शब्दवेध व शब्दरंग (६)

बरोबर.
मराठीत वृत्त शिकताना असायचा हा शब्द.
विराम या अर्थाने.

यतिभंग हा काव्यदोष आहे.
उदा.
लाविला गुलाबी रंग, किति सुंदर अमुच्या बंग- (यति) -ल्याप्रती

मला हा शेर आठवला. परंतु थोडा फरक दिसतोय.
तरकश वि. तीर-ए-नीम कश मध्ये.

कोइ मेरे दिल से पूछे तिरे तीर-ए-नीम-कश को
ये ख़लिश कहाँ से होती जो जिगर के पार होता

तीर-ए-नीम-कश. वह तीर जो घाव में से आधा खींचकर छोड़ दिया गया हो

कुठलीही झाडं नव्हे, ज्यांच्या मुळांपाशी अंकुर फुटून आसपासची जमीन व्यापणारा त्याच प्रजातीचा एक समूह तयार होतो अशी झाडं.
बहुधा नातलगांचा समूह हा त्यावरून नंतर वरील गुणसाधर्म्यामुळे आलेला अर्थ असावा.

मुळात द्वी + अप् = दोन बाजूंनी पाण्याने वेढलेला प्रदेश. नंतर 'सर्व' बाजूंनी वेढलेला / बेट असा तो अर्थ बदलत गेलेला दिसतो.

द्वीपकल्प = तीन बाजूंनी पाणी आणि एका बाजूने जमीन अशा सीमा असलेला - दक्षिण भारतासारखा प्रदेश.

छान उलगडा, स्वाती !
म्हणजे, वडाच्या झाडासारख्या झाडांच्या समूहाला (च फक्त) बेट म्हणतात का?

गुणाकाराचे चिन्ह?
हा अर्थ माहीत नव्हता.
छान आहे शब्द. फुली पेक्षा तर खूपच छान.

लेखावर वाचकांनी टीका करणे काही नवीन नाही. पण एकेठिकाणी लेखनावर टीका केल्याने रागावलेले लेखक काय लिहितात ते वाचले, गमतीशीर वाटले. तुम्हीसुद्धा वाचा हा शब्दांचा धबधबा, जरा वेगळे शब्द / स्टाइल :

भलेपणाची झिलई आहे इतकेच, चिल्लर आक्षेप घेतले आहेत. तिरकस परीक्षण, लेखणीची नागमोडी चाल दिसून येते.

कोमट स्तुति, थंडे कौतुक, चकणा उल्लेख, जळका आनंद प्रगट केला आहे.

सरळ सोडून आडरानांत शिरले आहेत. खोडसाळपणाची व व्यक्तिगत, कुचकी मने प्रकटवली आहेत. शिंतोडे उडविले आहेत, नाक मुरडले आहे.

कुचोद्यपणाने टीका करून घेतली, केवळ शब्दच्छल, आडून गोळ्या, टोच मारली आहे.

कारल्याहून कडू, टीकेची वाममार्गी चिखलफेक, व्याजोक्ति- व्यंगोक्तिपूर्ण, वक्रोक्तीने बरबटलेले स्तंभ, आडमार्गी कोटिक्रम.

केवळ विविध वैगुण्यांची जाणीव करून देणारी, यात पदोपदीं व्यंग व उपहास ध्वनित होतो, अशा टीकेने रसिकांच्या अंगाचा तिळपापड होतो, या टीकेला उत्तर म्हणून हे पुस्तक डोक्यावर फेकून मारावेसे वाटते. जिभेची मिरमिर शमविण्यासाठी ही टीका आहेसे दिसते.

(साभार @ शब्दकौमुदी)

कुचोद्यपणा

हरपा, 😀

ते आणि “कोमट स्तुती, थंडे कौतुक” हे वाचून पण हसू आले.

BTW, कोटिक्रम हा शब्द नवीन समजला. अर्थ Logical explanation, युक्तिवाद.

ताजवा ... कुठल्या कवितेत/ गाण्यात हा शब्द आहे ना.. अगदी ओठावर आहे.
हृदयनाथ मंगेशकरांची किंवा खळ्यांची चाल आणि पाडगावकरांची कविता आहे बहुतेक... आठवते आहे का कुणाला!

>>>>> जिभेची मिरमिर
हे विशेषण फार आवडले.

सुंदर शब्द.
मी आत्ताच वर्डल ची प्रहेलिका सोडवली.

होय, प्रहेलिका हिन्दीत वापरात आहे अजून. मराठीत तेव्हढासा नाही.

प्रहेलिका सारखे एक अन्तर्लापिका पण असते ना ?

प्रहेलिका छान शब्द आहे.

शब्दकोड्यांच्या खेळासाठी पदरञ्जिन्यः असा संस्कृत शब्द आहे.
हे अनेकवचन आहे. एका clue ला पदरञ्जिनी म्हणावे लागेल.
रञ्जिनी (रंजिनी) म्हणजे मनोरंजन करणारी. पद ओळखण्याच्या खेळाची पंक्ती म्हणजे पदरञ्जिनी या अर्थी ते असावे.

हा शब्द किती जुना आहे याची कल्पना नाही.

पदरंजिनी सुद्धा सुंदर शब्द आहे, आधी कधी ऐकला नव्हता.

>>>>वर्डल ची प्रहेलिका
तिथे (न्यु यॉर्क टाईम्स) सब्स्क्रिप्शन लागतं ना?

नाही सामो . ते त्यांचा ॲनालिसिस पहायचा असेल तर लागते.

थँक्स खेळेन आज.
पण गेल्या वेळेस पुढे जाउ देत नव्हता.

पदरञ्जिनी >>> सुंदर शब्द आहे. यावरून मला "शिवरंजनी" हा संगीतातील राग आठवला.

दुर्गादेवीच्या आरतीतील "पदपंकजलेशा" चा अर्थ नक्की काय आहे? मला पूर्वी हे कोणत्यातरी व्यक्तीचे नाव आहे व तो तल्लीन झाला असे वाटायचे. पण ते "नरहरी तल्लीन झाला" असावे आणि पायाशी असलेल्या कमळाचा काहीतरी संदर्भ असावा असे वाटते

नरहरी सोनार (?) स्वतःला धुळीकणासम मानून दुर्गेच्या चरणकमळाची तल्लीन झाला. असा अर्थ वाटत आहे. लेश म्हणजे लवलेशा सारखं वाटलं. अर्थ सूक्ष्म अंश/ धुळीकण असा दिसला. कमळाचा संदर्भ आहेच

धन्यवाद अस्मिता. हो तसेच काहीतरी असावे