ऑपरेशन ब्लॅक एम्बर - भाग ३०

ऑपरेशन ब्लॅक एम्बर - भाग २९
पूर्वभाग
Adrian Keller “Subject A” विरुद्ध अंतिम कारवाईचा आदेश देतो आणि व्हिएन्नामध्ये “VIENNA. EXECUTE.” हा संदेश पाठवला जातो. त्याचवेळी माया आणि टीमला संशयास्पद एन्क्रिप्टेड ट्रॅफिक व परिसरात पाळत ठेवणारी गाडी दिसते, ज्यामुळे आरवचा ठावठिकाणा उघड झाल्याची खात्री पटते.
दरम्यान आरव आणि एलेना वोल्कोव्ह यांच्यातील भावनिक संवाद सुरू असतानाच माया तातडीचा इशारा घेऊन येते आणि सर्वांना लगेच निघण्यास सांगते.
पाठलाग करणाऱ्यांपासून बचाव करताना आरव, एलेना आणि माया छतांवरून धोकादायक पलायन करतात. मात्र एलेनाला समजते की हल्लेखोरांचा उद्देश त्यांना पकडणे नव्हता, तर आरवची उपस्थिती निश्चित करणे हा होता.
सेफ हाऊसमध्ये परतल्यावर टीमला इंटरसेप्ट केलेला संदेश मिळतो “VIENNA. EXECUTE.” यामुळे केलरने आता आरवला संपवण्याचा निर्णय घेतल्याचे स्पष्ट होते.
भागाच्या शेवटी एलेना एक नवीन आशेचा धागा देते. दुष्यंतच्या सर्वात धोकादायक पुराव्यांचे ठिकाण कदाचित एका जुन्या सहकाऱ्याला माहीत आहे, जो अजून जिवंत असून प्रागमध्ये लपून राहत असल्याचे संकेत मिळतात.
************************************************************************************************************************
ऑपरेशन ब्लॅक एम्बर - भाग ३० - आर्काइव्हिस्ट

व्हिएन्ना. पहाट.
रात्रभर कोणीच धड झोपलं नव्हतं. सेफ हाऊसच्या खिडकीतून आत येणारा पहिला उजेड राखाडी आणि तितकाच थंड होता. मायाने एकामागून एक कॉफीचे पाच कप ओतले, पण त्यातला एकही पूर्ण संपला नव्हता. टेबलावर ठेवलेल्या कपातून वाफा निघून गेल्या होत्या, अगदी तिथल्या वातावरणासारख्याच.

आरव खिडकीजवळ स्तब्ध उभा होता. त्याच्या हातात दुष्यंतची ती जुनी, चुरगळलेली नोट होती. रात्रभर त्याने ती किमान वीस वेळा तरी वाचली असेल. शब्दांमागचा लपलेला अर्थ शोधण्याचा त्याचा प्रयत्न सुरू होता, पण दरवेळी हाती फक्त निराशा येत होती.

"आपण अजून थांबलोय," समीर शेवटी म्हणाला. त्याचा आवाज थकलेला आणि वैतागलेला होता. "थांबणं हा सध्या आपल्यासाठी सगळ्यात वाईट पर्याय आहे. वेळ निघून चालली आहे."

"आपण थांबलेलो नाहीये," विनायकराव बाजूच्या खुर्चीवरून धीरगंभीर आवाजात म्हणाले. "आपण विचार करतोय. थांबण्यात आणि विचार करण्यात फरक असतो."

एलेना टेबलाशी बसली होती. ती शांत होती, पण तिचे एकमेकांत घट्ट गुंतलेले हात तिच्या मनातील घालमेल सांगत होते. आरवने खिडकीकडून नजर फिरवली आणि तिच्याकडे पाहिलं.

"तू म्हणाली होतीस," तो तिच्याजवळ जात म्हणाला, "कोणालातरी याबद्दल नक्की माहीत असेल. काल रात्री तू त्याचं नाव सांगितलं नाहीस."

एलेनाने एक दीर्घ श्वास घेतला. खोलीतील प्रत्येकाची नजर आता तिच्यावर खिळली होती. "कारण एकदा ते नाव उच्चारलं की मागे फिरता येत नाही, आरव. आपण अशा चक्रात अडकू जिथून बाहेर पडणं अशक्य होईल," ती सावधतेने म्हणाली.

"त्याचं नाव फ्रांझ होलिंगर," एलेना अखेर म्हणाली. खोलीत काही क्षण त्या नावाचा प्रतिध्वनी घुमत राहिला. प्रत्येकाच्या चेहऱ्यावर एक प्रश्नचिन्ह होतं.

"कोण आहे तो?" कबीरने उत्सुकतेने विचारलं.

"जगासाठी, तो एक साधा पुस्तक-दुरुस्ती आणि बांधणी करणारा कारागीर आहे. जुनी हस्तलिखितं, जुनी बांधणी, चामड्याची कव्हर्स दुरुस्त करणारा माणूस. साल्झबुर्गजवळच्या एका छोट्या, शांत गावात त्याचं वर्कशॉप आहे," एलेनाने माहिती दिली.

