बँका बुडणार?

परवा एका हुशार (खरंच आदरार्थी म्हणतेय) गणल्या जाणाऱ्या राजकीय नेत्याने त्याच्या मतदात्या बेसला आवाहन केले की बँका बुडणार आहेत तर पैसे काढून घ्या.
वरची सगळी कारणं जरी खोटी आहेत असं गृहीतकापुरतं धरलं (खोटी आहेत हे मी म्हणत नाही. तेवढं ज्ञान आणि अभ्यास नाही) तरी त्यांना मानणाऱ्या लोकांनी जर पैसे काढायला सुरुवात केली तर लिक्विडीटी क्रन्च होऊन नक्कीच बुडतील.

कुणाचं ऐकायचं ठाऊक नाही परंतु अफवा पसरायला वेळ लागत नाही. त्यामुळे बँक रन होण्याची शक्यता वाढते. असं होऊ नये आणि त्यासाठी आपला हातभार लागू नये एवढंच आपण करू शकतो.

मी या बाबतीत न्यूट्रल आहे. सकारात्मक नाही, नकारात्मकही नाही.

प्रत्येक बँकेची ठराविक लिक्विडीटी असते. ती आणि बँक शॉर्ट टर्म मनी मार्केटमधून एका वेळी किती पैसे उभारू शकते या दोन गोष्टी जमेस धरल्या तर त्यापेक्षा जास्त पैसे एकाच वेळी खातेदारांनी मागितले आणि हे सलग काही दिवस चालू राहिले तर उत्तम बॅलन्सशीट असलेली बँकही फक्त लिक्विडीटी क्रायसिसमुळे धोक्यात येऊ शकते एवढेच मला सांगायचे आहे.

दुसरं म्हणजे काहीतरी चमत्कार होऊन बँक रन न होताही सगळ्या खातेदारांच्या हातात त्यांचे पैसे आले तरी बँकांकडे पैसे नाहीत पण हातांत पैसे खेळते आहे अशी विचित्र परिस्थिती येऊन चलनवाढ अपरिहार्य होईल. परिणामी हातात असलेल्या पैश्यांची किंमत घटेल.
उदा. दुसऱ्या महायुद्धापूर्वीची जर्मनीची परिस्थिती - पोतेभर पैसे देऊन किलोभर बटाटे आणावे लागत होते.
हे दुश्चक्र भेदणे कठीण होईल.

त्यामुळे सगळ्यांनी शॉर्ट टर्म नोटीसवर बँकेतून पैसे काढून घ्या हा सल्ला मला धोकादायक वाटतो. जर आपल्याला इकॉनॉमिक क्रायसिसची भीती वाटत असेल तर लॉन्ग टर्म व्हिजन ठेवून विश्वासू आर्थिक सल्लागाराशी सल्लामसलत करून आपले असेट्स डायव्हर्सिफाय करणे हाच उत्तम उपाय आहे.

सुलतानी कमी पडली म्हणून की काय अस्मानीही हजर झाली असे म्हणावे लागते. अनियमित आणि कमी पाऊस यामुळे शेतीमाल डुबला. अन्न उत्पादन कमी होणार. या बाबतीत आपणच आपल्याला तारू शकतो. एवढे अन्न बाहेरून कुठून मिळणार? तेल हवेच आहे त्यात ही भर.

उद्योगधंधेही बंद झाले की बँका बुडतात. दुसरे एक मूळ कारण - युद्धे आणि लढाया. मोठे देश शस्त्रे निर्माण करून लढायांतून फायदा करतात आणि देशाच्या उत्पादनात भर घालतात. आपण ते करत नाही.

सुलतानी कमी पडली म्हणून की काय अस्मानीही हजर झाली असे म्हणावे लागते >>>> १००++
परतीचा पाऊसही फारसा दिसत नाही.
विशेषतः विंध्य पर्वतराजीच्या दक्षिणेला रब्बी हंगामासाठी पुरेसे पाणी मिळेल का शंका आहे.
उत्तरेला सिंधू पाणी वाटप करारामध्ये आपल्या वाट्याला आलेल्या नद्यांवर बरेच प्रकल्प उभे राहिले आहेत/पूर्ण होत आले आहेत. त्यामुळे पंजाबला पाणी कमी पडणार नाही असे वाटते.
नेपाळमध्ये आलेल्या पुरामुळे बिहारमध्ये नद्यांमध्ये बराच गाळ वाहून आला आहे. त्यावर बरेच अवलंबून आहे.

आपण ते करत नाही. >>> यात जरा बदल होतो आहे असं वाटतं. अगदी मिलिटरी इंडस्ट्रियल कॉम्प्लेक्स नाही, पण आपण शस्त्रास्त्रे निर्यात करायला लागलो आहोत. अर्थात या निर्यातीचे प्रमाण आणि इंधन आयातीचे प्रमाण व्यस्त आहे.

राज अज्ञानीजी,

महत्त्वाच्या आणि सर्वसामान्यांच्या आर्थिक सुरक्षिततेशी संबंधित विषयाला हात घातल्याबद्दल धन्यवाद.

लेखातील जागतिक आर्थिक अस्थिरता, वाढती महागाई, भू-राजकीय तणाव आणि बँकिंग व्यवस्थेसमोरील संभाव्य धोके हे मुद्दे निश्चितच विचार करण्यासारखे आहेत.

मात्र आर्थिक संकटाची शक्यता आणि प्रत्यक्ष बँका बुडण्याची परिस्थिती यांत फरक करणंही तितकंच आवश्यक वाटतं.

RBI गव्हर्नरांनी भविष्यातील संभाव्य धोक्यांविषयी सावधगिरी व्यक्त केली आहे; पण त्याचा अर्थ बँका बुडणार आहेत, असा थेट होत नाही.

सर्वसामान्य नागरिकांसाठी भीती निर्माण करण्यापेक्षा योग्य माहिती उपलब्ध करून देणं अधिक महत्त्वाचं आहे. उदाहरणार्थ, DICGC अंतर्गत पात्र बँक ठेवींना प्रति ठेवीदार, प्रति बँक पाच लाख रुपयांपर्यंत विमा संरक्षण उपलब्ध आहे.

आपल्या लेखाच्या शेवटी विचारलेला प्रश्न महत्त्वाचा आहे — सामान्य नागरिकांनी नेमकं काय करावं?

माझ्या मते, याच प्रश्नावर अधिक चर्चा व्हायला हवी. आपत्कालीन निधी, बचतीचं योग्य नियोजन, कर्जाचा विचारपूर्वक वापर आणि अधिकृत आर्थिक माहितीची पडताळणी या गोष्टींवर भर दिला पाहिजे.

आर्थिक धोक्यांकडे दुर्लक्षही नको आणि अनावश्यक घबराटही नको.

विचारप्रवर्तक लेखाबद्दल धन्यवाद!