वृद्धांचे पालकत्व

… लहान मूल समजून मायेने जवळ करणे हाच एकमेव मार्ग …

+ १

तर्ककर्कष्य संवाद आणि प्रेमाचे शब्द यात नेहेमी प्रेमच जिंकते. Always offer love, it works better than medicines.

BTW, लहानपणी-तरुण आयुष्यात प्रेमाचा अभाव, कमतरता असेल तर उत्तर आयुष्यात स्वभावातला कोरडेपणा वाढलेला असतो असे एक निरिक्षण आहे.

अमेरिकेतील माझ्या एका सहकार्‍याने (जे की स्वतः रिटायर होणार होते, वृद्ध होते), भारतिय कुटुंबव्यवस्थेचे विशेषतः मोठ्या मुलाने आई-वडीलांना सांभाळण्याचे कौतुक केलेले होते. आता विकेंद्रित कुटुंबसंस्थेमुळे ही वृद्धांची समस्या ठळक झालेली आहे हे खरे आहे. 'व्यवस्था' होती ती. त्यात फायदे-तोटे-लाभ-हानी सर्व काही होते.

सुरेख लेख.

लहान मूल समजून मायेने जवळ करणे हाच एकमेव मार्ग ….. वाचायला कितीही छान वाटले तरी आचरणात आणायला माझ्यासारख्यांना कठीण, अवघड होते.

आपले "मी ईश्वर मानत नाही" हे मत कसे बदलले हे वाचण्यासारखे आहे...... देवाला रिटायर करा म्हणणाऱ्या डॉ.लागूंनी ,त्यांच्या मुलाच्या अपघाती मृत्यूनंतर नियतीवर विश्वास ठेवला होता.

रामरक्षेबाबत मलाही चांगला अनुभव आला आहे. ते काही दिवस महा बेचैनीचे होते. लक्ष विचलित(divert) करण्यासाठी रामरक्षा म्हणत गेले किंवा ऐकली तरी नंतर एक शांतता अनुभवास येत असे. तीच गोष्ट एखाद्या स्तोत्राची .
बाकी देवावर वगैरे विश्वास नाही.

लेख आवडला.

>देवाला रिटायर करा म्हणणाऱ्या डॉ.लागूंनी ,त्यांच्या मुलाच्या अपघाती मृत्यूनंतर नियतीवर विश्वास ठेवला होता.>>>>>>> माझ्यासाठी याचा अर्थ त्यांनी मुलाचे अपघाती जाणे स्विकारले, दु:ख झाले तरी 'आमच्याच बाबतीत असे का?' म्हणत ते उगाळत राहीले नाहीत.

>>राम बापटांना केवळ एका रामरक्षेच्या आधारासाठी एका दलित विद्रोही गटाकडून टार्गेट केले गेले ते ही मृत्युपश्चात. >> त्या गटाला स्वतःचा अजेंडा एकतर्फी रेटायला संधी हवी होती ती त्यांनी घेतली. खर्‍या अर्थाने चर्चा करण्यात रस असता, तितका अभ्यास असता तर ते हयात असताना टार्गेट केले असते.

>>बुद्धीवादी लोकांचे म्हातारपण अजून कठीण>>
खरे बुद्धीवादी असतील तर असे व्हायचे कारण नाही. तसे तर देवावर श्रद्धा असलेलेही बरेचदा माझ्याच वाट्याला हे भोग का म्हणून आक्रोश करताना आढळतात. म्हातारपण हे दुसरे बालपण असे जरी म्हटले तरी ते तसे नसते. बालपणी रोज काहीतरी सकारात्मक बदल, नवे स्किल मिळवणे आहे तर इथे र्हास आहे, बरे तो कशाप्रकारे होईल त्याचाही काही नेम नाही. जोडीला वाढत्या परालंबित्वाची टोचणारी जाणीव आहे. ते 'टेरीबल टू ' मधले बाळ असते ना तसे काहीसे एका टप्प्यावर होते.