"आणि खऱ्या आयुष्यात? पडद्यामागे काय आहे तो?" आरवने थेट मुद्दा पकडला.

"तो दुष्यंतचा आर्काइव्हिस्ट होता," एलेना म्हणाली. "दुष्यंतला जे काही कागदोपत्री जपायचं होतं, किंवा जे शत्रूच्या हाती लागू नये म्हणून नष्ट करायचं नव्हतं, ते सगळं या होलिंगरच्या हातातून जायचं. त्याची कला अशी होती की कोणत्याही कागदाला तो शंभर वर्षं टिकेल असं केमिकल लावून सुरक्षित करू शकायचा, आणि गरज पडल्यास तितकाच सहज एका क्षणात नष्टही करू शकायचा. तो दुष्यंतच्या सर्वात मोठ्या रहस्यांचा रक्षक आहे."

एलेनाचे हे शब्द ऐकताच विनायकराव अचानक उठले आणि खिडकीजवळ गेले. त्यांची पाठ सगळ्यांकडे होती. त्यांचे खांदे किंचित झुकले होते, जणू काही जुनं ओझं त्यांच्यावर पुन्हा आलं होतं.

"विनायकराव?" मायाने त्यांच्या जवळ जात हलक्या आवाजात विचारलं.

ते काही क्षण पूर्णपणे गप्प राहिले. बाहेर पडणाऱ्या कोवळ्या उन्हाकडे ते पाहत राहिले. मग ते वळले. पहिल्यांदाच त्यांच्या डोळ्यांत भूतकाळातील काहीतरी जुनं, गडद रहस्य उघड झाल्यासारखं वाटलं.

"मी होलिंगरला ओळखतो," ते संथपणे म्हणाले.

खोलीत एकदम सन्नाटा पसरला. सुई पडली तरी आवाज होईल अशी शांतता निर्माण झाली.

"काय?" समीरचा आवाज एकदम चढला. त्याच्या चेहऱ्यावर अविश्वास होता. "तुम्ही आधी का नाही सांगितलं? आपण इतका वेळ वाया घालवला!"

"कारण मला खात्री नव्हती," विनायकराव म्हणाले. त्यांचा आवाज संथ पण जड होता. "तीस वर्षांपूर्वी मी दुष्यंतबरोबर एकदाच साल्झबुर्गला गेलो होतो. एका जुन्या, अंधाऱ्या वर्कशॉपमध्ये. तिथे एका म्हाताऱ्या माणसाने आम्हाला चहा दिला होता आणि दुष्यंतशी जर्मन भाषेत खूप वेळ काहीतरी कुजबुजत बोलला होता. मला तेव्हा त्याचं नावही माहीत नव्हतं. पण त्याचा चेहरा... तो भेदक चेहरा मी कधीच विसरलो नव्हतो. आज एलेनाने नाव घेतल्यावर सगळे दुवे जोडले गेले."

आरवने विनायकरावांकडे रोखून पाहिलं. त्याच्या मनात संशयाची पाल चुकचुकली. "म्हणजे तुम्ही दुष्यंतच्या आयुष्यात यापूर्वीही होतात. आम्हाला वाटतंय त्याहून जास्त खोलवर तुम्ही या सगळ्याशी जोडलेले आहात."

विनायकरावांनी काही सेकंद डोळे मिटले. त्यांनी स्वतःला सावरलं आणि म्हणाले, "आरव, माझी आणि दुष्यंतची ओळख तुला वाटते त्याहून खूप जुनी आणि वेगळी आहे. पण आज त्या जुन्या गोष्टींबद्दल बोलायची वेळ नाही. आज आपल्याला फक्त होलिंगरबद्दल आणि त्याच्याकडे असलेल्या पुराव्यांबद्दल बोलावं लागेल. कारण आपल्याकडे वेळ कमी आहे."

एलेनाने पुढे सांगायला सुरुवात केली. "आठवडाभरापूर्वी मी त्याच्याशी शेवटचं बोलले होते. आमचा संपर्क अत्यंत गुप्त पद्धतीने झाला होता. मी त्याला स्पष्ट सांगितलं होतं की व्हिएन्ना प्रोटोकॉल आता जास्त काळ रोखता येणार नाही, तो लवकरच सक्रिय होईल. त्यावर त्याने फार काही न बोलता फक्त एवढंच म्हटलं होतं, 'माझी तयारी झाली आहे.' त्यानंतर मी त्याच्याशी पुन्हा संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला नाही. आमची सुरक्षा आणि या मोहिमेची गुप्तता राखण्यासाठी ते आवश्यक होतं."

"आणि आता? पुढे काय करायचं?" मायाने टेबलावरचे रिकामे कप गोळा करत विचारलं.

