नर्मदे हर!

> ज्या देशात अजूनही स्त्री भ्रूण हत्या होतात तिथे अश्या प्रथांची गरज आहे. निदान यामुळे का होईना लोकांमध्ये योग्य संदेश जाईल. > आग रामेश्वरी बंब सोमेश्वरी झालं हे तर. यापेक्षा स्त्रीगर्भपात का होतात त्याचे कारण जाणून ते दूर करायचा प्रयत्न केला तर जास्त योग्य होईल.
===

> अॅक्च्युअल अनुभव हे नंतर मुलामा चढविल्यासारखे व ग्लॅमराइझ केल्यासारखे वाटले. ते मुद्दाम केले आहेत असे म्हणायचे नाही पण मागे वळून पहाताना आपल्याला कसे बालपण किंवा गतायुष्य नेहमी सुंदर व आदर्शवतच वाटते कारण तेव्हाच्या हार्ड्शिप्स, कष्ट आपण विसरलेलो असतो तरी किंवा त्याकडे डोळेझाक तरी करतो. > तुझं बरोबर आहे सामो.
Almost all memories are fiction.
आपल्या आठवणी खऱ्या नसतात. त्या ग्लॅमराईझ केलेल्या असतात. सोयीस्कररित्या स्वतःला हिरॉईक किंवा व्हिक्टिमाईझ केलेले असते. म्हणूनच न्याय देताना कोर्ट साक्षीदारांवर 'पूर्ण विश्वास' शक्यतो ठेवत नाही, बाकी मनुष्य असंबंधीत गोष्टीदेखील बघते.

ये मेमरीज आर फॅब्रिकेटेड करेक्ट!!!

नाशिकच्या भारती ठाकूर ह्यांनी आपल्या मैत्रिणी बरोबर परिक्रमा केली.त्यात त्यांनी निसर्गाचेही सुंदर वर्णन केले आहे.आता त्नर्मदेकाठीच एक आदिवासी मुलांसाठी शाळा त्यांनी काढली आहे.चितळे पतिपत्नी सुद्धा दरवर्षी नर्मदेकाठी काही महिने परिक्रमावासीयांसाठी सर्व सामान घेऊन सेवा करतात असे ऐकले आहे.

एवरेस्ट चढाई टुअरिझमसारखेच नर्मदा परिक्रमा होऊ लागली आहे का? कठीण आहे.

चितळ्यांचे विडिओ मीही पाहिलेत आणि अनेकदा पाहिलेत. ते बघून कोणाला परिक्रमा अगदी सोपी आहे असे वाटत असेल तर मला आश्चर्य वाटेल. अनुभव ऐकताना नुसते जे सांगितले तेवढेच ऐकले तर सगळे सोप्पे वाटेल. अनुभव ऐकत असताना न सांगताही बरेच सुचवलेले असते तेही समजून घ्यायचे असते. पुढच्या गावात सोय होईल की नाही, झाली तर किती याची काहीही खात्री नाही, सोय झाली नाही तर आपल्याकडे स्वतःसाठी कसलीही सोय नाही हे न सांगताही लक्षात येते व हे ऐकूनही कोणाला परिक्रमा सोपी वाटत असेल तर आश्चर्य वाटते. चितळ्यानी दोन गोष्टी सांगितल्यात. पहिली म्हणजे प्रत्येक ठिकाणी त्यांची जात विचारली जात होती व ब्राम्हण कळल्यावर मिळणारी ट्रीटमेंट वेगळी असायची, स्पेशल असायची. आणि दुसरी ही की त्यांच्या पतीने तितक्या भाविकतेने यात्रा केली नाही, सोबत राहूनही त्यांना वेगळे अनुभव आले. या दोन गोष्टी इतरांच्या बाबतीत किती समान असमान असतील त्याप्रमाणात अनुभव येणार. त्यामुळे कोणी चितळ्यांचे अनुभव वाचून जात असेल तर त्यातले बहुतांश दोन दिवसात दगडगोट्यात अनवाणी चालून दमणार, खायला निखार्यावर शेकलेल्या गव्हाच्या पिठाच्या जाड भाकऱ्या व नुसता गुळाचा खडा खाऊन वैतागणार व परतणार.

