माननीय श्रीमती सोनियाजी गांधी यांस

माननीय श्रीमती सोनियाजी गांधी यांस,

आदरपूर्वक नमस्कार!

यंदाच्या राजकीय मोसमात आम्ही पाच पत्रे लिहिण्याचे काम हाती घेतलेले आहे व हे दुसरे पत्र आपणांस लिहीत आहोत.

हे पत्र सुरू करताना आमचे मन खरे तर आनंदाने भरून आलेले असायला हवे. लहानपनापासून भाजपीय संस्कारात वाढलेले आम्ही, काँग्रेसचा चौफेर दारूण पराभव होत असलेला पाहून पेढे वाटायला हवेत.

पण बघतो तर काय, हा अनुभव अगदीच निराळा आहे.

सोनियाजी, हे पत्र लिहिताना आमचे मन विषण्णतेने भरून आलेले आहे. मनाचे व्यापार कोणाला कुठे कळतात? आमचाच विश्वास बसत नाही आहे की आपल्याला पत्र लिहिताना खिन्न खिन्न वाटत आहे.

त्याचे काय आहे? आपण ह्या देशाच्या स्नुषा असलात तरी त्यापूर्वी एक परकीय नागरीक आहात. त्यातही ज्या देशातील नागरिकांच्या त्वचेच्या रंगाचा ह्या खंडातील मानवाला नेहमीच आकर्षणयुक्त दबदबा वाटत आला आहे त्यापैकी एका देशातील आहात. नाही विसरता येत हे आम्हाला! हे आमच्यातील पुस्तकी, छापील व नैमित्तिकरीत्या उफाळून येणारे खोटे देशप्रेम नाही आहे. ही आहे आमच्यातील स्वतःला गोर्‍यांपेक्षा कनिष्ठ मानण्याची जन्मजात प्रवृत्ती! मात्र ह्याला समांतर अशी आणखी एक प्रवृत्ती आमच्यात आहे. ती म्हणजे आपल्या घरी आलेल्या प्रत्येक परक्याला अतिशय उबदार, आपलेसे वाटेल अशी वागणूक देणे!

ही जी दुसरी प्रवृत्ती आमच्यात आहे ना सोनियाजी, ती अशी प्रवृत्ती आहे जी बहुसंख्य देशांमध्ये आढळत नाही. इतर देशात आमच्या नेत्याला व्हिसा नाकारला जातो. वारंवार आमच्या नेत्यांनी इशारे देऊनही आमच्या देशाच्या सीमा शेजारी देशांकडून उल्लंघल्या जातात. आमच्या देशातले सामान्य नागरीक बाँब उडवून मारले जातात. आमच्यावर दिडशे वर्षे राज्य करणार्‍या आणि आम्हाला लुटणार्‍या देशाशी आम्ही आजही सद्भावनेने क्रिकेटच्या मालिका घेतो. आमच्या महिला राजदूताचा तपासणीच्या निमित्ताने अपमान करणार्‍या देशातील कंपन्यांना आम्ही आमच्याकडे गुंतवणूकीसाठी आमंत्रीत करतो. अरुणाचलमध्ये रस्ता बनवल्यावर संतापणारा उत्तरेचा मोठा भाऊ चीन कितीही संतापला तरी आम्ही त्याच्या दारात जाऊन उद्योगकराराची भीक मागतो. अशी प्रवृत्ती जगात नाही आढळत सोनियाजी! म्हणून तर हा देश निराळा, हटके आहे. इथे मुसलमानाच्या घरी नवरात्र बसते आणि हिंदू ईदला शीरखुर्मा मागून आणतो. इथे पंचा गुंडाळून, सूत काढून, अहिंसाधर्माचे व सत्याग्रहाचे पालन करून कोट्यावधींचे नेते बनता येते. नेता होण्यासाठी येथे हिटलरशाही, सद्दाम हुसेन शाही किंवा जॉर्ज बुश शाही आवश्यक नसते.