"आता आपल्याला कोणत्याही परिस्थितीत त्याच्यापर्यंत पोहोचायला हवं. केलरच्या माणसांना या फ्रांझ होलिंगरबद्दल सुगावा लागण्याच्या आधी आपल्याला तिथं जावं लागेल," एलेनाने उद्दिष्ट स्पष्ट केलं.

समीर आधीच त्याच्या लॅपटॉपवर वेगाने बोटं चालवत होता. कीबोर्डचा आवाज खोलीत घुमत होता. "मी त्या वर्कशॉपचं अचूक नाव आणि पत्ता शोधतोय. ऑस्ट्रियामध्ये अशा जुन्या पुस्तक-दुरुस्ती करणाऱ्यांचे रेकॉर्ड्स डिजिटल नसले तरी स्थानिक गिल्ड्स आणि व्यापारी संघटनांमध्ये नोंदलेले असतात."

काही मिनिटांतच समीरने स्क्रीनवरून मान वर केली. त्याच्या चेहऱ्यावर शोध लागल्याचं समाधान होतं. "सापडलं. Holinger Bukhbinderay. हॅलाइन नावाच्या एका छोट्या गावात आहे हे. साल्झबुर्गपासून दक्षिणेकडे साधारण तासाभराच्या अंतरावर."

पत्ता मिळताच कबीरने त्या परिसरातील स्थानिक हालचाली आणि बातम्यांवर आणखी खोदकाम सुरू केलं. पण स्क्रीनवर आलेली माहिती वाचताच त्याचा चेहरा एकदम बदलला. त्याचे हात कीबोर्डवरच थांबले. "एक मिनिट, थांबा. हे बघा," कबीर गंभीर आवाजात म्हणाला.
त्याने लॅपटॉपची स्क्रीन फिरवून सगळ्यांसमोर धरली. त्यावर एका स्थानिक ऑस्ट्रियन न्यूज पोर्टलची बातमी उघडलेली होती. ती पूर्णपणे जर्मन भाषेत होती.

"काय लिहिलंय तिथे? नक्की काय झालंय?" आरवने कबीरच्या चेहऱ्यावरील बदललेले भाव पाहून तातडीने विचारलं.

कबीरने त्या जर्मन बातमीचे स्क्रीनवरच भाषांतर केले आणि वाचून दाखवले, "हॅलाइनमधील पुस्तक-दुरुस्ती कारागीर फ्रांझ होलिंगर गेल्या तीन दिवसांपासून बेपत्ता. त्यांचे वर्कशॉप बाहेरून बंद आढळले आहे. प्राथमिक तपासणीत आत कोणतीही झटापट किंवा चोरी झाल्याची खूण मिळालेली नाही. पोलिसांनी स्थानिक नागरिकांच्या मदतीने चौकशी सुरू केली आहे."

हे ऐकताच खोलीत पुन्हा एकदा शांतता पसरली. यावेळी ती शांतता आधीपेक्षा जास्त जड आणि भीतीदायक होती.

एलेनाचा चेहरा बातमी ऐकून पांढराफटक पडला. तिला या धक्क्याची अपेक्षा नव्हती. "नाही, हे शक्य नाही," ती अत्यंत हळू आवाजात, स्वतःशीच पुटपुटल्यासारखी म्हणाली. "त्याने स्वतः काहीतरी लपवून ठेवलं असणार. धोक्याची जाणीव झाल्यावर त्याने स्वतःहून गायब होणं निवडलं असेल. तो इतक्या सहज कोणाच्या हाती लागणारा माणूस नाही."

"किंवा शत्रूने आधीच डाव साधला आणि त्याला उचलून घेऊन गेले," विनायकराव खिडकीबाहेर पाहत शांतपणे म्हणाले.
************************************************************************************************************************
हॅलाइन. संध्याकाळ.

त्यांचा पुढचा प्रवास अत्यंत शांततेत झाला. गाडीच्या खिडकीतून बाहेर दिसणारा ऑस्ट्रियन ग्रामीण भाग हिरवागार, शांत आणि सामान्य वाटत होता. रस्त्यांवरची ती शांतता पाहून असं वाटत नव्हतं की आत बसलेली माणसं कोणत्या अनामिक भीतीखाली आणि मानसिक ओझ्याखाली प्रवास करत होती. बाहेरच्या निसर्गाला या प्रवासाच्या भीषणतेची अजिबात कल्पना नव्हती.

होलिंगरचं वर्कशॉप एका जुन्या, काळ्या पडलेल्या दगडी घराच्या तळमजल्यावर होतं. तिथं पोहोचताच त्यांना दिसलं की दार अर्धवट उघडं होतं. पोलिसांनी लावलेली पिवळी सुरक्षा टेप एका कोपऱ्यात फाटलेल्या अवस्थेत लटकत होती, जणू कोणीतरी घाईघाईत ती ओढून बाजूला केली होती.

"पोलिसांची चौकशी आधीच संपली असेल," कबीर आजूबाजूला नजर टाकत म्हणाला. "किंवा मग पोलिसांनंतर कोणीतरी भलतंच आधीच इथे येऊन गेलंय."