>>>>>>>>>>>>>>>> अनुभव ऐकत असताना न सांगताही बरेच सुचवलेले असते तेही समजून घ्यायचे असते. पुढच्या गावात सोय होईल की नाही, झाली तर किती याची काहीही खात्री नाही, सोय झाली नाही तर आपल्याकडे स्वतःसाठी कसलीही सोय नाही हे न सांगताही लक्षात येते व हे ऐकूनही कोणाला परिक्रमा सोपी वाटत असेल तर आश्चर्य वाटते.>>>>>> पटले.

>>>>>>>>>>>>>>>> अनुभव ऐकत असताना न सांगताही बरेच सुचवलेले असते तेही समजून घ्यायचे असते. पुढच्या गावात सोय होईल की नाही, झाली तर किती याची काहीही खात्री नाही, सोय झाली नाही तर आपल्याकडे स्वतःसाठी कसलीही सोय नाही हे न सांगताही लक्षात येते व हे ऐकूनही कोणाला परिक्रमा सोपी वाटत असेल तर आश्चर्य वाटते.>>>>>> पटले.

चितळ्यांनी दररोजचा प्रवास मांडलेला नाही तर प्रवासादरम्यानचे अनुभव मांडले आहेत. ते जोडपे वर्षभराची परिक्रमा करत होते बहुतेक, नीट आठवत नाहीये आता. मध्ये पावसाळा सुरू झाला तेव्हा भाड्याचे घर घेऊन राहिले असे सांगितलंय. तर या दीर्घ काळात जे सांगण्यासारखे अनुभव आले ते त्यांनी सांगितले. ट्रॅव्हलॉग लिहिलेला नाही, तो हेतू नसावा. त्यामुळे रोजच्या रोजचे अनुभव नाहीत, कुठे कशी व्यवस्था आहे, टॉयलेट वगैरे याबाबत काहीही बोलले गेले नाही.

बाकी इच्छा केली व मिळाले हे पहिल्यांदा ऐकले तेव्हा मलाही थोडे खटकले. पण असेही असेल की दहा इच्छा झाल्या असतील मनातल्या मनात व विस्मरणातही गेल्या असतील. पण त्यातल्या काही पूर्ण झाल्या व त्या सांगावाश्या वाटल्या

आपल्याला असे होणार नाही असे वाटते कारण एकतर देव असा लगेच धावेल यावर विश्वास नसतो आणि तो जरी धावत असला तरी तो माझ्यासाठीही धावेल हे खरे वाटत नाही. पण हे असे अनुभव कित्येक सामान्यांनीही घेतलेले आहेत.

साधनाताई अगदी किरकोळ ईच्छाही चमत्कार वाटाव्यात अशा पद्धतीने पुर्ण होतात. आता तुझा जर विश्वासच नाही मग बोलण्यात काहीच अर्थ नाही. ठाम आस्तिक असावं किंवा ठाम नास्तीक. अनुभव येतोच. अधले मधले हे नेहमीच अधले मधले राहतात.

चांगली ओळख. हा जुना धागा आज वाचनात आला!
चितळे यांचे ३-४ व्हिडीयो पाहिले. एक भाबडा प्रश्न पडला - रोज सकाळी उठून ५-७ किलोमिटर अनवाणी चाललं, जो दिसेल त्याला फालतू गॉसिप न करता 'नर्मदे हर' म्हणून चालतं झालं, कामवाली किती खाडे करते नि किती व्हिमबार फसाफसा वापरते ह्याचे हिशेब न मांडता आपलं आपलं कपडे-भांडी आवरून घेतलं, सून्/सासू जे वाढेल ते चूपचाप खाल्लं, इतर कुटूंबियांकडे काही मागितलं नाही तर घरीच राहून २ वर्षात भरपूर इच्छा पूर्ण होतील की.... का नाही होणार?
बिकट (हार्डशिप), अनिश्चित (अनसर्टन), अज्ञात (अननोन) परिसर असल्याशिवाय आम्ही सुधरणार नाही अशा मंडळीसाठी परिक्रमा ठीक आहे असे वाटले. बाकी लोकांना 'संसारातच ऐस आपला, उगाच भटकत फिरू नको' हे अनंत फंदीचे वचन जास्त आश्वासक वाटत असावे.