आमच्यातील हीच ती सहृदयता आहे सोनियाजी, जी तुम्ही ह्या देशाच्या स्नुषा असूनसुद्धा आज आम्हाला विषण्ण बनवत आहे. खिन्न बनवत आहे. वास्तविक पाहता ज्या इंदिराजींच्या एकाधिकारशाहीचा आमच्या मनात तिरस्कार होता, ज्या राजीवजींच्या राजकीय उदयापासूनच आम्हाला अडचणी होत्या त्यांच्या पश्चात त्यांच्या पक्षाची झालेली ही त्रेधा पाहताना आम्हाला कोण आनंद व्हायला पाहिजे? पण वाईट वाटत आहे. एक स्त्री आपले सर्वस्व सोडून भारतात लग्न करून भारताची सून बनून येते. कोणतेही सक्रीय राजकीय पद न स्वीकारता पक्षबांधणीपुरती स्वतःला मर्यादीत ठेवते. तिच्या पक्षाला आज माती चारली जात आहे. तिच्या पाठीशी आज तिची खंबीर सासू नाही, करिष्माई पती नाही! त्या सुनेच्या खिन्न डोळ्यांकडे पाहताना असे वाटते की कित्येक दशके ह्या देशाला एकसंघ ठेवू शकणार्‍या पक्षाची शकले ह्याच नेतृत्वाच्या कालावधीत का उडाली?

सोनियाजी, तुमचा भारतीय राजकीय पटावर झालेला उदय अमिताभ बच्चन ह्यांचा राजकीय पटावरून झालेला अस्त हे साधारण एकाच काळातील! स्व. राजीवजींच्या दुर्दैवी व निंदेस पात्र अश्या भ्याड हत्येमुळे अचानक सगळी जबाबदारी तुमच्यावर येऊन पडली. त्यावेळी बिग बी ह्यांनी शिष्टाई करून तुम्हाला सक्रीय राजकारणापासून दूर राहण्याचा सल्ला दिला व तो तुम्ही मानलात. खरे सांगू का? आम्हाला तेव्हा फार बरे वाटले होते. ह्याचे कारण हे की तुम्ही तेव्हा राजकारणात कोंग्रेसचा चेहरा म्हणून उतरला असतात तर विरोधकांची डाळ पुढच्या दोन निवडणूकांपर्यंत शिजली नसती. पण तुम्ही दूर राहिलात. तुम्ही हिंदी नीट बोलू शकायचा नाहीत, आजही नीट बोलू शकत नाही, तुमचे व्यक्तीमत्व भारतीय वाटत नाही, इंदिराजींच्या देहबोलीचे केविलवाणे अनुकरण करता तुम्ही! एकुण, तुम्ही सक्रीय न होणे हा राजकीय सूज्ञपणाच म्हणावा लागेल. कारण आमचा देश भावनांवर आणि व्यक्तीपूजेवर चालतो. आम्ही नुसते व्यक्तीमत्व पाहून ठरवतो की ह्या विशिष्ट व्यक्तीत विशिष्ट पदाचे मटेरिअल आहे की नाही. आणि त्यावरच आम्ही मतदानही करतो.

नरसिंह राव आणि मनमोहन सिंह हे दोन चांगले पंतप्रधान भारत देशाला बराच काळ एक स्थिर सरकार देऊन गेले. ह्या दरम्यान वलयांकित व्यक्तीमत्व मात्र तुम्हीच राहिलात. प्रत्यक्ष पदभार कोणीही सांभाळत असो, काँग्रेस म्हणजे सोनिया हे समीकरण तसेच राहिले. वादग्रस्त मुद्यांमध्ये न येता तुमची कारकीर्द समांतररीत्या झळाळू लागली. पतीनिधनाचे दु:ख तुमच्या मनात असणार ही कालवाकालव आमच्या मनात कायम तशीच राहिली. इतकेच काय हळूहळू आम्हाला वाटू लागले की तुम्ही खरोखरच महान आहात. तुम्हाला ना पद हवे आहे ना प्रसिद्धी! फक्त पक्ष बळकट राहावा इतकीच तुमची इच्छा आहे. हे सगळे होत असताना तुमचे परकीयत्व विरून जात होते.

