निसर्गाच्या गप्पा (भाग - १४)

शशांक... खूप्प गोड कविता...

जिप्स्या आर्या खरंच बोलली... सब रुख तेरेपे आतापासून

जागुले... खर्री मज्जा येतीये नुसता विचार करूनच कि आता आपण मनात आलं कि भेटू शकू..
या नवीन घरासमोर्,मागे,जांभळाची,गुलमोहराची,पेरू,आंब्याची झाडंच झाडं आहेत. निरनिराळे पक्षी सुद्धा दिसले.
पावसावार्‍यामुळे जमीन जांभळी झालेली दिसली... वरून मोठ्या प्रमाणात टपटपणार्‍या जांभळांमुळे....
समोरच्या गार्डन मधे विड्याच्या पानाचा वेल अजगराप्र्माणे पसरलेलाये.. बहीण एकदम खुश झाली कारण माळ्याने तिला मोठाचा मोठ्ठा वेल खुडून दिला तिला तिच्या घरी लावायला हवा होता म्हणून

आज दिनेश दा कुठाहेत??????????

वर्षू, अभिनंदन! आता तू पुढच्या महिन्यात, कोकण गटगला येणार आमच्या बरोबर.

अगं हे फळ किनू का? उघडून खाऊन बघ ना.>>>>>>>>>.बघते आज.(लक्षात राहील तरं)
गौरी, सुंदर दिसतय ते फ़ुल.
मामी,शकून, जागू, फ़ोटो छानच.

नंतर मग आहेच दुपटी -बाटल्या सांभाळणं >> जिप्स्या त्याचेही अप्रतिम फोटो काढेल.

वर्षूताई, मागच्या गटगला मला जमले नव्हते. आता तुम्हाला नक्की भेटता येइल.

आजची सगळ्यात गोड बातमी, बर्षू आणि रम्मीना आता हवं त्यावेळी भेटता येईल.. काश माझ्या या भेटीत भेटता आले असते !

ज्या फळांपासून अमारुला करतात ती फळे मी काल खाल्ली...

काल आभाळात चंद्राच्या पाच सहा कोरी बघितल्या का ?

दोन्हीचे फोटो काढलेत. ( पहिल्या वाक्याचा, दुसर्‍या वाक्याशी संबंध लावेल तो... वेडा )

जिप्स्या त्याचेही अप्रतिम फोटो काढेल. >>>>>>>>>>>.माधव, कॅमेरा हातात घ्यायला वेळ तरी असेल का?
तसही नंतर मित्रांबरोबर धुडगूस घालता येणार नाही हा दूरदर्शी विचार म्हणून जिप्स्या आता दर शनीवारी-रविवारी भटकून घेतोय.

काल आभाळात चंद्राच्या पाच सहा कोरी बघितल्या का ?>>>>>>>...आभाळ भरून आलेले होते आणि बरसतही होते.

दिनेशदा होतात कुठे?

शोभा,
अमारुला म्हणजे काय ते माहित नाही बहुतेक.. घेऊन येऊ काय ?
रात्री सूर्य पण दिसेल तूम्हा लोकांना

साऊथ आफ्रिकन फ्रूट,' मारुला'

हत्तींचं विशेष आवडतं फळ.. त्यांना हे फळ खाऊन धुंदी येत असावी..

मारुला पासून बनवलेले अमरूला क्रीम लिकर ड्रिंक( १७% अल्कोहोल)

ब्राझिल मधे टेस्ट केलेलं.. बदामाचा वास आणी स्लाईट कडवट चव आहे या ड्रिंक चं.. खूप नाही आवडलं मला.. ब्राझिल मधे ,'अमारुया' असा उच्चार होता या ड्रिंक चा..

मुंबईतच येतेय रहायला वर्षु वॉव. भेटुया लवकरच मग

जिप्स्या तु येउच नकोस इथे आता काहि महिने

ज्या फळांपासून अमारुला करतात ती फळे मी काल खाल्ली...

काल आभाळात चंद्राच्या पाच सहा कोरी बघितल्या का ?

दोन्हीचे फोटो काढलेत. ( पहिल्या वाक्याचा, दुसर्‍या वाक्याशी संबंध लावेल तो... वेडा ) >>>>> वर्षूने दिलेल्या बाकी सर्व माहितीने याचा संबंध कळला ....

जिप्स्या तु येउच नकोस इथे आता काहि महिने>>>>हो, जागू, काहि ऐकणार नाही म्हणुन मी अ‍ॅडमिनला विनंती करणार आहे, या धाग्याचे नाव "निसर्गाच्या गप्पा" ऐवजी "जिप्स्याच्या गप्पा (जिप्स्याबद्दल गप्पा)" असं ठेवा.