मला चमत्कारासाठी जायचं नाही. एक ट्रेक म्हणून तीनचार दिवस फिरायचं आहे. मी सवय नसल्याने अनवाणी जाणार नाही. धार्मिक/अध्यात्मिक भावना शून्य आहेत. कुठे अन्न मिळेल ते विकत घेणार, आसरा पाहणार. नियमबियम काही नाही. तो परिसर नर्मदेकाठचा कसा आहे तेवढेच पाहायचे आहे.
-----
साधेसुधे वाटणारे ट्रेकसुद्धा कसे अवघड होतात हे माहीत आहे. नवीन मुंबईत महापेजवळ (नोसिल कंपनीच्या मागे) एक डोंगर आहे छोटासा. गवळीदेव. तिथे पावसाळ्यात सकाळी अकराला गेलो. मोठ्या डासांनी अंग फोडून परत पाठवलं .फक्त दीडशे मिटर्स उंची परंतू फारच कठीण गेलं.
कुणी म्हणेल भाविक नसल्याने शिक्षा मिळाली. बाकी बुद्धाने सांगितलं की शरीराला क्लेश दिलेच म्हणजे प्रगती वगैरे काही नाही, ज्याच्याकडे नाही त्यास आधार द्या.

सीमंतिनी, वेगळाच विचार आवडला.

Submitted by सीमंतिनी on 5 January, 2020 - 18:39
>> एकदम सत्य, डोळे उघडणारं झणझणीत अंजन.

https://www.youtube.com/watch?v=Sc7_K8E5rHk
ही मुलाखत फार आवडली म्हणुन इथे शेअर करतेय.

कुंटेंचं 'नर्मदे हर' वाचायची तलफ झालेली पुन्हा एकदा. किंडलवर ते सुरू केलेलं. आणि मग साईड बाय साईड यूट्यूबवर परिक्रमेबद्दलचा काही चांगला कंटेंट मिळतोय का ते शोधत होतो. अनेक व्हिडिओज् थोडेथोडे चाळून झाल्यावर तीन व्हिडिओज चांगले सापडले. त्याबद्दल थोडंफार.

१. पैकी एक प्रतिभा चितळेंचा.
https://m.youtube.com/watch?v=OTLkbyx5P9g&pp=ygUgU2hyaWRoYXIgZ3VuZSBOYXJ...

हा ऐकायला सुरुवात केली आणि अडीच तास बाकी सगळं सोडून सलग ऐकून संपवला. कारण आवडलंच म्हणजे. बाईंचा परिक्रमेकडं बघण्याचा ॲप्रोच चांगला आहे. त्यांचं मन नर्मदेच्या रंगात रंगून गेलेलं आहे, त्यामुळे ऐकणाऱ्याच्याही मनाला भरती येत राहते सारखी सारखी.

२. दुसरा एक व्हिडिओ आण्णा महाराज बावस्कर-जोशींचा.
https://m.youtube.com/watch?v=EwNjidYYXuQ&pp=ygUeQW5uYSBtYWhhcmFqIGJhdmF...

जोशीबुवा गोष्टीवेल्हाळ आहेत. गोष्टी रंगवून रंगवून सांगण्याची हातोटी आहे. यांनी सांगितलेला गुजरातच्या मणिभाई नावाच्या व्यापाऱ्याचा एक किस्सा आवडला. त्याला व्यापारात खोट आलेली असते. त्याच्यानं नैराश्यग्रस्त, सुसाईडल झालेला असतो. नर्मदातटी भटकत एका आश्रमात येतो. म्हणतो, 'बाबाजी, वापस बडोदा गया तो लोग मुझे मारेंगे'
तो आश्रमातला बाबाजी त्याला म्हणतो,
'नर्मदामैय्या की क्रिपा है. भांडार भरा है. जितने दिन चाहे रहो'
आसऱ्याला आलेला असतो पूर्ण खचलेल्या मनस्थितीत. आयुष्यानं झोडपून काढलेल्या, कुठेच थारा न मिळणाऱ्या माणसाला, काही काळ आसरा घेण्यासाठी असं एखादं निरपेक्ष दार उपलब्ध असणं, ही कल्पनाच भन्नाट आहे. पुढे होतं त्याचं बरं.

