प्रकार १- सिंहासन- माझी आवड

रीमा लागू ही श्रीराम लागू यांची सून आहे?(चित्रपटात आहे पण प्रत्यक्षातही?)

मीरा, छान लिहिलंयस. अजून सविस्तर वाचायला आवडलं असतं. (सिनेमा-रसग्रहण टाईप काहीतरी.)

मी कादंबरी आधी वाचली, की सिनेमा आधी पाहिला ते आठवत नाहीय. पण मनावर कादंबरीचा प्रभाव अधिक राहिलाय. 'सिंहासन' म्हटलं, की डोळ्यांसमोर ते पुस्तक, त्यातली प्रकरणं हेच उभं राहतं. ('मुंबई दिनांक' मात्र, का कुणास ठाऊक, अजून वाचलीच नाहीये )

सेन्सॉर बोर्डचा खर्च कोण करते? सरकारच ना? मग त्यांचे नियंत्रण असणारच की.
किस्सा कुर्सी का, नसबंदी या चित्रपटांवर सेन्सॉरने बंदी घातली होती.

आंधी मधे इंदिरा गांधीशी साम्य असणारी व्यक्तीरेखा होती आणि त्यावरही बंदी आणली होती जी नंतर उठवली.
दादा कोंडक्यांच्या राम राम गंगाराम ह्या सिनेमाचे नाव गंगाराम वीसकलमे होते पण ते सेन्सॉरने बदलायला लावले. सरकारचा प्रभाव नसता तर हे झाले असते का? १९७७ च्या सुमारास इंदिरा गांधिंचा २० कलमी कार्यक्रमाची जोरदार हवा होती आणि तेव्हा हा सिनेमा प्रदर्शित झाला होता. सामना चित्रपटातील काही भाग जोरदार कापला होता. आजही तो सिनेमा बघताना कित्येक गोष्टींचा उलगडा होत नाही. श्रीराम लागूंची मुलगी म्हणून स्मिता पाटील दाखवली आहे. तिची कुठलीही पार्श्वभूमी दाखवली नाही. कुठल्याशा ट्रकखाली येऊन ती मरते असा संशय यावा इतकेच काहीबाही दाखवले आहे. पण तपशील नाही. हीही सेन्सॉरची करामत. एकंदरीत राजकारण्यांविषयीचा या सिनेमाचा दृष्टिकोन बघता हयात सरकारचा सहभाग नसेलच असे मी मानत नाही.

माझा असा दावा आहे की सरकारचे सिनेमात वादग्रस्त विषय दाखवता येईल का नाही यावर जोरदार नियंत्रण असते. कायद्याच्या कचाट्यात न सापडता असे नियंत्रण ठेवता येईल इतपत सरकारी यंत्रणा बिलंदर आहे ह्याची मला खात्री आहे.

सेन्सॉर बोर्डचा खर्च कोण करते? सरकारच ना? मग त्यांचे नियंत्रण असणारच की.
अहो तालुक्यापासून सुप्रीम कोर्टाच्या न्यायमूर्तींच्या पगाराचा खर्च सरकारच करते याचा अर्थ ते सरकारचे अंकित आहेत असा होतो काय? फारच अजब तर्कट आहे बुवा तुमचे. सदा सर्वदा विरोधात राहून सरकारी व्यवस्थेची कार्यालये ही सत्तारूढ पक्षाची कार्यालये आहेत असे तुम्हाला भास होऊ लागला आहे की काय न कळे !

आंधी वर कधीही बंदी आली नव्हती. सामना १९७४ चा चित्रपट आहे त्याचा आणि आणीबाणीचा काय संबंध? सामना हा जब्बारांचा पहिलाच चित्रपट होता. त्यावेळी त्याना लेन्सेसचे प्रकारही नीट ठाउक नव्हते असे त्यांनीच सांगितले आहे. त्यामूले एडिटिंगच्या घोळात असे होऊ शते. शोले मध्ये गब्बरसिंग जेलमधून पळून जातो हाप्रसंग मूळ फिल्ममध्ये होता पण फिल्म चा वेळ कमी करण्यासाठी तो प्रसंगच ड्रॉप केला गेला आणि केवळ एक हवलदार 'गब्बर जेलसे भाग गया.' असा एखादा उंदीर पळून जावा तशी पुळचट बातमी देणारा डायलॉग आहे. तेव्हाही हा अचानक कसा का पळून केला असे प्रश्न लोकाना पडलेच होते.(कदाचित गब्बर सत्तारूढ पक्षाचा असावा म्हणून ते दाखवायला बन्दी असेल.)

