स्वदेशी स्थलांतर - Reverse Migration

<<<खरे सांगायचे तर 'ज्या विषयातले आपल्याला समजत नाही त्या विषयावर मी काढलेला माणसांमार्फत अ‍ॅडिशनल परदेशी कंपन्यांशी व्यवहार करण्याची शक्यता पडताळून पाहिली जावी का?>>>

असं कसं नि का म्हणता? तुमचे मुद्दे विचारात घेण्याजोगेच आहेत. माझ्यासारखे करणे काही नाही, फुक्कट मतांची पिंक टाकणारे लोक सगळीकडेच असतात.
पण कुणि शहाणा, कर्तुत्ववान माणूस असेल तर तो यातून कल्पना घेऊन काहीतरी करेलच. माझा भारतीयांवर, विशेषतः माझ्या नंतरच्या पिढीच्या लोकांवर दुर्दम्य विश्वास आहे, त्यांना अशक्य काही नाही.

आता काही माणसे परत येत असली तर त्या माणसांमार्फत अ‍ॅडिशनल परदेशी कंपन्यांशी व्यवहार करण्याची शक्यता पडताळून पाहिली जावी का?
श्री. नरसिंह मूर्तीं इथे येऊन शिकून परत गेले नि त्यांनी भारतात एक प्रचंड मोठा उद्योग चालू केला,
तितके मोठे नाही, पण लहानसहान प्रमाणात असे करणारे, जाऊन येऊन धंदा करणारे बरेच लोक माझ्या माहितीत आहेत. त्यांनी बर्‍याच भारतीय धंद्यांना जास्तीचा धंदा दिला आहे. काही जणांनी अनेक भारतीयांना इथे येऊन काम करण्याची संधि दिली. यात भारताचाहि फायदा आहे, कारण भारतीयांना कामाची संधि देणे हे जे भारत सरकारचे काम होते, त्याला हातभार लावला.

काही राजकारणातील लोकहि इथे येऊन शिकून गेलेले आहेत. माझ्या ऐकीव माहितीप्रमाणे महाराष्ट्राचे एक मुख्यमंत्री इथे शिकून गेले होते. त्यांनी नक्की त्याचा फायदा कुणाला नि किती करून दिला या बद्दल काही ऐकले नाही.

उपरोध आवडला.

अज्ञाला माफ करा.

असले काही विचार डोक्यात आणू नका. तुम्हाला अज्ञ कुणि ठरवले?
मुद्दे तर आहेतच ना असे की अनेक लोकांना त्यावर मते प्रगट कराविशी वाटली.
मान्य आहे, बहुतेक सर्व नकारात्मक आहेत, पण बर्‍याच जणांना या बाबतीत अनुभव आहेत म्हणून त्यांनी तसे लिहीले.

त्यातून मायबोलीवरील लोकांकडून तुमच्या काय अपेक्षा? नशीब समजा इतर राजकीय धाग्यांवर लिहिणारे अनेक लोक इथे दिसत नाहीयेत.

शहरातून गावात कमी लोक स्थलांतरित होतात. तितकेच कमी लोक बाहेर देशांमधून भारतात स्थलांतरीत होतात. शहरामधून गावात ये-जा करत रहाणारे खूप आहेत. तेच चित्र देशाबाबतीत दिसणारे!

दोन्ही गोष्टी समान जरी नसल्या तरी शेवटी मानसं तीच असल्यामुळे साधर्म्य आहेच!

<<१. एक देश, एक समाज, एक सरकार म्हणून आपण सगळेजण स्वदेशी स्थलांतर करण्याचे प्रमाण वाढणे ह्या गोष्टीला एक संधी मानू शकतो का? त्या दृष्टीने आपण आज त्या स्थलांतराकडे पाहात आहोत का? तसे पाहिल्याने आपल्याकडील कायम येथेच असणार्‍या समाजाचाही फायदाच होईल हे आपण ध्यानी घेऊ शकतो का?
२. आज होत असलेल्या रिव्हर्स मायग्रेशनचे खालीलपैकी प्रमुख कारण कोणते वाटत आहे?
३. रिव्हर्स मायग्रेशन अत्यल्प किंवा नगण्य आहे का? (कोणत्याही किंवा सर्व कारणांनी होणारे).>>