परिक्रमेदरम्यानचे काही चमत्कारांचे किस्से येतात यांच्या बोलण्याच्या ओघात. खरं असेल, खोटं असेल, भासही झाले असतील, माहिती नाही. पण उगाच स्वतःचं महत्त्व वाढवण्यासाठी काल्पनिक किस्से तयार करून सांगतायत असं वाटत नाही. कारण त्यासाठी जी धूर्तता, बनेलपणा लागतो तो काही यांच्यामध्ये दिसत नाही. दिसायला एकदमच साधाभोळा माणूस वाटतो. एक बालसुलभ निरागस भाव दिसतो चेहऱ्यावर. तोच आवडला.

तर मला ह्या चमत्कारांवर अविश्वास करू वाटेना. फार तर्कानं बघू‌ वाटेना या सगळ्याकडे. हे जे बोलतायत त्याची खिल्ली उडवू वाटेना. हे जे बोलतायत त्यामागचा 'भाव' तेवढा बघावा म्हटलं. तो लोभस वाटतो.

बाकी, फार बुद्धीनं चालणाऱ्यांनापण त्यांची त्यांची अशी ठिकाणं असतात. कठोर इंटलेक्चुअल असले तरी शेवटी माणूसपणाच्या काही गरजा असतातच. जेव्हा जगदुनियेकडून सगळीकडूनच ठोकरा बसायला लागतात, विचारधारेवरचा विश्वास डळमळीत व्हायला लागलेला असतो, तेव्हा जरा पेस स्लो-डाऊन करण्यासाठी, चिंतन मनन करण्यासाठी, मनावरचं मळभ दूर करण्यासाठी, थोडाकाळ समविचारी लोकांसोबत राहण्यासाठी, किंवा समजा एकमेकांच्या खांद्यांवर डोकं ठेवून रडण्यासाठी, या लोकांचीपण त्यांची त्यांची ठिकाणं असतात. जेएनयू वगैरेसारखी. तसंच हे ही.

३. तिसरा व्हिडिओ, शंतनु गुणेंचा. https://m.youtube.com/watch?v=mVi7ntLfOGw&pp=ygUfc2hhbnRhbnUgZ3VuZSBuYXJ...

श्री. गुणेंचं वाचन चांगलं दिसतं आहे. डोळस/शोधक दृष्टीनं बघतात. परिक्रमा या संकल्पनेचं त्यांचं इंटरप्रिटेशन आवडलं.
मुळात 'मी' च भ्रामक आहे. तर या 'मी' च्या पायावर जे जे काही उभं आहे तेही भ्रामक च आहे. 'जीवनाच्या लयीशी तादात्म्य'. 'वैराग्याचा अंश'. वगैरे थोडी वरच्या लेव्हलची भाषा येते बोलण्यात.

यामध्ये त्यांनी एका दृश्याचं वर्णन केलेलं आहे, जे ऐकताना अंगावर शहारा आलेला.
एका पहाटे मंदिरात उठून बसल्यावर समोर नर्मदेचं विस्तीर्ण पात्र. त्यावर धुकं. सभोवताली दाट जंगल. पलीकडे पहाडांच्या रांगा. त्यावरून उगवत्या सूर्याची किरणं. आणि अशात दूरवरून कुठूनतरी नर्मदाष्टका ची लकेर उठते. आणि इकडे यांच्या शरीरात आनंदाच्या लाटा उठायला लागतात. भावविभोर, उन्मनी अवस्था. जणू याच क्षणासाठी होतं हे सगळं.!

शिवाय एक विक्राळ जटाधारी साधू यांना स्वतः रांधून, स्वतःच्या ताटात जेवू घालतो, तो एक प्रसंग. आणि एका गावात चालून चालून अंगात त्राण नाही म्हणून अक्षरशः थकून पडल्यावर त्यांना उठवून भजी खायला घालणारी बाई. हे काही प्रसंग मुळातून ऐकण्यासारखे आहेत.

मस्त पोस्ट. मी कुंटेंचं "नर्मदे हर" तीन चार वेळा वाचलेलं आहे आणि चितळेंची परिक्रमा पण ऐकली आहे. समहाऊ आता मी ह्या स्टेजमधून बाहेर पडले आणि हे मागे पडलं पण एकेकाळी नितळ आनंद आणि स्वतःशीच कनेक्ट होण्याची अनुभूती दिली आहे ह्या गोष्टींनी. सगळा अट्टाहास त्यासाठीच असतो खरेतर.