गाडीतून उतरून माया पहिली आत गेली, तिच्या मागे समीर गेला. आरव आणि एलेना काही क्षण दारातच उभे राहिले, जणू आत पाऊल ठेवण्यापूर्वी ते स्वतःला मानसिकदृष्ट्या तयार करत होते. आतलं दृश्य खूप काही बोलून जात होतं. पुस्तकांचे शेल्फ्स पूर्णपणे रिकामे होते, मौल्यवान जुनी पुस्तकं जमिनीवर अस्ताव्यस्त विखुरलेली होती. चामड्याच्या बांधणीसाठी लागणारी कारागिरीची तीक्ष्ण हत्यारं टेबलावरून खाली पडली होती. तिथली अवस्था पाहून स्पष्ट समजत होतं की कोणीतरी प्रचंड घाईघाईत, पण तितक्याच पद्धतशीरपणे इथे प्रत्येक कोपरा न कोपरा तपासला होता.

विनायकराव आत येत म्हणाले. त्यांची अनुभवी नजर खोलीभर फिरत होती. "कोणतीही वस्तू किंवा कपाट तोडलेलं नाही. प्रत्येक गोष्ट फक्त जागेवरून हलवलेली आहे. शोधणारा शोधत असलेली वस्तू ओळखत होता."

एलेना हळूहळू खोलीच्या मध्यभागी गेली. तिच्या पायाखाली जुन्या कागदांचे तुकडे चिरडले जात होते. अचानक तिचे डोळे भिंतीवर टांगलेल्या एका जुन्या, लाकडी घड्याळाकडे गेले. ते घड्याळ थांबलेलं होतं.

"हे घड्याळ," एलेना म्हणाली. तिचा आवाज किंचित कापत होता, डोळ्यांत भीती स्पष्ट दिसत होती. "हे घड्याळ नेहमी चालू असायचं. होलिंगरला या घड्याळाबद्दल विशेष आपुलकी होती. हे त्याच्या वडिलांच्या वेळचं होतं. ते बंद असणं अशक्य आहे."

आरव तिच्याजवळ गेला आणि त्याने घड्याळाचे काटे न्याहाळले. घड्याळाचे दोन्ही काटे साडेतीनवर येून थांबले होते.

"साडेतीन," आरव घड्याळाकडे रोखून पाहत म्हणाला. "हा वेळ आपल्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा असू शकतो. होलिंगरने हे मुद्दाम केलं असणार."

मायाने वेळ न घालवता पटकन घड्याळाचा मागचा लाकडी कव्हर उघडायचा प्रयत्न केला. कव्हर निघताच आतमध्ये घड्याळाच्या नेहमीच्या यंत्रणेऐवजी कापडाच्या घडीसारखा एक लहानसा दुमडलेला कागद अडकवलेला सापडला.

"हे बघा, इथे काहीतरी आहे!" माया म्हणाली, तिच्या आवाजातील उत्तेजना आणि आनंद लपत नव्हता.

त्यांनी तो कागद टेबलावर पसरला. कागदावर फक्त संख्यांची एक लांबलचक ओळ होती आणि त्याखाली एक लहानसं हाताने काढलेलं रेखाचित्र होतं. ते चित्र एका पुस्तकाच्या पानांसारखं होतं, पण त्या पानांच्या मध्यभागी एक गोल पोखरलेला भाग होता.

"हे जिओ-कोऑर्डिनेट्स आहेत," समीरने लॅपटॉप आणि फोन सुरू करत लगेच ओळखलं. त्याने कागदावरच्या त्या संख्या वेगाने आपल्या फोनमध्ये टाईप केल्या. काही सेकंदांच्या लोडिंगनंतर स्क्रीनवर एक नकाशा उघडला.

"हे नक्की कुठलं लोकेशन आहे?" कबीरने समीरच्या खांद्यावरून स्क्रीनकडे पाहत विचारलं.

"हा एक जुना मठ आहे," समीर म्हणाला, नकाशा झूम करत. "सेंट वुल्फगँगजवळ. डोंगराच्या कुशीत, एका मोठ्या तलावाच्या अगदी काठावर आहे. शासकीय रेकॉर्डनुसार हा मठ शंभर वर्षांहून जुना आहे, आणि गेली अनेक दशकं तो जवळजवळ ओसाड, निर्मनुष्य आहे."

एलेनाने ते रेखाचित्र हातात घेतलं. ते पोखरलेलं पुस्तक पाहताच तिच्या ओठांवर एक अनपेक्षित, पण अत्यंत दुःखी स्मित उमटलं. "पोखरलेलं पुस्तक," ती जुन्या आठवणीत जात हळू आवाजात म्हणाली. "ही होलिंगरची खास निशाणी आहे. जेव्हा त्याला एखादी गोष्ट शत्रूपासून खरोखर सुरक्षित ठिकाणी लपवून ठेवायची असायची, तेव्हा तो संदेशासाठी हेच चिन्ह वापरायचा."