जिप्स्या - तुलाही आवडतंच की चिडवलेलं - ते कळतंय आम्हा सर्वांना - त्याशिवाय का इथे येतोस तू ....

पण हे बघ, लवकरच पाऊस संपून जाईल ..... त्याआधीच पावसाळी राईड्स (ट्रेक्स नाही ऽ रे ) होऊन जाऊ देत
कारण - असा पावसाळा पुन्हा नाहि येणे .....

किती दाटती मेघ हे अंतराळी
किती रेशमाच्या झडींची नव्हाळी
त्वरेने निघावे सुसाटून तू रे
असा पावसाळा पुन्हा नाहि येणे

तेव्हा लगे रहो जिप्सीभाय .....

मनही मनमें लड्डू फुटे
नैनोंमें फुलझडीया छुटें
होठोंपर (किबोर्डपर) तकरार.....

जिप्स्या - तुलाही आवडतंच की चिडवलेलं - ते कळतंय आम्हा सर्वांना - त्याशिवाय का इथे येतोस तू ....

तेच ना... मुद्दाम मुद्दाम येऊन बघायचे आणि मग रुसायचे, तक्रारी करायच्या.......

तेच ना... मुद्दाम मुद्दाम येऊन बघायचे आणि मग रुसायचे, तक्रारी करायच्या.......>>>>>>>>>>>>>>त्या सुद्धा परत सगळ्यांनी चिडवावे म्हणून.

एक भाप्र

ढगफूटी म्हणजे नेमकं काय?
आणि ती कुठेही होऊ शकते का? कि फक्त ठराविक भागातच? सध्या उत्तराखंडमध्ये ढगफुटीच आलीय ना?

जिप्स्या, हे गुगलवर सापडल.
काही वेळा, पाऊस देणार्‍या ढगांतून खाली आलेला पाऊस जमिनीवर न पडता, जमिनीकडच्या उष्ण तापमानामुळे त्याची परत वाफ होऊन ती त्या ढगांतच सामावली जाते. ते ढग, मग तो अतिरिक्त भार घेऊन मार्गक्रमण करतात. त्यांच्या मार्गात एखादा डोंगर आल्यास त्यावर ते आदळून फुटतात. त्यायोगे, मोठ्या प्रमाणात पाऊस पडतो. यास ढगफुटी म्हणतात.
सध्या उत्तराखंडमध्ये ढगफुटीच आलीय ना>>>>>>>>>>>हो.

हे पण वाच. http://archive.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id...

धन्स शोभा,
लिंक घरी जाऊन बघतो.

लिंक घरी जाऊन बघतो.>>>>>>>>>>>>.इथे पेस्ट करू का नंतर संपादित करेन.

ओक्के. संपादित नाही केलीस तरी चालेल. फक्त लेख कुणी लिहिलाय त्याचं नाव दे.

वाच. नंतर सांग. संपादीत करेन.