निसर्गाच्या वर्णनातून सुद्धा ती गोष्ट साध्य होते. नदी, पहाड, सूर्योदय, सूर्यास्त हे सगळं पॅकेज एकत्र आहे तेथे. शिवाय न संपणारा स्वसंवाद. रोजच्या कोलाहलात आपलाच आवाज आपल्याला ऐकू येत नाही. म्हणून एकांत सेवावा! सॉलिट्यूड , so you can see your own mind!

इथे नर्मदे हर या id ने अनुभव लिहिले आहेत.

https://www.maayboli.com/node/84952

अस्मिता, तुकोबांचा वृक्षवल्ली अम्हां सोयरी आठवला.
तुका म्हणे होय मनासी संवाद - आपुलाचि वाद आपणासी

हो हो भरत. अगदी ज्ञानेश्वरीत सुद्धा शांत, झाडी असलेल्या, नदीचा आवाज येणाऱ्या जागी ध्यानासाठी दर्भासनावर पद्मासनात बसा लिहिले आहे. मग ते कुठेही असले तरी काय? ते फक्त आपल्याला एकांत, स्वसंवादासाठी वाव आणि निसर्गाचे सान्निध्य मिळावे म्हणून सुचवले आहे. एकदा हे पटलं की हे विश्वची माझे घर वाटून सगळं चराचर आपलंच वाटतं आणि कुठल्यातरी विशिष्ट ठिकाणी जाऊन हा सोपस्कार करणं ही फक्त एक औपचारिकता आहे हे लक्षात येते आणि ही यात्रेची ओढच संपते. सगळं आपलंच होऊन जातं. पण ती स्टेज यायला आधी यातून जावं लागतं. आपलं अंतरंग शुद्ध झालं की कुठेही ते कनेक्शन मिळतं आणि तुम्ही सगळ्या यात्रांमधून मुक्त होता. मग तो फक्त एका प्रवासाचा अनुभव आहे.

आणि तुम्ही सगळ्या यात्रांमधून मुक्त होता. >>
अस्मिता,
याबाबतीत कुठेतरी काही वाचलं होतं पूर्वी.‌ आणि मला ते पटलेलं. त्याचा आशय साधारण असा होता:
"म्हणजे जेव्हा माणूस पर्वतांवर, समुद्रावर, माळरानांवर, जंगलामध्ये‌ जातो आणि समोर अफाट विस्तार बघतो तेव्हा त्याच्या ईगो ला ते सहन होत नाही. ईगो त्या अफाटापुढं टिकाव धरू शकत नाही.‌ ईगो त्याच्याशी डीलच करू शकत नाही. त्याला ते शक्यच नसतं.
'अरे बापरे! हे तर आपल्या आवाक्याच्या बाहेरचं आहे!', असं म्हणून ईगो मान टाकतो, पोबारा करतो काही काळ. त्यामुळे माणसाला आनंद होतो. परंतु यामुळे माणसाला भ्रम होतो की हा जो आनंद आहे त्याचं कारण कुठेतरी 'बाहेर' आहे. बाहेरच्या या दृश्यामुळं सूर्योदय सूर्यास्तामुळं समुद्रामुळं, नदीमुळं आपल्याला आनंद झालेला आहे. मग त्या किक साठी तो सारखा सारखा त्याच दृश्यांच्या शोधात जायला बघतो.
त्याला माहिती नसतं की आनंदाचा स्त्रोत बाहेर नसून आतच आहे. आणि या आनंदापासून वंचित ठेवणारा खरा कलप्रिटही आतच दडून बसलेला आहे.

एरव्हीच्या रूटीनमध्ये आजूबाजूला जे क्षुद्र, नेहमीचं, ओळखीचं, तेचतेच दिसतं, ते ईगोच्या आवाक्यातलं असतं त्यामुळे ईगो त्याच्यापुढं फणा काढून उभा राहू शकतो. आणि त्याखाली आनंद दबला जातो.

माणसाला जर बसल्या जागी कुठेही कधीही एका झटक्यात ईगो लोएस्ट पातळीवर नेता आला तर त्याखाली दबलेल्या आनंदाचा झरा मोकळा होतो. म्हणजे आनंद बसल्या जागी कुठेही कधीही हाताशी उपलब्धच असतो."