"म्हणजे दुष्यंतचा तो मुख्य आर्काइव्ह याच ओसाड मठात लपवलेला आहे?" आरवने विचारलं.

"कदाचित," एलेना म्हणाली. "किंवा त्या मठाकडे किंवा आर्काइव्हकडे जाणारी पुढची खूण तिथे ठेवलेली असेल. होलिंगर कधीच एकाच जागी सगळी माहिती किंवा पुरावे ठेवत नसे. तो कमालीचा सावध माणूस आहे."

विनायकराव पुन्हा एकदा खिडकीजवळ जाऊन उभे राहिले. त्यांची नजर रस्त्यावर येणाऱ्या-जाणाऱ्या वाहनांकडे खिळली होती. "आपल्याकडे वेळ फार कमी आहे," ते गंभीरपणे म्हणाले. "जर हे घड्याळ आपल्याला आत्ता सापडलं आहे, तर याचा अर्थ आपण केलरच्या माणसांपेक्षा फक्त एक पाऊल पुढे आहोत. ते कधीही इथे पोहोचू शकतात."
************************************************************************************************************************
गाडीत परत बसून सेंट वुल्फगँगच्या दिशेने निघताच समीरने गाडीतली ती असह्य शांतता तोडली. "मला एक गोष्ट सांगायचीये, जी ऐकायला कदाचित आपल्यातल्या कोणालाच आवडणार नाही."

गाडीतील सगळ्यांनी एकाच वेळी मान फिरवून समीरकडे पाहिलं.

"आपण हॅलाइनला येतोय हे फक्त आणि फक्त आपल्या या गाडीत बसलेल्या लोकांनाच माहीत होतं," समीर स्टिअरिंग व्हीलवरचे हात घट्ट करत म्हणाला. "आणि तरीही तिथं पोहोचण्यापूर्वीच वर्कशॉप आधीच रिकामं झालेलं होतं. याचा सरळ अर्थ असा आहे की आपण केलरच्या माणसांच्या आधी तिथे पोहोचलो नाही, आपण त्यांच्या मागून पोहोचलो आहोत."

मायाचा चेहरा ही शक्यता ऐकून चिंतीत झाला. "समीर, तुला नक्की काय म्हणायचंय? स्पष्टपणे बोल."

"मला एवढंच म्हणायचंय की कदाचित आपल्यातलं कोणीतरी शत्रूला माहिती पुरवतंय, किंवा आपल्या कम्युनिकेशन सिस्टीममधून कुठून तरी आपली माहिती लीक होतेय," समीरने थेट बॉम्ब टाकला.

हे ऐकताच गाडीत एक सन्नाटा पसरला. जितका दाट आणि गुदमरवून टाकणारा सन्नाटा एका बंद गाडीत शक्य असतो, तितका तो भीषण होता. प्रत्येकाची नजर एकमेकांवर संशयाने फिरू लागली.

"तू थेट माझ्यावर संशय घेतोयस का?" कबीरचा आवाज रागाने एकदम चढला.

"मी इथे कोणा एकावर संशय घेत नाहीये, कबीर," समीर शांतपणे म्हणाला. "मी फक्त समोर दिसणारी शक्यता बोलून दाखवतोय. आपण एक अत्यंत धोकादायक मोहीम हाताळतोय, आणि आपण ही शक्यता नाकारून पुढे जाऊ शकत नाही."

मागे बसलेल्या विनायकरावांनी एक दीर्घ श्वास घेतला आणि गाडीच्या छताकडे पाहिलं. "समीर जे म्हणतोय ते तांत्रिकदृष्ट्या बरोबर आहे," ते म्हणाले. "पण आत्ता या क्षणी आपल्यातल्या शत्रूचा किंवा त्या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्यात वेळ घालवला, तर आपण आणखी मागे पडू आणि केलर बाजी मारेल. आधी आपल्याला त्या मठापर्यंत पोहोचायला हवं. तिथे सुरक्षित पोहोचू, मग घरातल्या त्या शत्रूचा विचार करू."

आरव संपूर्ण संभाषणादरम्यान गप्प बसून खिडकीबाहेर अंधारत जाणाऱ्या रस्त्याकडे पाहत होता. त्याच्या मनात एकच विचार चक्रासारखा घोळत होता. जर खरोखरच त्यांच्यातलं कोणीतरी केलरला माहिती पोहोचवत असेल, तर एलेना आणि तो दोघेही, या क्षणीही, पूर्णपणे सुरक्षित नव्हते. कोणत्याही वळणावर त्यांच्या पाठीत सुरा खुपसला जाऊ शकत होता.
************************************************************************************************************************
सेंट वुल्फगँग. रात्र.

तलावाच्या काठावरचा तो जुना मठ अंधारात एखाद्या मूक साक्षीदारासारखा उभा होता. त्याच्या अवाढव्य दगडी भिंती शतकानुशतकांचा भार वागवत उभ्या होत्या. खिडक्यांमधून आतल्या अंधाराशिवाय काहीच दिसत नव्हतं, प्रकाशाचा एकही किरण तिथे नव्हता. तलावाच्या पाण्याचा संथ आवाज आणि मठाची ती शांतता वातावरण अधिकच गूढ बनवत होती.