गेल्या महिन्यात एक करुण अनुभव आला. माझा एक जेष्ठ मित्र दरवर्षी प्रमाणे फ्लावर शोला मदतनीस म्हणून आला होता. सोबत स्पर्धेसाठी त्याचीही बरीच फुले होती. मी खरे तर एकेकाळी त्याच्याकडूनच मदतनिसाची सर्व कामे शिकले त्यामुळे या वर्षी नेहमीप्रमाणे सर्व काही असे धरुन चालले होते. मी बाकी लोकांचे पेपरवर्क करते तोवर तू तुझ्या फुलांचे पेपरवर्क कर आणि मग मला मदतीला ये असे म्हणून मी त्याचे सर्व सामान माझ्या शेजारच्या टेबलवर मांडले, पेपरवर्कसाठी आवश्यक असलेली लेबल्स, फॉर्म्स वगैरे दिले आणि माझे काम करु लागले. पाचच मिनीटांनी त्याचा प्रश्न आला, 'स्वाती, या फुलाचे नाव काय गं?' मी जरा गोंधळले, पण मनात आले की त्याच्या बायकोने वाढवलेल्या झाडाचे नवे फूल म्हणून विचारत आहे. मी नाव सांगितले, स्पेलिंग सांगितले. काय कॅटेगरीत टाकायचे ते सांगितले. थोड्या वेळाने परत त्याने हाक मारली. हे फूल कशात टाकू? खरे तर ते त्याचे 'हमखास जिंकणारे' फूल होते पण त्याला लेबल करायला जमत नव्हते. आता मात्र मी चमकले पण तसे न दाखवता माझे काम दुसर्‍याच कुणालातरी सोपवून त्याला प्रत्येक एंट्री कशात करायची, काय लेबल वगैरेसाठी मदत करु लागले. मंदावलेले लेखन, अजून दोनदा फुलाचे नाव काय म्हणून विचारणा, चुकीच्या कॉलममधे चुकीचा कोड वगैरे मागे-पुढे होत एकदाचे पेपरवर्क झाले. टॅग्ज वरचे स्पर्धकाचे नाव झाकले जाईल अशा प्रकारे फोल्ड करणे फक्त उरले होते. टॅग्ज फोल्ड कर मग मी सगळे टेबलवर लावायला नेईन सांगून मी दुसरे काम करायला घेतले. १० मिनीटांनी येवून बघितले तर सगळे टॅग्ज उलट फोल्ड केलेले, नाव न झाकलेले. मी ते सगळे सुलट फोल्ड करायला घेतले. 'ओह! मला वाटलच मी काहीतरी गडबड करतोय पण काय ते कळत नव्हते. असे कसे झाले?' माझ्याकडे उत्तर नव्हते. पुढे दिवसभर या ना त्या निमित्ताने मित्राच्या शरीराचे आणि मनाचे थकणे जाणवत राहिले. घरी आले आणि दिवाही न लावता एकटीच रडत बसले.

आई ग्ग!!! स्वाती तुझी भीती दुर्दैवाने खरी असावी. पुढे काय करायचं ठरवलयस? त्यांच्या कुटुंबियांना विश्वासात घेणार?

>>कुणाच्या डोक्यात अशा परिस्थितीत काय केमिकल लोच्या होतील हे सांगता येत नाही.>> बरोबर. म्हणूनच म्हटले की खरे बुद्धीवादी असल्यास हे सत्य स्विकारलेले असावे. तुमचे शरीर बदलते तसे मनही बदलू शकते. वार्धक्यात शरीराच्या गरजा बदलतात तशा मनाच्याही बदलू शकतात. निरीश्वरवादी आहात ठीक आहे पण म्हणून दुसर्‍या ईश्वरवादी व्यक्तीला येताजाता झोडपत रहायला हवे असा नाही. मात्र देवाधर्माच्या नावाखाली चुकीचे वर्तन असेल तर नक्कीच विरोध करावा. आपल्या बर्‍याच संतांनीही तो केला आहे.
मी आस्तिक आहे. उद्या एखादी निरीश्वरवादी व्यक्ती परीस्थितीला शरण जावून देवाची प्रार्थना करु लागली तर अशावेळी मी तिला होईल सगळे ठीक म्हणून शक्य ती मदत करणेच योग्य असणार. त्या परीस्थितीत तिला खिजवणे, तिने पूर्वी वेळोवेळी माझ्या श्रद्धेची खिल्ली उडवली होती म्हणून आता त्याची परतफेड करणे असे काही मी करणार असेन, तिची आजची स्थिती बघून मला आनंद होणार असेल तर मग माझ्या आस्तिक असण्यावरच प्रश्नचिन्ह.

प्रघा, हे सगळं शिर्षकापासून वेगळ्या दिशेने जात नाहीय का? (मला आधी फेसबुकवरील वृद्धांचे पालकत्व असा धागा आहे, त्या धर्तीवर धागा आहे असे वाटले होते. नसल्यास आक्षेप नाही पण शीर्षक अधिक समर्पक करता येईल का?)
वृद्धांचे पालकत्व मध्ये आस्तिकता/नास्तिकता त्याचे फायदे तोटे हा एक मुद्दा असु शकतो पण तोच मुख्य मुद्दा झाला असे वाटले तेव्हा काही मुद्दे मांडतो:
किती नास्तिक आहेत भारतात याबद्दल काहीवेळा शोधुन वाचले आहे. आताही परत वाचले.
२०११ च्या जनगणनेत नास्तिक अशी (आवर्जून म्हणता येईल बहुतेक) नोंद केलेले ३३ हजार. नंतर २०१८ आसपास खाजगी सर्वेक्षणानुसार २८ लाख.
१२५ करोड (तेव्हाची लोकसंख्या धरली तर) मध्ये २८ लाख.
आता नास्तिक पैकी काही लोक तो एक पंथ असल्यासारखे वागतात, "हा /ही नक्कीच नास्तिक ना" परखून पहात रहातात आणि हिरीरीने "सापडलं! हा /ही नाहीच नास्तिक" करतात हे बरोबर आहे. पण परत नास्तिकांपैकी असे किती टक्के? आणि अस्तिकांपैकीही किती टक्के? हे स्वतःला नास्तिक म्हणवतात पण त्यांना स्वतःलाच कळत नाही, अमुक म्हणजेही श्रद्धाच बरं का करणारे आस्तिक? अस्तिकांना झोडपले पाहिजे म्हणणारे आहेत तसेच नास्तिकांना झोडपले पाहिजे म्हणणारे ही असतात.