धनवन्ती, लिंकसाठी धन्यवाद. फोटोज चांगले आहेत त्यावरचे.

संप्रति-
Here we go on a pathless path again!
कैलास मानसरोवर वगैरे आपण बघतो तेव्हा ह्या ब्रह्मांडाच्या अफाट पसाऱ्यात आपण काहीच नाही हे लक्षात येते. कुठल्याही यात्रेचा हेतू तसा अहंकार कमी करून स्वीकार वाढविण्यासाठीच असतो. निसर्ग आपल्याला आपल्या सोबतचे कनेक्शन लवकर घडवितो, तेच घरी बसून ती स्थिरचित्तता येत नाही. पण हे कुठेतरी फिजिकल कनेक्शन आहे आणि तात्पुरतं ठरतं आणि चक्क ती high/ kick पुन्हा मिळावी म्हणून पुन्हा पुन्हा जावं लागतं. त्या किक साठी नसतं हे. किक म्हणजे पुन्हा इगो. त्यामुळे सगळ्या यात्रा सगळ्यांना सारखंच देत नाहीत, परत आले की पुन्हा षड्रिपु तयार. शिवाय त्याला आता आध्यात्मिक अहंकाराची जोड मिळते. हा तर सगळ्यात बेकार, कारण दिसूच देत नाही काही. "मी किती यात्रा केल्या, काय खडतर प्रवास होता. मी किती पुण्य कमावलं!" सगळ्यात वाईट इगो आहे स्पिरिच्युअल इगो. तुम्हाला ते सगळं undo , unlearn केल्याशिवाय सुटका नाही. अर्थात हे आधी दिसायला हवं. त्या साठी स्वसंवाद लागतो.

मी तर आता चक्क या मतावर आले आहे, जगातील सगळी पुस्तकं वाचली, सगळ्या यात्रा केल्या तरी स्वतःचे मन वाचता आले नाही तर तुम्हाला स्पिरिच्युॲलिटीतले ओ का ठो येत नाही. मुक्ताईने चांगदेवाला "पाटी कोरी आहे" म्हंटले ते इथे चपखल बसते. इगो कुठेही जाणार नाही, तो असणारच आहे. पण हा इगो आहे मी नाही एवढं कळाले तरी डिटॅचमेंट येऊन मोकळे होता येते. फक्त वेगवेगळे दिसले की झाले.

स्पिरिच्युॲलिटी, सायकॉलॉजी आणि फिलॉसॉफी एकच आहेत. वेगवेगळ्या पायऱ्या आहेत मनाच्या ! आनंद जरूर घ्यावा प्रवासाचा, वाचनाचा पण तो बाहेरून मिळणारा आनंद म्हणजे "तुम्ही" नाही. एवढे लिमिटेड नाहीत आपण. इगो आपल्याला "लिमिट" करतो. जो अहंकार आपण पोसतोय त्यानेच आपल्या अश्वत्थाच्या मुळाशी तांब्याच्या तारा बांधून आपलं "बोन्साय" केलं आहे. नेति नेति!

मंजूताई, तुमचा धागा आहे हे पाहूनच मोकळेपणाने लिहितेय.

बापरे !! किती जुना धागा वर आलाय ! सध्या मीही माहिती गोळा करत आहे नर्मदा परिक्रमेची सध्या वाचनात आलेलं अजून एक पुस्तक म्हणजे नर्मदा परिक्रमा एक आनंदयात्रा हे उदयन आचार्य यांचं पुस्तक .. किंडलवर आहे.. अति अप्रतिम पुस्तक आहे त्यांचे तुनळी वर videos पण आहेत.. आणि वर कुठे मागे mention केलाय कि माहिती नाही पण भारती ठाकूर यांचं नर्मदा परिक्रमा एक अंतर्यात्रा हे पुस्तक
अर्थात हे सगळं खूप जुनं वर्णन आहे आता मार्गात बराच बदल झालेला आहे अनेक धरणांमुळे..
मागे मायबोलीवर त्या ह्यांनी (नाव आठवत नाहीये) धागा काढला होता इथे तरी त्याला आता ७/८ वर्ष झाली असावींत>> https://mazinarmadaparikrama.blogspot.com/ हा त्यांचा ब्लॉग

अस्मिता. >> मम!!