ढगफुटी Bookmark and Share Print E-mail
निसर्गाचे विलक्षण पण जीवघेणे तांडवनृत्य..
प्रशांत दीक्षित
लेहमध्ये ६ ऑगस्ट २०१०रोजी झालेली ढगफुटी ही जगाला आजपर्यंत माहित असलेल्या ढगफुटींच्या घटनांतील सर्वात मोठी ढगफुटी मानली जाते. अगदी थोडय़ा काळात इतक्या मोठय़ा प्रमाणात जगात आजपर्यंत कुठेही पाऊस पडलेला नाही. अवघ्या एका मिनिटात दोन इंच पाऊस.. ढगफुटी या शब्दातच या घटनेचा अर्थ स्पष्टपणे कळतो. टाकीचा संपूर्ण तळच निघाला तर टाकीतील पाणी जसे वेगाने खाली पडेल तसेच येथे होते. फक्त येथे कित्येक मैल पसरलेला पाण्याचा ढग असतो आणि त्यामध्ये अब्जावधी गॅलन पाणी भरलेले असते. आकाशातील पाण्याचा ढग अक्षरश फुटतो आणि अगदी कमी वेळात पाण्याचा जणू स्तंभच जमिनीवर झेप घेतो.
ढगफुटीच्यावेळी नेमके काय होते? या प्रक्रियेची सुरुवात कशी होते? विज्ञानाने अर्थातच याचा शोध घेतला आहे. गडगडाटी, वादळी पावसाला घेऊन येणारे ढगच यामध्ये असतात. ‘कुमुलोनिम्बस’ असे या ढगांचे नाव आहे. हा लॅटिन शब्द आहे. क्युम्युलस म्हणजे एकत्र होत जाणारे व निम्बस म्हणजे ढग. थोडक्यात झपाटय़ाने एकत्र होत जाणारे पावसाळी ढग ही सुरुवात असते.
गरम हवा व आद्र्रता यामुळे ढगांमधील पाण्याचे प्रमाण वाढत जाते. पाण्याचे अब्जावधी थेंब या ढगांमध्ये विखुरले जातात. यातूनच पुढे जोरदार पाऊस पडतो. पण कधीकधी या ढगांमध्ये वेगाने वर चढणारा हवेचा स्तंभ निर्माण होतो. याला अपड्राफ्टस् असे म्हणतात. पाण्याच्या थेंबाना घेऊन तो वरवर चढत निघतो. हा निसर्गाचा विलक्षण खेळ असतो. या स्तंभाबरोबर वेगाने वर चढताना पाण्याचे थेंब चांगले गरगरीत होऊ लागतात. कधीकधी ३.५ मिमीहून मोठे आकारमान होते. काहीवेळा या वर चढणाऱ््या हवेच्या स्तंभात अतिशय गतिमान असे वारे निर्माण होतात. ढगातच छोटी छोटी वादळे उठतात. या वादळात पाण्याचे थेंब सापडतात. वादळात वेगाने गिरक्या घेत असताना एकमेकांवर आदळतात आणि या मस्तीत एकमेकांमध्ये मिसळून आणखी मोठे होत जातात. हवेचा स्तंभ आता पाण्याच्या मोठमोठय़ा थेंबाना घेऊन वरवर चढू लागतो.
हवेच्या स्तंभाची जितकी ताकद असेल तितका तो वर चढतो आणि मग जत्रेतील चक्राचा पाळणा जसा झपकन खाली येऊ लागतो तसेच या स्तंभाचे होते. या स्तंभाने तोलून धरलेले पाण्याचे मोठे थेंब त्या पाळण्याप्रमाणेच अतिशय वेगाने खाली झेपावतात. यावेळी त्यांना स्तंभातील ऊर्जाही मिळालेली असते. सुसाट वेगाने ते जमिनीकडे येतात. हवेचा स्तंभ आता जमिनीच्या दिशेने तयार होतो. याला डाऊनड्राफ्ट असे म्हणतात. थेंबाचा वेग प्रथम साधारणपणे ताशी १२ किमी असतो. तो बघता बघता ताशी ८० ते ९० किमीपर्यंत पोहोचतो.
ढग मोठा असला तरी त्याचा विस्तार जास्त नसतो. यामुळे जमिनीवरील लहानशा भागात पाण्याचा जणू स्तंभ कोसळतो. मोठाले थेंब व प्रचंड वेग यामुळे जमीन व त्यावरील सर्व काही अक्षरश झोडपून निघते. झाडे, लहान प्राणी, कच्च्या इमारती यांच्यासाठी पाण्याचा हा मारा धोकादायक असतो. जमिनीची पाणी शोषून घेण्याची वेगवेगळ्या ठिकाणची क्षमता वेगवेगळी असते व पाणी शोषून घेण्यासाठी वेळही लागतो. येथे काही मिनिटातच प्रचंड पाणी ओतले गेल्यामुळे पाणी शोषून घेण्याचे जमिनीचे कामच थांबते आणि जिकडे-तिकडे पुरासारखी स्थिती निर्माण होते. ढगफुटी डोंगरावर झाली तर पाण्याचे लोंढे डोंगरावरून निघतात. त्यांच्याबरोबर मोठय़ा प्रमाणात माती पायथ्याकडे ढकलली जाते.
वरती चढणारा स्तंभ व खाली येणारा स्तंभ यांच्यामुळे हे सर्व घडते. यापैकी डाऊनड्राफ्ट हे जास्त धोकादायक असतात. हवेचा हा स्तंभ जेव्हा वेगाने जमिनीवर आदळतो तेव्हा ती ऊर्जा तितक्याच वेगाने आजूबाजूला फेकली जाते. यामुळे पाण्याबरोबर चारी दिशेने वाऱ्याची वावटळ उठते. हे वारे कधी ताशीदीडशे ते दोनशे किमी इतका वेग घेतात. या वावटळीमुळे लहान झाडे एका रेषेत झोपल्यासारखी मोडून पडतात. विमानांसाठी हवेचे हे स्तंभ सर्वात धोकादायक असतात. विमान अशा स्तंभात सापडले तर हमखास कोसळते. जगातील अनेक विमान अपघातांना हवेचे हे स्तंभ कारणीभूत ठरले आहेत. किंबहुना या अपघातांमुळेच या स्तंभांचा अभ्यास सुरू झाला.
ढगफुटीच्या वेळी आणखी एक अनोखी घटना घडते. मात्र त्याची मौज घेण्याचे भान कुणालाही नसते. ढगफुटीच्या आधीच हवामान अर्थातच पावसाळी असते. काळोखी दाटत जाते. मात्र प्रत्यक्षात पाऊस पडताना काळोखाचे प्रमाण एकदम कमी होते. कधीकधी जणू सूर्यप्रकाशात पाऊस पडल्यासारखा भासतो. पावसाचे भलेमोठे थेंब हे याचे कारण आहे. हे थेंब आरशाप्रमाणे काम करतात व प्रकाश परावर्तित करीत राहतात. यामुळे नेहमीपेक्षा जास्त प्रकाश दिसतो. थेंबाचा पृष्ठभाग वाढल्यामुळे नेहमीच्या थेंबापेक्षा चारपट अधिक प्रकाश ढगफुटीच्या थेंबातून परावर्तित होतो.
ढगफुटी ही हिमालयासाठी नवीन गोष्ट नाही. दरवर्षी मान्सून पठारावरून हिमालयाच्या भेटीला जातो. अरबी समुद्र व बंगालचा उपसागर यातून घेतलेले पाणी तेथे नेऊन ओततो. हिमालयात असे ढग अनेकदा फुटतात. मात्र बहुदा ही ढगफुटी खूप डोंगराळ भागात होत असल्याने त्याची बातमी होत नाही. मनुष्यवस्तीत ती घडली की लगेच आपले लक्ष वेधून घेते. मुंबईत २६ जुलै २००५ रोजी पडलेला पाऊस हा ढगफुटीचाच प्रकार होता. त्या दिवशी आठ तासात ९५० मिमी पाऊस पडला. वेग व थेंबांचा आकार आणि पाणी घेऊन येणारा हवेचा स्तंभ जमिनीवर आदळल्यावर होणारे परिणाम यामुळे ढगफुटीतून अपरिमित नुकसान होते. यावर उपायही काही नसतो. निसर्ग मस्तीत येऊन धुमाकूळ घालतो. हे त्याचे तांडवनृत्य असते. ते समजून घेताना छान वाटते, पण अनुभवताना जीवघेणे ठरते. लेहवासीय सध्या तोच अनुभव घेत आहेत.

