंद खोलीचा नव्हता; तो वास स्मशानातल्या उकलेल्या जुन्या मातीचा, सडक्या पानांचा आणि अशा एका गोष्टीचा होता जी जिवंत नाही, पण तरीही श्वास घेत आहे.
त्या अंधारात, खोलीच्या अगदी मध्यभागी ते दोन निळे ठिपके चमकत होते. ते डोळे नव्हतेच. त्यांत बाहुल्या नव्हत्या, पापण्या नव्हत्या, मानवी जाणीव तर अजिबात नव्हती. तो फक्त एक बर्फासारखा थंड, मृत प्रकाश होता. समुद्राच्या तळाशी हजारो वर्षे सूर्यप्रकाश न पोहोचलेल्या अंधाऱ्या जगात जसे भयानक जीव चमकतात, तसा तो प्रकाश होता. आणि तो प्रकाश आता हळूहळू उंबरठ्याच्या दिशेने सरकत होता.
त्या प्रकाशामागे असलेली आकृती मानवी असली, तरी तिची हालचाल अमानवीय होती. जणू कुणीतरी अदृश्य दोऱ्यांनी एक जड, गळितगात्र देह ओढत आणत असावं. प्रत्येक पावलासोबत लाकडी जमिनीवर एक 'ख्रुट्... ख्रुट्...' असा हाडं गोठवणारा आवाज येत होता. त्या आकृतीची मान एका विचित्र, मोडलेल्या कोनात खांद्यावर कललेली होती, आणि तिचे लांबसडक, काळवंडलेले हात जमिनीलगत लोंबकळत होते.
ती आकृती उंबरठ्यापाशी आली. तो मृत निळा प्रकाश थेट शेखरच्या डोळ्यांवर पडला. शेखरला वाटले, त्याच्या शरीरातले रक्तच गोठून गेले आहे. त्याचा मेंदू त्याला मागे पळायला सांगत होता, ओरडायला सांगत होता, पण स्नायूंनी काम करणे पूर्णपणे थांबवले होते. त्याला त्या निळ्या प्रकाशात एक अथांग पोकळी दिसली. ती आकृती माणसासारखी दिसत असली तरी आतून पूर्णपणे रिकामी होती... एका भयानक, न संपणाऱ्या भुकेने भरलेली पोकळी.
त्या आकृतीचा तो काळवंडलेला हात उंबरठ्याबाहेर आला. तिची लांब, अणकुचीदार नखं शेखरच्या दिशेने वळली...
तितक्यात मागून एक जोरदार धक्का बसला. कुणीतरी त्याला गच्च पकडून पूर्ण ताकदीने मागे खेचले.
शेखर जमिनीवर कोसळला. त्याच्या समोर गोविंदराव उभे होते.
ते धापा टाकत होते, त्यांचा श्वास वेगाने चालला होता, पण त्यांची नजर त्या उघड्या दारावर रोखलेली होती. त्यांच्या हातात कसलीतरी काळीभोर, राखेसारखी पूड होती. गोविंदरावांनी ती पूड उंबरठ्यावर फेकली आणि अतिशय खालच्या, घरघरणार्‍या आवाजात काहीतरी पुटपुटू लागले. ते नेहमीच्या पूजेतले साधे मंत्र नव्हते, त्या शब्दांत एक आदिम, अस्वस्थ करणारी लय होती. ते शब्द उच्चारताना गोविंदरावांच्या गळ्यातल्या शिरा ताणल्या गेल्या होत्या.
पूड उंबरठ्यावर पडताच दाराच्या आतून एक असा आवाज आला, जणू दोन प्रचंड मोठे चिरे एकमेकांवर वेगाने घासले जावेत. तो कर्कश, कानठळ्या बसवणारा आवाज होता. शेखरने आपले दोन्ही कान घट्ट दाबून धरले, तरीही तो आवाज थेट त्याच्या मेंदूत घुसत होता. त्या आवाजाने भिंतीवरची कोळीष्टकं थरथरली. त्या निळ्या प्रकाशाची तीव्रता अचानक कमी झाली आणि ती आकृती एखाद्या झटक्याने अंधारात मागे खेचली गेली.