माझा असा दावा आहे की सरकारचे सिनेमात वादग्रस्त विषय दाखवता येईल का नाही यावर जोरदार नियंत्रण असते. कायद्याच्या कचाट्यात न सापडता असे नियंत्रण ठेवता येईल इतपत सरकारी यंत्रणा बिलंदर आहे ह्याची मला खात्री आहे.
>>
तुमचा दावा असू द्या हो तुमच्या जवळ. सरकार ,झेंडा ,घाशीराम कोतवाल या कलाकृतीवर सत्ता नसताना केवळ झुन्डगिरी करून अघोषित सेन्सॉर कोणी आणले ते बोला आधी!

कृपया,
इथे नेहेमीचे वाद नकोत. लिहिणार्‍या दोन्ही सदस्यांवर कारवाई करण्यात येईल.

मोहन की मीरा...

स्पर्धा असो वा नसो, पण त्या निमित्ताने तुम्ही खर्‍या अर्थाने मराठी चित्रपटसृष्टीतील काही निवडक 'माईल स्टोन' ठरलेल्या एका चित्रपटाविषयी इतके भरभरून लिहिले आहे ते मला खूप भावले.

कोल्हापूरातील शाहू स्मारक भवनात डॉ.जब्बार पटेल यानी 'सामना' 'सिंहासन' व 'जैत रे जैत' वर एक सुरेख अभ्यासू व्याख्यान इथल्या चित्रप्रेमींसमोर दिले होते. त्यामध्ये 'सिंहासन' बद्दल बोलताना त्यानी त्याचे श्रेय राजकारणाबाबत अतिशय जागरूक असलेल्या महाराष्ट्रीयन लोकांना दिले होते....ते म्हणाले 'पोलिटिकल ईश्यू या राज्याशिवाय केवळ बंगालमध्येच इतक्या प्रखरतेने चर्चीले जातात. ही बाब सिंहासन दिग्दर्शनाच्यावेळी खूप लाभदायी ठरली.".....[भाषण जवळपास तासाइतके होते, पण सिंहासनचा हा उल्लेख आजही स्मरतो].

त्यामुळे झाले असे की, 'सिंहासन' मधील सारीच पात्रे....अगदी मुख्य मंत्र्यापासून ते कामगार पुढार्‍यापर्यंतची....चित्रपट रसिकांना कधीच नवखी वाटली नाही, हे या चित्रपटाचे एक मुख्य वैशिष्ट्य.

[वर एका प्रतिसादात म्हटले गेल्याप्रमाणे लेखक अरुण साधूनी मत व्यक्त केले ~ 'दिगूला वेड लागलेले दाखविणे म्हणजे दिग्दर्शकाने अकारण घेतलेले स्वातंत्र्य होय, त्याची काही गरज नव्हती.' पण असो, चित्रपटाचा शेवट असा प्रभावी दाखविण्याची गरज आहे असे डॉ.पटेलना वाटले तर त्याचीही काही कारणे असतीलच.]

तोरडमल, दत्ता भट, रीमा लागू, जयराम आदी दुय्यम तिय्यम भूमिकेत चमकलेले कलाकार त्या त्या भूमिका जगल्या असेच म्हणतो.

बाकी, अरुण सरनाईक हा कलाकार जब्बार पटेल स्कूलमधील नसूनही त्याचीच मुख्य मंत्र्यांच्या भूमिकेसाठी करणे यात पटेल यांची कल्पकता दिसून येते...इतके अरुण सरनाईक 'जिवाजीराव' म्हणून शोभले होते.

[अवांतर : रीमा लागू आणि डॉ.श्रीराम लागू यांचे कसलेही नाते नाही. पूर्वीच्या काळातील नाट्यअभिनेत्री मंदाकिनी भडभडे यांची 'रीमा' ही कन्या, जिचा विवाह श्री.विवेक लागू यांच्याशी झाला होता... आता एकत्र राहात नाहीत. डॉ.श्रीराम लागू याना 'तन्वीर' हे एकच अपत्य, ज्याचा रेल्वे अपघातात मृत्यू झाला होता.]

<डॉ.श्रीराम लागू याना 'तन्वीर' हे एकच अपत्य, ज्याचा रेल्वे अपघातात मृत्यू झाला होता.>
तन्वीर हा डॉ. लागूंचा तिसरा आणि सर्वांत धाकटा मुलगा.

बा जो आताचे नाही, पण संजय गांधीच्या काळात, किस्सा कुर्सी का च्या बाबतीत असे घडले होते. नंतर तो पूर्णही झाला.

मी वर लिहिल्याप्रमाणे सिंहासन मधली सगळीच पात्रे वास्तव वाटली होती. त्या काळातल्या राजकारण्यांची प्रतिबिंबं होती त्यात. पण तसे नेहमीच घडत नाही.

