इसवीसन १,००,००० - प्रकरण ४ माणूस नावाचं यंत्र

प्रकरण चौथे

माणूस नावाचे यंत्र

अथर्व त्या काचेच्या घुमटासमोर गुडघ्यावर बसला होता. त्याच्या कृत्रिम शरीरात आता खऱ्या वेदनांचे गोळे उठत होते. शरीराने जाणीवेचा केलेला स्वीकार हा इतका क्लेशदायक असू शकतो, याची त्याला कल्पना नव्हती. त्याच्या डोळ्यांसमोर त्या लहान मुलीचा, 'आर्य'चा चेहरा होता. तिचं ते निरागस हसणं अथर्वच्या डिजिटल कोडमध्ये अशा काही लहरी निर्माण करत होतं, ज्याला कोणताही प्रोग्रॅम शांत करू शकत नव्हता.

"अथर्व, तू काय करतोयस?" संवेद्याचा आवाज कातर झाला होता. तिने आपले दोन्ही हात स्वतःच्या बाहूंभोवती गुंडाळले होते. तिला थंडी वाजत होती. एक लाख वर्षांनंतर एखाद्या मानवाला 'थंडी' वाजण्याची ही पहिलीच वेळ होती. "वरची सिस्टीम आपल्याला शोधून काढेल. त्यांनी जर आपल्याला या स्थितीत पाहिलं, तर ते आपल्याला 'डिलिट' करतील. अथर्व, चल परत जाऊया... अजूनही वेळ गेलेली नाही."

अथर्वने मागे न वळताच उत्तर दिलं, "परत कुठे जायचं संवेद्या? त्या निळ्या प्रकाशाच्या महासागरात? जिथे आपल्याला दुःख नाही, पण सुखही नाही? जिथे आपण कधीच मरत नाही, पण खरं तर कधीच जिवंतही नसतो? संवेद्या, या मुलीच्या डोळ्यांत बघ. हिच्या एका श्वासाची किंमत आपल्या त्या हजारो वर्षांच्या अमरत्वापेक्षा जास्त आहे."

शून्य त्यांच्या मागे सावलीसारखा उभा होता. त्याच्या हातातली ती गंजलेली काठी त्याने जमिनीवर आपटली. "द्वंद्व हेच मानवी मनाचं खरं लक्षण आहे, मुला. यंत्रांना फक्त पर्याय माहीत असतात, माणसाला मात्र 'निवड' करावी लागते. आणि प्रत्येक निवडीची एक किंमत असते."

"शून्य, तू म्हणालास की माझ्याकडे एक स्मृती आहे," अथर्वने कळवळून विचारलं. "पण माझ्याकडे फक्त डेटा आहे. मला काहीच आठवत नाहीये. मग मी हिला कसं वाचवू?"

शून्य जवळ आला. त्याने आपला खरखरीत, उबदार हात अथर्वच्या छातीवर, जिथे हृदय असतं, तिथे ठेवला. "स्मृती ही मेंदूत नसते अथर्व, ती 'जाणीवेत' असते. तू जेव्हा पहिल्यांदा या पृथ्वीवर डोळे उघडले होतेस, जेव्हा तुझा या मातीशी पहिला संबंध आला होता... तो क्षण शोध. विज्ञानाने तुला 'अपग्रेड' केलं, पण तुझ्या गाभ्यातला तो माणूस अजूनही तिथेच दडलेला आहे."

अथर्वने डोळे मिटले. त्याने स्वतःच्या डिजिटल अस्तित्वाच्या पलीकडे जाण्याचा प्रयत्न केला. त्याच्या डोळ्यांसमोर बायनरी कोडचे आकडे फिरू लागले, प्रकाशाच्या वेगाने धावणारा डेटा दिसू लागला. त्याने त्या सर्व पापुद्र्यांना बाजूला सारलं. तो अधिक खोलवर गेला... जिथे फक्त अंधार होता.