पद न स्वीकारणे, तरीही वलयांकित राहणे, गांधी कुटुंबीयत्व मिरवणे ह्यात तुम्ही जेव्हा पारंगत होत होतात, तेव्हा सोनियाजी तुमच्या एक गोष्ट लक्षातच आली नाही. आत्मगौरवाच्या ह्या दुष्टचक्रातून आपली व पक्षाची सुटका व्हावी ह्यासाठी नेतृत्वाची दुसरी फळीच तुम्ही निर्माण केली नाहीत. 'मी नसले तर कोण' हा प्रश्न इंदिराजींना आणि राजीवजींना नव्हता. तो तुम्हाला मात्र पडायलाच हवा होता. ह्याचे कारण तुमचे चिरंजीव काय वकूबाचे आहेत ह्याची तुम्हाला उत्तम जाण होती. तुमच्या कुटुंबियांपलीकडचा नेता पक्षावर थोपला तर पक्षाची शकले उडतील हेही तुम्हाला माहीत होते. मनमोहन सिंग मुखदुर्बळ ह्या शब्दाचा समानार्थी शब्द आहे हे तुम्हाला ज्ञात होते. तुमचे एक चांगले नेते तर थेट राष्ट्रपतीच होऊन बसले. चिदंबरम ह्यांना वलय नव्हते. बाकीचे नेते तुमच्या कुटुंबाच्या वलयाला चिकटल्यामुळे सत्तेत तग धरून होते. त्यांना स्वतंत्ररीत्या विशेष अस्तित्त्व नव्हते.

सोनियाजी, भारताचे राजकारण म्हणजे थट्टा वाटली का तुम्हाला? कोणीही यावे, गांधी घराण्याची सून बनावे आणि इथे राज्य करावे? आम्हाला अक्कल नाही असा भ्रम झाला का आपल्याला? दुसरी फळी कोण तुमचे चिरंजीव उभी करणार का? काँग्रेस पक्षाला आपल्याशिवाय कोणी एक तारणहार असायला हवा हे एखाद्या शेंबड्या आमदाराच्याही लक्षात आले असते ते तुम्हाला समजू नये? कोणती धुंद चढली होती?

गेल्या वीस वर्षात ना तुमच्या वक्तृत्वाचा दर्जा सुधारला ना तुम्ही कोठली जबाबदारी पत्करलीत! तुमची सुरक्षा, तुमचा थाटमाट ह्यावर कोट्यावधी खर्च मात्र झाले. तुमच्या चिरंजिवांनी मनमोहन सिंगांनी काढलेला फतवा फाडण्याच्या लायकीचा आहे असे वक्तव्य केले तेव्हा तुम्ही त्यांची भर संसदेत कातडी सोलायला हवी होतीत. तेही शक्य नसले तर निदान लहानपणापासून त्यांच्यात नेतृत्वगुण येतील हे तरी बघायला हवे होतेत. अहो नुसते त्या कुटुंबात जन्म घेऊन किंवा त्या कुटुंबाशी लग्न करून नाही एवढ्या मोठ्या देशाचा नेता बनता येत!

आमचे मन विषण्ण होण्याचे कारण काय आहे माहितीय का सोनियाजी?

