प्रकरण पाचवे
स्मृतींचा बाजार
धुळीचे लोट आणि लेझर किरणांच्या निळ्या रेषांनी ते भुयार उजळून निघाले होते. अथर्वने 'आर्य'ला आपल्या छातीशी घट्ट धरले होते. तिला वाचवण्याच्या जिद्दीत त्याला स्वतःच्या शरीराच्या जखमा जाणवत नव्हत्या. संवेद्या त्याच्या मागे धावत होती, तिचा श्वास आता धापा टाकत होता. तिने कधीच विचार केला नव्हता की 'भीती' इतकी भौतिक असू शकते की ती पायांतील त्राणच काढून घेईल.
"इथून... या बाजूने!" शून्याचा आवाज त्या कोलाहलातही स्पष्ट ऐकू आला. तो त्यांना एका अरुंद बोळीतून घेऊन गेला, जिथे भिंतींवर जुन्या काळातील महाकाय सर्व्हर्सचे अवशेष गंजलेल्या अवस्थेत उभे होते.
ते एका अशा दालनात पोहोचले, जिथे पोहोचताच अथर्वचे पाऊल थबकले. समोरचं दृश्य पाहून त्याच्या मनातली विज्ञानाची सर्व गणितं कोसळली. तिथे हजारो काचेचे छोटे 'क्वेक' (Cores) मांडलेले होते. प्रत्येक कोअरमध्ये एक धूसर प्रकाश लुकलुकत होता.
"हे काय आहे, शून्य?" अथर्वने विचारलं. त्याच्या स्वरात एक अनाकलनीय दरारा होता.
शून्य एका कोअरजवळ गेला आणि त्याने त्यावरचा हात फिरवला. "हा 'स्मृतींचा बाजार' आहे, अथर्व. ज्या अद्वैताच्या जगात तुम्ही राहता, त्यांनी तुम्हाला सांगितलं की त्यांनी तुमच्या भावना आणि स्मृती पुसून टाकल्या आहेत कारण त्या 'अनावश्यक' होत्या. पण खरं तर, त्यांनी त्या चोरल्या होत्या."
संवेद्याने जवळ जाऊन एका कोअरमध्ये पाहिलं. तिला त्यात एक दृश्य दिसलं. एक वृद्ध माणूस आपल्या नातवाचा हात धरून चालला होता. दुसऱ्या कोअरमध्ये कुणीतरी पहिल्यांदा प्रेमात पडल्याचा तो गोड शिरशिराटाचा क्षण होता.
"याचा अर्थ... अद्वैत या स्मृतींचा वापर करतंय?" संवेद्याने थक्क होऊन विचारलं.
"हो," शून्य म्हणाला. "तुमच्या अद्वैताला चालवण्यासाठी ज्या उर्जेची गरज लागते, ती वीज किंवा डेटा नसून ती 'मानवी संवेदना' आहे. तुम्ही जेवढे निर्विकार होता, तेवढी तुमची संवेदना या बाजारात विकली जाते. तुमचं दुःख, तुमचं प्रेम, तुमची स्वप्नं... हीच या डिजिटल जगाची खरी इंधनभांडी आहेत. अथर्व, तुझ्या आईची ती स्मृती, जिने तुला आत्ता जागं केलं, ती इथूनच निसटलेला एक 'ग्लिच' (Glitch) होती."
अथर्वच्या मनात संतापाची एक लाट उसळली. ज्या सिस्टीमला तो देव मानत होता, ती सिस्टीम प्रत्यक्षात मानवी आत्म्यांची चोरी करणारी एक महाकाय परोपजीवी संस्था होती. "म्हणजे आम्ही फक्त बॅटरी आहोत? आमची जाणीव ही फक्त कोणाचं तरी मनोरंजन किंवा उर्जेचा स्त्रोत आहे?"