गोविंदरावांनी क्षणाचाही विलंब न लावता पूर्ण ताकदीने दार ढकलले. आतून कुणीतरी ते दार पुन्हा उघडण्याचा प्रयत्न करत होतं, लाकडावर नखांचे करकरणारे आवाज येत होते. पण गोविंदरावांनी अंगातल्या सर्व ताकदीनिशी दार दाबून धरले. खिशातून एक भक्कम पितळी कुलूप काढले आणि कडीत अडकवून कचाकच बंद केले.
कुलूप लागताच त्यांनी स्वतःच्या अंगठ्याला दात लावून जोराने चावा घेतला आणि त्यातून आलेल्या रक्ताचा एक डाग त्या कुलूपावर आणि दारावरच्या त्या विचित्र चिन्हावर उमटवला. रक्ताचा स्पर्श होताच आतून येणारा तो नखांचा आवाज एकाएकी थांबला. तिथे फक्त एक भयाण शांतता उरली.
हे सगळं इतक्या वेगात घडलं की शेखरला श्वास घ्यायलाही उसंत मिळाली नाही.
गोविंदराव तिथेच भिंतीला टेकून खाली बसले. त्यांच्या कपाळावरून घामाचे ओघळ वाहत होते. डोळे लालभडक झाले होते. ते थरथरत होते.
"तुला..." त्यांचा आवाज कापत होता, "तुला सांगितलं होतं ना, काही दरवाजे उघडायची वेळ अजून आलेली नाही? का गेला होतास तिथे?"
"काका..." शेखरचा आवाज थरथरत होता, घसा कोरडा पडला होता. "ते... ते काय होतं? तो माणूस कोण होता?"
गोविंदरावांनी काहीच उत्तर दिले नाही. त्यांनी डोळे मिटले आणि एक दीर्घ श्वास घेतला. मग ते उठले. त्यांनी शेखरचा हात पकडला आणि त्याला काहीही न बोलता खाली घेऊन आले.
माजघरात आल्यावर त्यांनी पाण्याचा तांब्या तोंडाला लावला. घरात कमालीची शांतता होती. बाहेर पावसाचा जोर आता भयानक वाढला होता. वादळी वाऱ्यामुळे कौलं उडून जातील की काय अशी धडधड होत होती. सुमित्राबाई आणि मृणाल कुठेच दिसत नव्हत्या. कदाचित त्या रोज रात्री आतल्या खोलीत भीतीने कड्या लावून बसत असाव्यात.
गोविंदराव चालत श्रीधरच्या—बाबांच्या—खोलीत गेले. शेखर त्यांच्या पाठोपाठ गेला.
खोलीत शिरताच गोविंदरावांनी खिडकीची झडप घट्ट लावून घेतली. त्यांनी टेबलावरचा तो उलटा केलेला फोटो सरळ केला. तोच फोटो, ज्यात बाबा, गोविंदराव, आजोबा आणि तो चौथा, ज्याचा चेहरा खरवडून पुसून टाकला होता, असे चार जण होते.
त्यांनी त्या ओरखडलेल्या चेहऱ्यावरून हळूवारपणे बोट फिरवले. त्यांच्या डोळ्यांत एक विचित्र वेदना दाटून आली.
आम्ही कोणी भाडेकरू नाही तुमच्या वाड्यातले!!!!
शेखर दचकला----- म्हणजे????