"इथे खरोखरच कोणी राहत नाही?" आरवने मठाच्या त्या भव्य पण भयाण वास्तूकडे पाहत विचारलं.

"अधिकृतपणे तरी नाही," समीरने फोनच्या स्क्रीनवरचे स्थानिक रेकॉर्ड्स पुन्हा एकदा तपासत म्हटलं. "पण याच्या देखभालीसाठी एक स्थानिक ट्रस्ट आहे. महिन्यातून एकदा कोणीतरी सुरक्षेची आणि स्वच्छतेची पाहणी करायला येतं. बाकी वेळ हा मठ असाच पडून असतो."

मठाचं मुख्य दार जुनं, जड लाकडाचं आणि लोखंडी कड्यांनी बांधलेलं होतं. तिथे कोणतंही आधुनिक कुलूप नव्हतं, फक्त एक जुनी, गंजलेली साखळी दाराला गुंडाळलेली होती, जी कधीच पूर्णपणे बंद झालेली नव्हती.

कबीरने ती साखळी हलकेच आणि कोणताही आवाज न करता बाजूला केली. त्याने हलका धक्का देताच ते अवाढव्य दार करकरत उघडलं. त्या आवाजाने तिथली शांतता काही क्षणांसाठी भंग पावली.

आतमध्ये केवळ अंधार होता. शतकानुशतके कोंडून राहिलेल्या दगडांचा, जुन्या मेणबत्त्यांचा आणि ओलसरपणाचा एक संमिश्र वास तिथे पसरला होता. मायाने खिशातून टॉर्च काढला आणि त्याचा तीव्र प्रकाश आत टाकला. भिंतींवर जुनी भित्तिचित्रं होती. ती अर्धवट पुसलेली आणि ओलाव्यामुळे त्यांचे रंग उडालेले होते. काही ठिकाणी प्लास्टर निखळलं होतं.

"आपण नक्की काय शोधतोय? या एवढ्या मोठ्या मठात कुठे सुरुवात करायची?" कबीरने आजूबाजूला पाहत विचारलं.

एलेनाने तिच्या हातात असलेलं ते पोखरलेल्या पुस्तकाचं रेखाचित्र टॉर्चच्या प्रकाशात पुन्हा एकदा पाहिलं. "एक ग्रंथालय," ती म्हणाली. "अशा जुन्या मठांमध्ये नेहमी एक गुप्त किंवा मुख्य ग्रंथालय असतंच. होलिंगरने जागा निवडताना याचा विचार नक्की केला असणार."

मठाच्या अंतर्गत रचनेचा माग काढत अखेर त्यांना ते ठिकाण सापडलं. एका अरुंद, खाली जाणाऱ्या दगडी जिन्याखाली, एका भव्य दगडी कमानीच्या मागे लपलेलं एक छोटं दालन होतं. आत लाकडी शेल्फ्सवर जुनी हस्तलिखितं आणि धार्मिक पुस्तकं धूळ खात पडली होती. पण त्या सगळ्या जुन्या पसऱ्यात, एका कोपऱ्यात, धुळीने माखलेली एक आधुनिक धातूची पेटी ठेवली होती. ती पेटी तिथे विचित्रपणे विसंगत वाटत होती, जणू काही त्या शतकानुशतके जुन्या खोलीत ती परग्रहावरून आली होती.

ते पाहताच आरवचा श्वास काही क्षणांसाठी अडकला. "तीच आहे का..."

एलेना न बोलता पुढे झाली आणि त्या पेटीसमोर गुडघ्यावर बसली. तिने टॉर्चचा प्रकाश पेटीवर टाकला. पेटीच्या वरच्या भागावर एकच चिन्ह कोरलेलं होतं. तेच पोखरलेल्या पुस्तकाचं चिन्ह, जे त्यांना होलिंगरच्या वर्कशॉपमध्ये सापडलं होतं.

"होलिंगरनेच ही पेटी इथे आणून ठेवली असणार," ती अगदी हळू आवाजात म्हणाली. तिचे हात थरथरत होते. संपूर्ण रात्रीच्या प्रवासात ती पहिल्यांदाच इतकी विचलित झालेली दिसत होती.

त्या धातूच्या पेटीला कोणतंही क्लिष्ट कुलूप नव्हतं, फक्त एक साधा मेकॅनिकल लॅच होता. एलेनाने तो लॅच वर केला आणि पेटीचं झाकण मागे ढकललं. आत कागदपत्रांचा एक जाडसर, व्यवस्थित बांधलेला गठ्ठा होता, काही जुनी छायाचित्रं होती, आणि ऑडिओ टेप्सचे काही जुने रील्स होते. पण त्या सगळ्यात आरवचं लक्ष वेधून घेतलं ते अगदी वर ठेवलेल्या एका लहानशा पत्राने. त्या पाकिटावर मोठ्या अक्षरात फक्त दोनच शब्द लिहिले होते 'FOR ARAV'.

