काटा वजनाचा -१

माझ्याकडे एक १५ वर्षाची दहावी तील मुलगी ६ महिने पाळी आली नाही यासाठी सोनोग्राफी करण्यासाठी आली होती. तिचे वजन होते ९६ किलो. तिचे वडील सांगत होते डॉक्टर तुम्हीच तिला काहीतरी सांगा.

अशीच १७ वर्षांची दुसरी मुलगी ( बारावीतील) आली होती. तिचे वजन ८७ किलो होते. पाळीची अनियमितता यासाठी.
तिची आई मला कौतुकाने सांगत होती तिचे पप्पा तिचे फार लाड करतात. तिला रोज दोन वडापाव आणून देतात.

एक तिसरी मुलगी गरोदर असताना येत होती. गरोदर होण्यापूर्वी तिचे वजन होते १०९ किलो आणि नवव्या महिन्यात वजन होते १३३ किलो.

अर्थात बाळाचे वजन ३ किलोच होते. ( आता तुला दोन जीवांसाठी खायला हवे या सल्ल्याचे टोकाचे उदाहरण).

अशी असंख्य उदाहरणे आजकाल वैद्यकीय व्यावसायिक रोज पाहत असतात

"डॉक्टर आम्ही काहीही केले तरी आमचे वजन कमीच होत नाही."

"पण आम्ही काही खातच नाही."

आम्ही इतके जिम मध्ये घाम गाळतो पण वजन काही हलत नाही.

वजनाचा काटाच बरोबर नाही.

वजनाचा काटा पाहिला कि अंगावर काटा येतो.

वजनाचा तक्ताच चूक आहे .

एवढं कमी वजन असणं कसं शक्य आहे ?

आम्ही हवा खाल्ली तरी जाडे होतो.

आम्ही तुपाचा वास जरी घेतला तरी तरी आमचे वजन वाढते.

आता फक्त उपास करणे बाकी आहे.

जरा तरी खात्या पित्या घरचे दिसायला नको का?

आता कशी तब्येत छान दिसते आहे पूर्वी तर लोक मला पाप्याचे पितर म्हणत असत.

माझे वजन बरोबर आहे, फक्त उंचीच थोडी कमी आहे.

बाळंतपणात "जरा" जास्त खाल्लं तर वजन इतकं वाढलं ते आता काही केल्या कमी होत नाही.

दोन मुलं झाली आता काय ब्युटी कॉन्टेस्ट मध्ये भाग घ्यायचा आहे का ?

मी संतती नियमनाच्या गोळ्या घेतल्या त्यामुळे वजन वाढलं.

मेनो पॉज नंतर वजन वाढतंच.

पायाचं हाड मोडलं होतं त्यामुळे दीड महिना घरी बसलो होतो त्यामुळे वजन वाढलं

हि वाक्ये वेगवेगळ्या रागात लयीत आणी स्वरात ऐकायला येतात.

यातील सर्वात प्रामाणिक वाक्य म्हणजे डॉक्टर वजन कमी करायला हवं आहे हे कळत आहे पण ते वळत नाही. समोर इतके रुचकर पदार्थ येतात आणि मग मोह आवरत नाही.

खरं तर प्रत्येक वजनदार माणसाची हीच स्थिती आहे.

बहुसंख्य "वजनदार" लोकाना आपले वजन "थोडंसं" जास्त आहे आणी आपण ते थोडंसं कमी करावे असे वाटत असतं. पण आपण काही इतर लोकांसारखा जास्त खात नाही असं त्यांना प्रामाणिकपणे वाटत असतं
म्हणून जवळ जवळ सर्वच वजनदार लोक आपण प्रत्यक्ष खात असलेल्या अन्नापेक्षा कमी अन्न खातो असा दावा करीत असतात. हे denial (नाकबूल) आहे.

https://en.wikipedia.org/wiki/Denial.

वस्तुस्थिती काय आहे ते पाहू या.