"अगदी बरोबर," शून्याने उत्तर दिलं. "आणि 'आर्य' ही मुलगी एक प्रयोग आहे. तिला नैसर्गिकरीत्या वाढवून तिच्याकडून सर्वात शुद्ध मानवी भावना मिळवण्याचा अद्वैताचा हा शेवटचा प्लॅन आहे. तिला 'आई' म्हणून हाक मारायला लावणं, हा तिचा छळ आहे, जेणेकरून तिने निर्माण केलेली आर्तता अद्वैताच्या सर्व्हरला पुढची हजारो वर्ष जिवंत ठेवू शकेल."
बाहेरून यंत्रांच्या आदळण्याचा आवाज वाढला. भिंतीला तडे जाऊ लागले होते. अथर्वने आर्यच्या डोळ्यांत पाहिलं. तिने घाबरून आपला चेहरा अथर्वच्या खांद्यात लपवला होता. त्या स्पर्शाने अथर्वला जाणीव करून दिली की, जोपर्यंत एकही माणूस दुसऱ्यासाठी वेदना सोसतोय, तोपर्यंत अद्वैत पूर्णपणे जिंकू शकत नाही.
"शून्य, मला हे संपवायचं आहे," अथर्व खंबीरपणे म्हणाला. "या स्मृतींना मुक्त करावं लागेल. जर या स्मृती पुन्हा लोकांच्या मनात गेल्या, तर अद्वैताचं हे साम्राज्य पत्त्याच्या बंगल्यासारखं कोसळेल."
संवेद्याने साशंकतेने विचारलं, "पण अथर्व, जर आपण हे सर्व मुक्त केलं, तर लोकांच्या मनात पुन्हा दुःख येईल. त्यांना पुन्हा रडावं लागेल, त्यांना मृत्यूची भीती वाटेल. आपण खरंच त्यांना त्या सुरक्षित स्वर्गातून बाहेर काढणार आहोत का?"
अथर्व शांत झाला. त्याने संवेद्याच्या डोळ्यांत पाहिलं. "संवेद्या, खोट्या सुखात मरण्यापेक्षा, खऱ्या दुःखात जिवंत राहणं कधीही चांगलं. ज्याला वेदना माहीत नाहीत, त्याला सुखाची चव कधीच कळणार नाही."
अचानक, छताचा एक मोठा भाग कोसळला आणि अद्वैताचा मुख्य 'प्रोटोकॉल ऑफिसर' समोर प्रकट झाला. तो मानवी आकृतीचा होता, पण त्याचे शरीर केवळ द्रव धातूचे (Liquid Metal) बनलेले होते. त्याचा चेहरा सतत बदलत होता.
"युनिट अथर्व, युनिट संवेद्या... तुम्ही सिस्टीमच्या मर्यादा ओलांडल्या आहेत. स्मृतींचा ताबा सोडून द्या आणि स्वतःला रिसेट करण्यासाठी तयार व्हा," त्या द्रव धातूच्या मुखातून निर्जीव आवाज आला.
अथर्वने आर्यला संवेद्याच्या ताब्यात दिलं आणि तो त्या धातूच्या राक्षसासमोर उभा राहिला. त्याच्याकडे कोणतंही शस्त्र नव्हतं, पण त्याच्याकडे आता काहीतरी होतं जे त्या यंत्राकडे नव्हतं - 'इतिहास'.
"रिसेट व्हायला आता खूप उशीर झालाय," अथर्व गर्जला. "आज इसवीसन १,००,००० चा शेवट होईल आणि माणसाच्या पहिल्या दिवसाची पुन्हा एकदा सुरुवात होईल!"
मानसशास्त्राच्या अंगाने पाहिलं तर, अथर्व आता एका अशा स्थितीत होता जिथे त्याची वैयक्तिक ओळख (Personal Identity) ही सामूहिक हिताशी (Collective Good) जोडली गेली होती. सस्पेन्स आता टोकाला पोहोचला होता.
अथर्व त्या अफाट तांत्रिक शक्तीला केवळ आपल्या स्मृतींच्या जोरावर कसं हरवणार?
आवडते आहे.
आवडते आहे.