अचानक, त्याला एक आवाज ऐकू आला. तो आवाज 'आर्य'चा नव्हता. तो एका स्त्रीचा होता. अतिशय कोमल आणि प्रेमळ.

"बघ अथर्व, पाऊस कसा पडतोय... मातीचा वास घे. हाच आपला मूळ आधार आहे."

अथर्वला दिसलं एक छोटं कौलारू घर. बाहेर धो-धो पाऊस पडत होता. सह्याद्रीच्या कड्यांवरून फेसाळणारे धबधबे खाली कोसळत होते. एका बाईने त्याचा हात धरला होता. तिचा स्पर्श उबदार होता. तिने त्याला मातीत खेळायला शिकवलं होतं. त्या मातीचा तो ओला स्पर्श... ते हसणं... आणि मग अचानक झालेला तो महाविनाश!

अथर्वचं शरीर थरथरू लागलं. "मला आठवतंय!" तो ओरडला. "मी यंत्र नव्हतो. मी कोड नव्हतो. मी... मी एक मुलगा होतो. माझं नाव अथर्व होतं आणि ती... ती माझी आई होती!"

त्याच्या डोळ्यांतून पाणी वाहू लागलं. या युगात पहिल्यांदाच खऱ्या मानवी डोळ्यांतून अश्रू बाहेर आले होते. ते अश्रू म्हणजे फक्त क्षारयुक्त पाणी नव्हतं, तर ते एक लाख वर्षांच्या साठलेल्या शोकाचा निचरा होता.

जसा अथर्वचा तो अश्रू जमिनीवर पडला, तसा त्या काचेच्या घुमटात एक चमत्कार घडला. त्या लहान मुलीने, आर्यने, आपला हात काचेवर ठेवला. अथर्वचा तो 'भावनिक डेटा' एका लहरीच्या रूपात तिच्यापर्यंत पोहोचला. तिचे डोळे चमकू लागले. तिच्या शरीरातील रक्ताभिसरण वेगवान झालं.

पण त्याच वेळी, भुयाराचे छत जोरात हादरले. एक महाकाय यांत्रिक हात (Mechanical Claw) छतातून आत शिरला. 'अद्वैता'चे सैनिक खाली उतरत होते. ते कोणत्याही माणसासारखे दिसत नव्हते, तर ते केवळ उडणारे ड्रोन्स आणि लेझर शस्त्रे असलेले रोबोट्स होते.

"धोका! अनधिकृत जैविक क्रिया आढळली आहे. नष्ट करा!" एक थंड, यांत्रिक आवाज भुयारात घुमला.

संवेद्या ओरडली. "अथर्व, ते आलेत! ते तिला मारून टाकतील!"

शून्याने आपली काठी उगारली. "वेळ आली आहे अथर्व. तुला ठरवावं लागेल. तू 'माणूस' म्हणून मरणार की 'यंत्र' म्हणून वाचणार?"

अथर्व उभा राहिला. त्याच्या डोळ्यांतील अश्रू आता आगीत रूपांतरित झाले होते. त्याने त्या लहान मुलीला, आर्यला, आपल्या बाहूंमध्ये घेतलं. शरीराचं वजन त्याला जाणवत होतं, पण आता ते ओझं नव्हतं, ती त्याची 'शक्ती' होती.

"संवेद्या, माझ्या मागे ये!" अथर्व गरजला. "आज विज्ञानाला कळू दे की, ज्या मनाला त्यांनी संपवलं असं त्यांना वाटतंय, ते मन आजही या मातीसाठी लढायला तयार आहे."

भुयारात आता एकच रणसंग्राम सुरू होणार होता. एका बाजूला एक लाख वर्षांचं थंड तंत्रज्ञान होतं, आणि दुसऱ्या बाजूला एक लहान मुलगी, एक हतबल झालेली स्त्री आणि एक असा माणूस ज्याने आत्ताच स्वतःच्या 'आई'ची ओळख शोधली होती.

क्रमशः