आरवने पुढे होऊन ते पत्र हातात घेतलं, पण त्याने ते लगेच उघडलं नाही. तो फक्त काही क्षण स्तब्ध होऊन त्या अक्षरांकडे पाहत राहिला.
"हे... हे पत्र माझ्यासाठी आहे," तो कुजबुजला. "होलिंगरला आधीच माहीत होतं की मी इथे पोहोचणार."

"त्याला दुष्यंतच्या योजनेवर पूर्ण विश्वास होता," एलेना उभी राहत म्हणाली. "आणि दुष्यंतला तुझ्यावर."

तेवढ्यात वरच्या मजल्यावरून एक हलकासा, विशिष्ट आवाज आला. जुन्या लाकडी फळीचा कण्हण्याचा तो आवाज होता, जसा एखाद्याच्या पायाच्या वजनामुळे येतो. तो आवाज ऐकताच सगळे जागेवरच स्तब्ध झाले. मायाने एका क्षणात टॉर्च बंद केला आणि खोली पुन्हा एकदा गडद अंधारात बुडाली.

"आपण इथे एकटे नाही आहोत. कोणीतरी वर आहे," कबीर अत्यंत हळू आवाजात कुजबुजला.

विनायकरावांनी अंधारातच हाताने इशारा केला…भिंतीजवळ सरका. सगळे जण आपापले श्वास रोखून हळूहळू खोलीच्या कोपऱ्यात, सावलीत मिसळले. आरवने तातडीने ती धातूची पेटी बंद केली आणि ते पत्र आपल्या जॅकेटच्या आतल्या खिशात कोंबलं.

पावलांचा आवाज आता जिन्याच्या दिशेने येत होता. तो संथ होता, पण चालणाऱ्याची पावलं ठरवून पडत होती. काही क्षणांतच एका टॉर्चचा पिवळा प्रकाश जिन्यावरून खाली, त्या तळघराच्या दालनात झिरपू लागला. आरवचा श्वास रोखला गेला होता. अंधारात एलेनाने त्याचा हात घट्ट धरून ठेवला होता, तिचे तळहात थंड पडले होते.

मग, अचानक, तो जिन्यावरचा प्रकाश एका जागी थांबला. आणि त्या अंधाऱ्या दालनात एक आवाज घुमला…वृद्ध, थकलेला, पण तरीही एक ओळखीचा करारी आवाज.
"जर तुम्ही केलरचे चोर किंवा त्याचे गुंड असता," तो आवाज जर्मन लहेजा असलेल्या इंग्रजीत म्हणाला, "तर तुम्ही तुमचा टॉर्च आधीच वापरला असता. असे अंधारात लपून बसला नसता."

तो आवाज ऐकताच एलेनाचा चेहरा एकदम बदलला. तिच्या डोळ्यांतील भीती नाहीशी झाली. तिने अंधाराचा विचार न करता थेट पुढे धाव घेतली. जिन्यावरून सावकाश खाली उतरणाऱ्या त्या थकलेल्या, किंचित झुकलेल्या, पण जिवंत आकृतीकडे पाहत ती जागीच थबकली.

"फ्रांझ," ती कुजबुजली. तिच्या आवाजात अविश्वास, आश्चर्याचा धक्का आणि एक प्रचंड आनंद एकत्र दाटून आले होते. "तू... तू जिवंत आहेस."

होलिंगर हळूहळू जिन्याच्या पायऱ्या उतरून खाली आला. त्याचा चेहरा थकलेला दिसत होता, डाव्या हातावर एका हलक्याशा जखमेची खूण होती आणि कपडे मळलेले होते. पण या सगळ्या थकव्याच्या मागे, त्याच्या डोळ्यांत तीच जुनी, तीव्र सावधपणाची चमक कायम होती.

"मी जिवंत आहे," तो समोर येत म्हणाला, "कारण मी माझ्या बेपत्ता होण्याची बातमी पसरण्याआधीच तिथून गायब झालो होतो. ती बातमी मीच स्थानिक माध्यमांमध्ये पेरली होती, एलेना. जेणेकरून जे लोक माझा शोध घेत होते, त्यांना वाटावं की मी कोणाच्या तरी हाती लागलोय. शत्रूला बुचकळ्यात टाकण्यासाठी हाच एक मार्ग होता."

त्याची नजर खोलीत फिरली आणि शेवटी आरववर येून स्थिरावली. त्याने आरवकडे बराच वेळ रोखून पाहिलं, जणू तो एखादा जुना, विसरलेला फोटो जिवंत रूपात समोर पाहत होता.

"तू आरव आहेस," तो म्हणाला. त्याच्या आवाजात कोणताही प्रश्न नव्हता, ते एक ठाम विधान होतं. "शेवटी तू आलास तर."