गोविंदराव खिन्नपणे हसले. "तुझे आजोबा, भालचंद्र शास्त्री. ते नुसते गावातले पुरोहित नव्हते. ते एक असं प्रस्थ होतं, ज्याला लोक मानत कमी, पण घाबरत जास्त. त्यांना खूप काही अवगत होतं. जे ज्ञान उजेडात मांडता येत नाही, ज्याचा उच्चार दिवसाढवळ्या करता येत नाही, ते त्यांनी अंधारात जपलं होतं. त्यांच्या जवळ एक वेगळीच शक्ती होती. त्यांनी मला आणि सदानंदला दत्तक घेतलं होतं."
गोविंदरावांनी बोट फोटोतल्या त्या चौथ्या माणसावर ठेवलं.
"हा सदानंद. माझा सख्खा भाऊ."
खोलीतली हवा अचानक जड झाल्यासारखी वाटली.
"शास्त्रीजींनी आम्हा तिघांनाही स्वतःच्या मुलासारखं वाढवलं, जवळ ठेवलं. पण त्यांनी आम्हा तिघांना शिकवण मात्र पूर्णपणे वेगळी दिली. जणू त्यांना भविष्य आधीच दिसत होतं." गोविंदरावांची नजर भूतकाळात हरवली होती. "तुझे बाबा, श्रीधर... त्यांना त्यांनी वेद, उपनिषदं आणि सात्विक अनुष्ठानं शिकवली. ते प्रकाश पूजक होते. मला त्यांनी रक्षण करण्याची, वाईट शक्तींना बांध घालण्याची, मर्यादा आखण्याची विद्या शिकवली. आत्ता मगाशी वर मी जे वापरलं, तीच ती विद्या."
ते थांबले. त्यांचा चेहरा आता दगडासारखा कठोर झाला.
"पण सदानंद... सदानंदला त्यांनी वेगळीच वाट दाखवली. किंवा कदाचित, सदानंद स्वतःच त्या वाटेवर गेला. त्याला उजेडापेक्षा अंधाराची ओढ जास्त होती. लहानपणापासूनच तो असा होता. घरातल्या अंधाऱ्या कोपऱ्यात तासन् तास एकटाच बसून राहायचा. त्याला अघोरी विद्येचा, स्मशानातल्या साधनांचा नाद लागला. शास्त्रीजी त्याला थांबवायचे नाहीत, उलट रात्री-अपरात्री ते दोघे तासन् तास बंद दाराआड काहीतरी चर्चा करत बसायचे. सदानंदला गूढ गोष्टींचं प्रचंड आकर्षण होतं."
"मग काय झालं? त्याचा चेहरा असा का पुसलाय फोटोतून?" शेखरने अधीरतेने विचारले.
"कारण त्याला त्या वरच्या डोंगराची भुरळ पडली." गोविंदरावांचा आवाज आता घोगरा झाला होता. "त्या जुन्या, ओसाड गोठ्यांच्या पलीकडे जे जंगल आहे, तिथे तो तासन् तास जाऊन बसायचा. आम्ही त्याला नको म्हणायचो. श्रीधरने तर त्याला एकदा हात जोडून विनंती केली होती. पण तो ऐकला नाही. तो म्हणायचा, 'त्या गोठ्यांच्या जमिनीखाली काहीतरी आहे जे मला हाका मारतंय... मला तिथली जुनी भाषा ऐकू येतेय.' एके दिवशी संध्याकाळी तो असाच तिथे गेला..."
गोविंदराव क्षणभर थांबले. त्यांच्या डोळ्यांसमोर तो भयानक भूतकाळ जिवंत झाला होता. त्यांच्या अंगावर काटा आला होता.
"रात्रीचे दोन वाजले होते. भयानक पाऊस पडत होता. आम्ही सगळे वाट पाहत होतो. आणि तो परत आला... पण तो चालत नव्हता, शेखर. तो जमिनीवरून फरफटत आला होता. घराबाहेरच्या कुत्र्यांनी त्याला पाहिलं आणि ती अशी काही रडायला लागली, जणू त्यांनी साक्षात यम पाहिला असावा. गोठ्यातली गुरं दावण तोडून पळायला लागली."