आज जगात ४० कोटी लोक भुकेलेले आहेत तर ३४० कोटी लोक जाडे/ वजनदार आहेत.(२०२२ )

जगभरात कुपोषणापेक्षा अतिपोषणामुळे तिप्पट लोक मृत्यू पावतात.

लठ्ठपणा हा रोग आता जागतिक स्तरावर मोठा प्रश्न बनला आहे. आणी यात फक्त श्रीमंत देशच नव्हे तर गरीब देश हि सापडले आहेत.

अगदी रस्त्यावर किंवा झोपड्यात राहणारे लोकही आता भरगच्च आणी पोट सुटलेले दिसतात.

दिल्ली किंवा मुंबईत उच्चभ्रू शाळांत ७० % मुले हि अतिवजनाची शिकार बनलेली आढळली आहेत.

वजनदार लोकांचे सरासरी आयुष्य ३ वर्षांनी कमी होते आणी लठ्ठ व्यक्तींचे आयुष्य १० वर्षांनी कमी होते.

जगातील १/३ लोक "वजनदार"( OVERWEIGHT) आहेत आणी १/१० लोक लठ्ठ (OBESE) आहेत.

शरीर वस्तुमान निर्देशांक (BODY MASS INDEX-BMI) हे आपले वजन मोजण्याचे परिपूर्ण नसले तरी सर्वात सोपे परिमाण आहे.

यात माणसाचे वस्तुमान भागिले उंचीचा वर्ग (WT / HT x Ht). यात वस्तुमान( वजन) किलोग्राम मध्ये आणी उंची मीटर्स मध्ये मोजलेली हवी.

यात स्वस्थ माणूस -- BMI १९ ते २५ हवा
वजनदार माणूस BMI २५ ते ३०
आणी लठ्ठ BMI ३० पेक्षा जास्त.

याहून सोपे परिमाण म्हणजे आपल्या उंचीच्या तुलनेत आपले पोट (कंबर नव्हे) ५० टक्क्यापेक्षा कमी हवे. उदा. १७२ सेमी (पाच फुट आठ इंच) माणसाचे पोट ८६ सेमी (३४ इंच) पेक्षा कमी हवे. हे पोट मोजण्याचे ठिकाण म्हणजे सरळ उभे राहिल्यावर पोटाचा जास्तीतजास्त घेर मोजणे.

उदा. १७२ सेमी (पाच फुट आठ इंच) माणसाचे वजन ५७ किलो ते ७४ किलो मध्ये असायला हवे. म्हणजे सरासरी वजन ६५ ते ६६ किलो .

A waist-to-height ratio is a better indicator of visceral fat (fat around your organs) and related health risks than BMI alone. Keeping your waist to less than half your height is a simple goal for better health.

वजनाच्या माणसाला ८-९ किलो जास्त वजनाची मुभा असते.( बहुसंख्य लोकांची हि तक्रार असते कि वजनाचा पल्ला(RANGE) फार कमी आहे. किंवा वजनाच्या तक्त्यात दाखवलेले प्रमाण वजन फारच कमी आहे.
http://halls.md/body-mass-index/av.htm
यात हा BMI मापक आहे. असा कोणताही मापक जालावरून आपल्याला पाहता येईल

हि लेखमाला म्हणजे कोणताही स्वयंभू विचार नाही तर सध्या उपलब्ध असलेल्या वैद्यकीय माहितीचे सोप्या शब्दात भाषांतर करण्याचा प्रयत्न आहे.
यात विविध वैद्यकीय पुस्तकांचा आधार घेतलेला आहे.उदा.harrison's principles of internal medicine.

तेंव्हा विदा किंवा दुवा उपलब्ध आहे पण लगेच मिळेल असे नाही( शोधावा लागेल).

जाता जाता -- बर्याच लोकांना वरीलपैकी एखादे विधान आपल्याबद्दलच लिहिले गेले असावे असे वाटू शकते.