मराठी चित्रपटात, खुपदा साचेबंद पात्रे असतात. उदा. शेतकरी असला तर तो कर्जात बुडालेला, आभाळाकडे डोळे
लावून बसलेला असाच दाखवायचा. प्रत्यक्षात जरी तो पावसाकडे डोळे लावून बसलेला असला तरी त्याच्याकडे
अनुभवातून आलेले, व्यावहारीक शहाणपण असते. माणसे जोखायची एक कला असते, असा हाडामासाचा शेतकरी
क्वचितच दिसला. चित्रपटात.

बायको म्हणजे ती कजाग, मेहुणा म्हणजे बहीणीच्या घरी पडीक, सून म्हणजे सोशिक, सरपंच म्हणजे पाताळयंत्री... असे साचे. म्हणुन हे चित्रपट आपले वाटतच नाही.

शाहरुखच्या पहेली मधला बच्चनने साकार केलेला धनगर खुप अस्सल होता. तसा मराठी चित्रपटात का दिसला नाही.

मस्त! दिग्गजांची नावे अशी रांगेत बघून आणि पुन्हा आठवून खूप छान वाटलं. सिंहासन अफाट. त्यानंतरही सिनेमे आले असतील अशा विषयावर. पण ही उंची नाही.

सिंहासन हा खरा आंतरराष्त्रीय तोडीचाच होता. एका परिसंवादात 'सिंहासन' हा एक 'साहसपट'आहे असे मत व्यक्त करण्यात आले होते. त्याचा रूढ चाकोरीतून बाहेर जाणारा विषय, त्याची स्टार कास्ट वगैरे. त्यानन्तर जब्बारनी राष्ट्रीय राजकारणावरही चित्रपट काढण्याचा मनोदय बोलून दाखवला होता पण तसे झाले नाही.....

सुरेख

कालच बघितला यु ट्युब वर. मस्त. फक्त दिगुला उगाचच वेडा केला. असो त्या काळात ते योग्य वाटले असेल...

अप्रतिम ! अप्रतिम !! अप्रतिम !!!
आज हा मराठी सिनेमातला माईल स्टोन पाहण्याची संधी मिळाली.
मला राहुन राहुन हाच प्रश्न पडतोय की आज असे सिनेमे मराठीत का बनु शकत नाही , नक्की आपण कुठे कमी पडतोय ?

मोकिमी, लेख आवडला. मला हा चित्रपट आवडतो, पण कादंबरी अधिक आवडते
>>आज असे सिनेमे मराठीत का बनु शकत नाही >> +१

अजुन बहुदा पाहिला नाही मी सिंहासन, किंवा खुप ओझरता पहिला असेन. लेख आणि प्रतिक्रीया वाचुन, आणि या आधीही याबद्दल बरेच वाचल्यामुळे आता आवर्जुन मिळवुन पाहिन!

लेख उत्तमच! शुभेच्छा!

काय सुर्रेख लिहिलंय...... अप्रतिम.....

उत्कृष्ट मराठी सिनेमांच्या यादीत पहिल्या ३-४ मधे मानांकन देता येईल (माझ्या मते) असा अतिशय सुंदर चित्रपट.....

वर कोणी तरी म्हटल्याप्रमाणे सिंहासन तो सिंहासनच....... पटकथा, मांडणी, व्यक्तिरेखा, अभिनय, पात्रनिवड - सर्व म्हणजे सर्व बाबतीत.......

<<<कोल्हापूरातील शाहू स्मारक भवनात डॉ.जब्बार पटेल यानी 'सामना' 'सिंहासन' व 'जैत रे जैत' वर एक सुरेख अभ्यासू व्याख्यान इथल्या चित्रप्रेमींसमोर दिले होते. त्यामध्ये 'सिंहासन' बद्दल बोलताना त्यानी त्याचे श्रेय राजकारणाबाबत अतिशय जागरूक असलेल्या महाराष्ट्रीयन लोकांना दिले होते....ते म्हणाले 'पोलिटिकल ईश्यू या राज्याशिवाय केवळ बंगालमध्येच इतक्या प्रखरतेने चर्चीले जातात. >>>> हे विशेष उल्लेखनीय ...

मोकिमी..छान लिहिलंयस..
या सिनेमाची ताकद अशी आहे कि आपण अक्षरश: अवाक होतो पाहताना!!

कोरस चा उल्लेख व्हायलाच हवा

क्या ब्बात....
मी या कोरसचा प्रचंड चाहता आहे.. आलापात वापरल्या जाणार्‍या सगळ्या ताना यात आल्या आहेत... आणि हे खरेच एक दिव्य काम आहे.....

नतमस्तक... प्रती ( Hats off) हृदयनाथ मंगेशकर
........

शुभेच्छा!!

साजीरा +१.