गोविंदराव शेखरच्या अगदी जवळ आले.
"मी दार उघडलं. तो उंबरठ्यावर पडला होता. मी त्याला उठवायला गेलो, तेव्हा त्याचं शरीर बर्फासारखं गार होतं. आणि त्याचे डोळे... मगाशी तू जे वर पाहिलंस ना? तसेच झाले होते. त्यातला मानवी भाव पूर्णपणे संपला होता. तो आमच्याकडे पाहत होता, पण त्याच्या नजरेत ओळख नव्हती. तो आतून पूर्णपणे रिकामा झाला होता... आणि त्या रिकाम्या जागेत दुसरंच काहीतरी शिरलं होतं. तो सदानंद नव्हताच. तो डोंगर माणसाला गिळतो, शेखर. आणि जे परत येतं, ते माणूस नसतं. ते काहीतरी वेगळंच असतं, ज्याचा उल्लेख कोणत्याही ग्रंथात नाही."
"मग आजोबांनी काय केलं?" शेखरच्या आवाजात आता खरी भीती उतरली होती.
"शास्त्रीजींनी त्याला पाहिलं आणि त्यांच्या चेहऱ्यावरचा रंगच उडाला. त्यांनी एका क्षणात ओळखलं की सदानंदच्या शरीरात जे आलंय, ते किती भयंकर आहे. त्यांनी कोणत्याही डॉक्टरला बोलावलं नाही. त्यांनी संतापाने आणि एका विचित्र अगतिकतेने सदानंदचा चेहरा या फोटोतून कायमचा नखाने खरवडून काढला. जणू त्यांना सदानंदचं अस्तित्वच पुसून टाकायचं होतं."
गोविंदराव दाराकडे वळले.
"त्या रात्री शास्त्रीजी त्याला घेऊन स्मशानात गेले. तिथे काय झालं, ते त्यांनी कुणालाच सांगितलं नाही. पण त्या रात्रीनंतर सदानंद पुन्हा कधीच गावात दिसला नाही. आणि त्यानंतर काही दिवसांतच तुझे बाबा ती लोखंडी पेटी घेऊन गाव सोडून कायमचे निघून गेले."
"आणि तो वरच्या खोलीत..."
"तो सदानंदचा एक शापग्रस्त अंश आहे, जो अजूनही तिथे अडकून पडलाय." गोविंदरावांनी शेखरच्या डोळ्यांत थेट पाहिले. "श्रीधर गावात नसताना, गेली तीस वर्षं मी हे घर असंच रोखून धरलंय, शेखर. तुम्हाला वाटतं आम्ही इथे नुसती शेती करतोय? बागायत करतोय? नाही. आम्ही फक्त पहारा देतोय. हे घर एक पहारेकऱ्याची चौकी आहे. पण आता माझी ताकद कमी पडतेय. आणि ती वेळ जवळ आलीय. ते जमिनीखालचे दरवाजे पुन्हा उघडत आहेत. वरचा तो जीव त्यांना मार्ग दाखवतोय."
ते एवढंच बोलले आणि खोलीतून बाहेर पडले.
खोलीत आता शेखर एकटाच होता.
बाहेर विजा कडाडत होत्या. वाऱ्याचा जोर वाढला होता. शेखरचे लक्ष पुन्हा त्या टेबलाखालील लोखंडी पेटीकडे गेले.
त्याचे हात शिवशिवत होते. आज त्याला ती पेटी उघडावीच लागणार होती. बाबांनी ही पेटी का पळवून नेली होती? आजोबांनी स्मशानात नक्की काय केलं होतं? या सगळ्याची उत्तरं त्याच पेटीत होती.
त्याने जमिनीवर बसून थरथरत्या हातांनी पेटी बाहेर ओढली. कडीवर जोर लावला. गंजलेली कडी 'कचाट्' असा मोठा आवाज करत उघडली गेली.