डिमेन्शिया किंवा तत्सम मेंदू/मानसिक ऱ्हासामुळे माणुस कसा वागेल सांगता येत नाही हे बरोबर आहे. पण ते दोन्ही बाजुंनी होऊ शकते ना. आणि कठीण प्रसंगी लोक बदलू शकतात हे ही बरोबर. पण त्याच बरोबर आधीच प्रचंड दीर्घकाळ कठीण परिस्थितीतून गेलेले जात असलेले लोकही असतात (साधारण बहुतेकांच्या जीवनात चढ उतार असतातच त्याबद्दल नव्हे, तर सहसा जावे लागत नाही त्या मल्टिपल परिस्थितींमधुन.) मुद्दा हा की सगळं काही आलबेल आहे, म्हणुनच नास्तिक आहेत असेच नसते.

तेव्हा परत एकदा हे सगळं वृद्धांचे पालकत्वमध्ये चर्चिण्यापेक्षा आस्तिकता/नास्तिकता त्याचे फायदे तोटे हा एक मुद्दा असु शकतो पण इतर बरेच काही आहे.
उदा: डिमेन्शिया किंवा समरणशक्ती क्षीण होणाऱ्या वृद्धाला "ही कोण सांगा बरं? नाही ओळखलं? आठवा बरं. बरं याला ती ओळखलं का?" वगैरे करू नये. उलट आपणच कोण हे पटकन सांगुन पुढं आणखी थोडं लक्षात येईल अशी माहिती सहज बोलल्या सारखी सांगावी नाहीतर त्यांना आपण विसरतोय ते चांगलंच चुकतंय वाटून उलट त्रासच होतो.
त्यांना शक्यतो स्वतंत्रपणे ते करू शकतात ते करू द्यावे, तसे प्रोत्साहन द्यावे. खुबीने जेवणाखाणाचे तसेच इतर पर्याय निवडू द्यावे. वगैरे. डिमेन्शिया व्यतिरिक्त इतर आजार, समस्या, आव्हाने.
लोकांचे आपापले अनुभव शेअर करता येतील.

<< त्यांचे मते ईश्वर मानणार्‍यांना संधी मिळेल तिथे झोडपले पाहिजे व नास्तिकवादाचा प्रचार व प्रसार केला पाहिजे. >>

------ हे उलट प्रकारे पण होत असते. ईश्वर न मानणार्‍यांना संधी मिळेल तिथे झोडपले पाहिजे व आस्तिकवादाचा प्रचार व प्रसार केला पाहिजे... सर्वच लोक असे करत नाही, अपवाद आहेत.
ईश्वराला मानणारे लोक हे शेवट पर्यंत देवावर विश्वास ठेवतात असेही नाही. त्यांचेही मत परिवर्तन ( देव देव करुन किती वेळा वाया घालविला आणि शेवटी हाती का य आले/ राहिले ? ) होत असते.

विचारांत बदल होणे हे नैसर्गिक आहे, चढ उतार असणारच. आजचे जे काही विचार असतील ते काळाच्या बदलणार्‍या कसोटीवर आहे तसेच रहातील असे नाही.

>>>>>उदा: डिमेन्शिया किंवा समरणशक्ती क्षीण होणाऱ्या वृद्धाला "ही कोण सांगा बरं? नाही ओळखलं? आठवा बरं. बरं याला ती ओळखलं का?" वगैरे करू नये. उलट आपणच कोण हे पटकन सांगुन पुढं आणखी थोडं लक्षात येईल अशी माहिती सहज बोलल्या सारखी सांगावी नाहीतर त्यांना आपण विसरतोय ते चांगलंच चुकतंय वाटून उलट त्रासच होतो.
त्यांना शक्यतो स्वतंत्रपणे ते करू शकतात ते करू द्यावे, तसे प्रोत्साहन द्यावे. खुबीने जेवणाखाणाचे तसेच इतर पर्याय निवडू द्यावे. वगैरे. डिमेन्शिया व्यतिरिक्त इतर आजार, समस्या, आव्हाने.

उत्तम सूचना.

प्रतिसाद थोडा घाईत दिला मी, अस्थानी आहे ते नंतर लक्षात आले. 🙈

आता संपादनाची वेळ निघून गेली.

याचा संदर्भ उपलब्ध आहे का? त्यांना अभिप्रेत असलेला नियतीचा अर्थ काय? >>>>>> हा उल्लेख दिवाळी अंकातील दुसर्‍याच लेखकाच्या लेखात वाचला होता.लागूंचे नव्हे तर विपरीत परिस्थितीमुळे माणूस विकल होतो त्याचे वाईट त्यावेळीही वाईट वाटले होते,आताही वाटते.

नंतरचे प्रतिसाद वाचायचे आहेत.फक्त स्वाती२ यांचा प्रतिसाद पटकन वाचला.