ऋतूपालट

दोन ऋतूंमधला बदल हा बेमालूमपणे होत असावा असा माझा समज होता. गेल्या आठवड्यात आलेल्या अनुभवांनी, तो चुकीचा आहे असे वाटायला लागले आहे. खटका दाबावा तसा ऋतू बदलला.

गेल्या आठवड्याच्या सुरुवातीला, पक्ष्यांचे आवाज record करत असताना, वाऱ्याची थोडी जोरकस अशी झुळूक आली. परिणामी, सागाची सुकलेली पाने गळू लागली. सागाची पाने तशी मोठ्ठाली असतात. चार-पाच मिनिटे तरी इतका आवाज होत होता की तो record करण्याचा मोह मला आवरला नाही. Machine learning साठी noise data collect केला.
दोन दिवसानंतर दयाळ पक्षी, जे आत्तापर्यंत शांत होते, ते अचानक सकाळी गाऊ लागले. Breeding season पूर्वी आपली territory establish करायची ही सुरुवात.
आणि लगेच दोन-तीन दिवसांनी cicada (झींगुर) ह्या किड्याचे आवाज येऊ लागले, जे आत्तापर्यंत येत नव्हते. हे किडे जमिनीमध्ये दबलेले असतात. गर्मी वाढली की बाहेर येतात. झाडाच्या खोडावर बेमालूमपणे बसलेले असतात. त्यांच्या पोटाच्या बाजूला असलेल्या विशिष्ट अवयवाने आवाज करतात आणि त्यांच्या रिकाम्या पोटाचा उपयोग तंबोऱ्याच्या भोपळ्यासारखा होतो, ज्याने आवाज जास्ती पसरतो. फक्त नरालाच हा अवयव असतो आणि मादीला आकर्षित करण्यासाठी तो, ही किरकिर, सतत करीत असतो. आपले कान ह्या आवाजाशी लगेच व सहजच समरूप होतात आणि त्याची जाणीव कमी होऊ लागते. पक्षाचा आवाज record करायसाठी recorder सुरू केला आणि लगेच level indicator ने सर्वोच्च पातळी गाठली. पक्षी तर गात नव्हता, मग level ला काय झाले? काहीतरी बिघाड झाला की काय म्हणून मी recorder restart केला. पुन्हा तेच. नंतर कळले की सिकाड्यांचा आवाज होता तो !

आणि गेल्या आठवड्यापासूनच रात्री कधी कधी असह्य होऊन एसी लावायची वेळ येत आहे.

ह्या आठवड्यात रेकॉर्डिंग करायचा मूडच गेला. अर्धा स्पेक्टोग्राम ह्या सिकाड्यांच्या आवाजांनी भरलेला असतो. पण ऋतुचक्रातल्या अश्या ह्या खटक्यांची जाणीव स्पष्टपणे व्हायला लागली आहे. कदाचित ज्ञानेंद्रियांच्या संवेदना जरा जास्तीच जागृत झाल्यात.... आणि बालपणासारखी, का? कधी? कुठे?, असे प्रश्न विचारायची आणि उत्तरे शोधायचा प्रयत्न करण्याची जिज्ञासा !

Jungle owlets ची जोडी (breeding pair) आता Territory Duet गाऊ लागली आहे. ते पहायला, ऐकायला आणि record करायला मिळते ही मोठी पर्वणीच !