आरवला त्या क्षणी काय बोलावे हेच सुचत नव्हते. शब्दांनी त्याची पाठ फिरवली होती. "तुम्ही... तुम्हाला माझ्याबद्दल आधीपासून माहीत होतं?" त्याने कसेबसे विचारले.

"मला एवढंच माहीत होतं की एक दिवस दुष्यंतचा प्रतिनिधी म्हणून कोणीतरी इथे नक्की येईल," होलिंगरने आरवच्या खांद्यावर हात ठेवत म्हटलं. "आणि दुष्यंतने मला सांगितलं होतं की तो दिवस कसा ओळखायचा. त्याने मला सांगितलं होतं की, जेव्हा तो मुलगा तुझ्यासमोर येईल, तेव्हा तू माझ्या डोळ्यांत त्याचेच, म्हणजे दुष्यंतचे डोळे शोधशील. आज ते खरं ठरलं."

तेवढ्यात विनायकराव सावलीतून थोडे पुढे आले. टॉर्चच्या अंधुक प्रकाशात होलिंगरने त्यांच्याकडे पाहताच त्याचा चेहरा क्षणात बदलला. त्याच्या कपाळावर आठ्या पडल्या.

"तू," तो अत्यंत हळू आवाजात, काहीसा अचंबित होऊन म्हणाला. "तीस वर्षांपूर्वी दुष्यंतसोबत माझ्या वर्कशॉपमध्ये आलेला तो तरुण. मला वाटलं होतं की काळानुसार मी तुझा चेहरा विसरलो."

विनायकराव फक्त शांतपणे हसले, पण त्या हसण्यात एक जुनं, दुःखी ओझं होतं. "मीही स्वतःबद्दल तेच समजत होतो, फ्रांझ. पण काही चेहरे आणि काही रात्री विसरता येत नाहीत."
************************************************************************************************************************
ते सगळेजण त्या मठाच्या तळघरातील गुप्त ग्रंथालयात एका जुन्या लाकडी टेबलाभोवती परत जमले. होलिंगरने टेबलावर उघड्या असलेल्या त्या धातूच्या पेटीकडे पाहिलं आणि एक दीर्घ श्वास घेतला.

"केलरच्या माणसांनी माझं वर्कशॉप पूर्णपणे धुंडाळलं, तिथली नासधूस केली," तो सांगू लागला. "पण त्यांच्या हाती काहीच लागलं नाही, कारण खरं आर्काइव्ह मी तिथे कधीच ठेवलं नव्हतं. ते ठेवणे म्हणजे आत्मघातासारखे होते. मी फक्त त्या भिंतीवरच्या घड्याळात एक छोटीशी खूण ठेवली होती. आणि ती खूणही फक्त अशाच व्यक्तीला उकलता आली असती, जी दुष्यंतच्या भाषेत आणि त्याच्या पद्धतीने विचार करू शकेल."

"पण तुम्हाला माहीत होतं का की आम्ही केलरच्या आधी इथे पोहोचू?" मायाने विचारले.

"मला तशी फक्त आशा होती," होलिंगरने प्रांजळपणे कबूल केले. "पण आशा आणि खात्री यात नेहमीच फरक असतो. तुम्ही वेळेत पोहोचलात, हेच आपले नशीब."

आरवने जॅकेटच्या खिशात हात घातला आणि ते पाकीट बाहेर काढलं, ज्यावर त्याचे नाव होते. "हे पत्र... मी हे आत्ता उघडू का?" त्याने होलिंगरकडे पाहत विचारले.

होलिंगरने गंभीरपणे आपली मान डोलावली. "ते पत्र खास तुझ्यासाठीच लिहिलं गेलंय, आरव. तू ते वाचू शकतोस. पण एक गोष्ट लक्षात ठेव त्या पाकिटात जे काही लिहिलं आहे, ते पूर्ण वाचल्यानंतर तू पूर्वीसारखा सामान्य माणूस राहणार नाहीस. तुझ्या जगण्याचे संदर्भ बदलतील."

खोलीतल्या प्रत्येकाचे श्वास पुन्हा एकदा रोखले गेले. आरवने पाकीट हातामध्ये घेतलं आणि अत्यंत हळूवारपणे ते उघडलं. आतला घडी केलेला कागद त्याने बाहेर काढला. तो दुष्यंतच्याच परिचित हस्ताक्षरात होता. पण या वेळी नेहमीसारखी स्थिर अक्षरं नव्हती; ती काहीशी थरथरलेली, घाईघाईने आणि अस्वस्थतेत लिहिलेली वाटत होती, जणू ते अत्यंत घाईत लिहिलं गेलं होतं.

आरवने मनातल्या मनात ते शब्द वाचायला सुरुवात केली. जशी जशी त्याची नजर त्या कागदावरच्या ओळींवरून फिरत होती, तसा तसा त्याच्या चेहऱ्यावरचा रंग उडत गेला. त्याच्या कपाळावर घामाचे थेंब जमा झाले आणि डोळ्यांतील भाव पूर्णपणे बदलून गेले.

ऑपरेशन ब्लॅक एम्बर - भाग ३१