ढगफुटीच्या प्रमुख घटना
* लेह (६ ऑगस्ट २०१०) फक्त एका मिनिटात ४८.२६ मिमी पाऊस
* बरोट, हिमाचल प्रदेश, (२६ नोव्हेंबर १९७०) एका मिनिटात ३८.१० मिमी पाऊस
* पोर्ट बेल, पनामा (२९ नोव्हेंबर १९११) पाच मिनिटांत ६१.७२ मिमी पाऊस
* प्लंब पॉईंट, जमेका (१२ मे १९१६) पंधरा मिनिटात १९८.१२ मिमी पाऊस
* कर्टिआ, रुमानिया (७ जुलै १९४७) वीस मिनिटांत २०५.७४ मिमी पाऊस
* व्हर्जिनिया, अमेरिका (२४ ऑगस्ट १९०६) चाळीस मिनिटांत २३४ मिमी पाऊस

ओक्के, डन. मी कॉपी करून घेतला आहे. सावकाश वाचतो.
धन्स

ओके.
पण मला तू ’तिचा’ फ़ोटो पाठव ना.

शोभा, खूप छान माहिती आहे ही.
शशांकजी, तुम्ही तर शीघ्रकवीच आहात !
वर्षू ताई, मायदेशी स्वागत !

शोभा... ढगफुटी बद्दल अमेझिंग माहिती कळवलीस... मी पण कॉपी पेस्ट करून ठेवलीये..

किती अनोखी माहिती आहे शोभा ही! मस्तच. "‘कुमुलोनिम्बस’ कसला गोड शब्द आहे. कालिदासाच्या वाड्मयातील वाटतो अगदी.

http://www.hindustantimes.com/India-news/NewDelhi/Heavy-rains-lash-north...
हि लिंक पण बघा ढगफुटीची!