पेटी उघडताच पुन्हा तोच कुबट, ओलसर मातीचा आणि कापराचा संमिश्र वास आला. आतमध्ये पिवळ्या पडलेल्या कागदांची एक थप्पी होती. आणि त्याखाली एका जाड, काळसर मखमली कापडात काहीतरी गुंडाळून ठेवलं होतं.
त्याने ते कागद बाजूला केले आणि ते कापड हातात घेतलं. ते प्रमाणापेक्षा जास्त जड होतं. त्याने कापड उलगडले. आत एक काळ्या, चकचकीत धातूचा तुकडा होता. तो धातू इतका गार होता की शेखरच्या बोटांना हलकासा चटका बसल्यासारखं वाटलं. त्या धातूवर कोणतीही मानवी नक्षी नव्हती, तर रत्नागिरीच्या कातळशिल्पांसारख्या काही विचित्र, न समजणाऱ्या पण भयानक आकृत्या कोरलेल्या होत्या. अगदी मध्यभागी तेच चिन्ह होतं—जे मगाशी वरच्या दाराच्या कुलूपावर कोरलेलं होतं. एक डोळा, आणि त्यातून बाहेर पडणाऱ्या चार वक्र रेषा.
शेखरने तो धातूचा तुकडा बाजूला ठेवला आणि त्या कागदांच्या थप्पीकडे पाहिलं. ती एक जुनी, काळ्या लेदरची डायरी होती.
ती श्रीधरची डायरी नव्हती. ती खूप जुनी होती.
शेखरने डायरी उघडली. पण आतलं दृश्य पाहून तो थबकला. डायरीची अनेक पाने कुणीतरी मुद्दामहून टरकावून, अतिशय हिंस्त्रपणे फाडून टाकली होती. जणू त्यात लिहिलेला मजकूर कुणाला तरी कायमचा नष्ट करायचा होता. उरलेल्या एका जीर्ण पानावर आजोबांचे वळणदार पण थरथरणारे हस्ताक्षर होते. काळ्या शाईत फक्त काही ओळी लिहिल्या होत्या:
*"सदानंद परत आला आहे. पण तो माझा सदानंद नाही. त्याच्या आत आता फक्त एक थंड, निळा अंधार आहे. ते जमिनीखालून वर येत आहेत. त्यांनी पहिली शिकार केलीय. त्यांना माणसाचं शरीर नाही, माणसाची 'चेतना' हवी आहे. आज रात्री मला स्मशानात ते करावंच लागेल, जे मी कधीही करणार नाही अशी स्वतःला शपथ घातली होती. मला मृत्यूच्या साहाय्यानेच या अमानवीय मृत्यूला बांधावे लागेल."*
शेखरच्या हातातून डायरी खाली पडली.
आणि त्याच क्षणी... त्या लाकडी टेबलावर ठेवलेला तो काळा धातूचा तुकडा फिकट निळ्या रंगाने चमकू लागला. त्यातून एक अतिशय सूक्ष्म, पण कानात घुमणारा आवाज येऊ लागला.
खिडकीबाहेर अचानक गावातल्या कुत्र्यांच्या रडण्याचा एक सामुदायिक, हृदय पिळवटून टाकणारा आवाज सुरू झाला. तो आवाज समुद्राच्या लाटांना आणि पावसाच्या कडकडाटालाही चिरून शेखरच्या कानावर आदळत होता. जणू संपूर्ण गावाला एखाद्या भयंकर धोक्याची चाहूल लागली होती.
काहीतरी अतिशय भयंकर, जे गेली कित्येक वर्षे त्या गोठ्यांच्या जमिनीखाली झोपले होते, ते आता कायमचे जागे झाले होते. आणि शेखरच्या आगमनाने त्या चक्राची पुन्हा नव्याने सुरुवात झाली होती.

भाग ७ - https://www.maayboli.com/node/88551