आज भाजपला तोडिचा विरोधक उरलेला नाही हे शल्य बोचत आहे. राष्ट्रवादीसारख्या स्थानिक आणि पोखरलेल्या पक्षाशी लढती द्याव्या लागत आहेत. त्यांनी दिलेल्या बिनशर्त पाठिंब्याच्या प्रस्तावाला विचारात घ्यावे लागत आहे. अहो सगळी अंडीपिल्ली तुमच्याच पक्षापासून फुटलेली आहेत आणि तुम्हालाच जड जात आहेत. आज ना तुम्हाला विरोधी पक्षनेते पद आहे ना पराभवाची मीमांसा देण्याचे धाडस! ना एखादे राज्य जिंकून घेण्याची उमेद आहे ना एकेकाळच्या विजेत्याची देहबोली! लोकसभा निवडणूकीपासून पराभूताच्या देहबोलीत वावरणारे तुम्ही मायलेक हे इंदिराजींच्या खमकेपणाची नियतीने केलेली जहाल थट्टा आहे सोनियाजी! जेव्हा एक जायंट स्टार मृत्यूमुखी पडतो तेव्हा त्याची प्रभा कित्येक अब्जावधी किलोमीटरवर पसरून त्याच्या मालिकेतल्या ग्रहांना गिळंकृत करते आणि मग तो तारा विझतो. तुमच्या कारकीर्दीत काँग्रेस पक्ष नुसताच विझला सोनियाजी! फुटलेली अंडीपिल्ली तशीच चेकाळून बेभानपणे तांडव करत आहेत. अस्ताला फक्त काँग्रेस पक्ष चाललेला आहे. ह्या पक्षाचा पुन्हा उदय होणे हे आता कशावर अवलंबून आहे माहितीय का? भाजपचा जनतेला उबग येण्यावर! तुमच्या कर्तृत्वावर अवलंबून नाहीच आहे आता ते!

सोनियाजी, स्वतःच्याच धुंदीत वावरणे, दुसरी फळी निर्माण न करणे, गांधी घराण्याच्या वलयापासून मुक्त झाला तरी काँग्रेस बलाढ्य आहे ही भावना कार्यकर्त्यांमध्ये न पोचवणे, स्वतः कोणतेही पद किंवा जबाबदारी न घेणे, वक्तृत्व न सुधारणे, आपलेसे न वाटणे आणि राहुल हे अपत्य ह्या देशाच्या राजकारणावर लादणे! ह्या सर्व अपयशाच्या मालिकांच्या मुळाशी तुमचे परकीय असणे आहे आणि तरीही तुम्ही आमच्या देशाच्या स्नुषा असल्याने आम्ही ते परकीयत्वही कनवाळूपणे चालवून घेतलेले आहे. पण आता बास करा कृपया! प्रियांकाला नका आणू राजकारणात! स्वतःपासून फुटलेल्या पक्षांवर खरा सूड उगवायचा असेल तर काँग्रेसला असेच नामशेष होत राहूद्यात! ते स्थानिक पक्ष एकमेकांचेच गळे दाबून मरतील बघा!

सोनियाजी, तुमच्या कारकीर्दीत आम्ही काँग्रेसचे रसातळाला जाणे, टप्प्याटप्प्याने कोसळणे पाहिले. आता भाजपचा उबग येईपर्यंत प्रतीक्षा आहे किंवा रामराम आहे तुमच्या नशीबी!

स्वतःच्या देशात राजीवजींची विधवा म्हणून राहिला असतात तर काय किंमत असती हो तुमची? रस्त्यावरून शेजारून गेला असतात तरी कोणाला समजले नसते. आणि इथे येऊन वीस वीस वर्षे स्टारपद? चूक आमचीच आहे. सगळ्या जगाला, त्यातल्या त्यात गोर्‍या कातडीला आम्ही वचकून असतो, कनवाळूपणे वागतो.

सोनियाजी, विरोधी पक्ष हारण्याचा प्रत्येकाला उन्माद चढतो, प्रत्येकाला आनंद होतो. तुम्ही हारल्याचे वाईट वाटत आहे. कारण तुमच्याबरोबर तुम्ही तो पक्ष घेऊन हारला आहात, ज्या पक्षाची धुरा ह्या देशाने आजवर ज्यांची पूजा केली त्यांनी एकेकाळी वाहिली होती.

उरल्यासुरल्या वलयानिशी परत जा कृपया! आपले सर्व कुटुंबही घेऊन जा! जगूदे ह्या भारताला आणि काँग्रेस पक्षाला तुमच्या नावाशिवाय! बघू काय होते! शिकूदेत सगळ्यांना, की कोणी कोणाला जन्मभर पुरत नसतो.

====================================

-'बेफिकीर'!