बेफि, हे छान प्रश्न आहेत. मला वाटतं उलट्या क्रमाने विचारले तर अधिक चांगले! कारण जर रिव्हर्स मायग्रेशन अत्यल्प किंवा नगण्य असेल तर त्याचा बरा/वाईट परिणामदेखील नगण्य असेल. आणि रिव्हर्स मायग्रेशन का होते आहे त्यावर त्याकडे संधी म्हणून पाहावे की नाही ते ठरेल.
तुम्हाला जी उत्तरे मिळत आहेत ती हत्ती आणि सहा आंधळे ह्या गोष्टीत मिळणाऱ्या उत्तरांसारखी आहेत. हा प्रश्न हत्तीएवढा मोठा आहे आणि प्रत्येकजण आपल्या वकुबानुसार उत्तरे देत आहे. अर्थात कोणत्याच उत्तरावरून तुम्हाला हत्ती नक्की कसा आहे ह्याचा पत्ता लागणार नाही!
ह्या प्रश्नांची खरी आणि वस्तुनिष्ठ उत्तरे तुम्हाला मायबोलीवर मिळणार नाहीत. McKenzie & Company किंवा तत्सम नामांकित संस्थांकडून जर कोणी (उदा. भारत सरकार) पैसे खर्चून असा सर्व्हे केला तर आपल्याला काही आकडेवारी मिळू शकेल जिच्या आधारे (कदाचित) ह्या प्रश्नांवर काही ठोस उत्तरे देता येऊ शकतील.
भारतीय मानसिकता एकूणच अंदाजपंचे दाहोदरसे ह्या विचारसरणीची आहे त्यामुळे हा खटाटोप कोणी करतंय का असा खरा प्रश्न आहे! जर ह्या प्रश्नाचं उत्तर मिळालं तर तुमचं काम सोपं होईल!
We can always ask many interesting questions. The trouble is finding and applying the right tools to answer them and that is HARD! (स्वगत: that's called research baby!)

पटलं.

हा रिसर्च करण्यात कुणाला इंटरेस्ट आहे? कोण पैसे देईल? का देईल?
त्यातून काय निष्पन्न होईल?
समजा अश्या परत जाणार्‍या लोकांकडून काही फायदा कुणाला होत असेल तेच यात लक्ष घालतील.

तसा आजकाल भारतात पैशाचा प्रश्न नाहीच. बहुतेक सर्वांजवळ दोन तीन कोटी रु. असावेत असे त्यांच्या खर्च करण्यावरून वाटते.

तर प्रश्न फक्त या विषयाकडे कुणि भारतीय संस्था लक्ष घालेल का? परदेशी कंपन्या फक्त आकडेवारी गोळा करतील. यात आकडेवारी पेक्षा ज्यांना भारतात रहाण्याचा बरीच वर्षे अनुभव आहे, त्यांचाच उपयोग होईल, ते आकडेवारी तर करू शकतीलच पण त्यांच्या म्हणण्यात भारतीयांचा दृष्टिकोन असेल व तो महत्वाचा आहे.

जि, विवेक वाधवा बघ. रिव्हर्स ब्रेनड्रेन कमी व्हावा ह्यासाठी प्रयत्न करणारे अमेरिकन रिसर्च स्कॉलर आहेत. त्यांच्या ब्लॉगवर आहे थोडीफार माहिती - स्नॅपडिल साईट भारतात सुरू झाली हे फारच मनावर घेतले त्यांनी ;). (अर्थात पर्स्पेकटीव्ह ह्या धाग्यापेक्षा वेगळा आहे.)

सी, इंटरेस्टिंग आहे वाधवा यांचा अप्रोच. अमेरिका हा immigrants नी उभा केलेला देश आहे त्यामुळे इथे ह्या अशा दोन्ही बाजूंनी मुद्दे मांडणाऱ्या चर्चा होत राहणार. भारतात उलट परिस्थिती आहे. भारतातून ब्रेनड्रेन होतो हे कोणीच अमान्य करू नये. पण तो जबरदस्ती करून थांबवणे हा मूर्खपणा ठरेल. उत्तम संधी मिळत असेल तर भारतात परत यायला अनेक जण तयार होतील ह्यात शंका नाही. पण ती उत्तम परिस्थिती निर्माण व्हावी म्हणून जेव्हा लोक स्वतःहून परतोनी येतील तेव्हा खरा बदल घडेल.

पण ती उत्तम परिस्थिती निर्माण व्हावी म्हणून जेव्हा लोक स्वतःहून परतोनी येतील तेव्हा खरा बदल घडेल.
आणि समजा ते नाही आले तर भारतात उत्तम परिस्थिती निर्माणच होणार नाही?

माझ्या मते परदेशी गेलेल्या लोकांचे फार स्तोम माजवले आहे भारतीयांनी. काही गरज नाही.
जगातले लोक भारतीयांना स्वतःच्या देशात घेतात नि त्यांचे प्रमाण वाढतेच आहे. याचा अर्थच भारतीय लोक हुषार व कामसू आहेत, जिथे काम करतात त्या जागेचे भले होते.

मग मुळात भारतात राहूनच तसे का वागत नाहीत? बाहेरच कशाला जायला पाहिजे? किंवा बाहेरचे लोक कशाला हवे?

म्हणजे माझा विरोध परतोनी जाण्याला नाही, पण ही जी वृत्ति आहे की ते येऊन भारताचे भले करतील ती काही खरी नाही. त्याची इच्छा फार तर वैयक्तिक कारणांसाठी करावी. देशा चे काय व्हायचे ते तिथले लोकच करतील.

झक्की आणि जिज्ञासा पोस्ट आवडल्या.

<<आणि समजा ते नाही आले तर भारतात उत्तम परिस्थिती निर्माणच होणार नाही?>>असे आजिबातच नाही!

<<म्हणजे माझा विरोध परतोनी जाण्याला नाही, पण ही जी वृत्ति आहे की ते येऊन भारताचे भले करतील ती काही खरी नाही. त्याची इच्छा फार तर वैयक्तिक कारणांसाठी करावी. देशा चे काय व्हायचे ते तिथले लोकच करतील.>> Ditto! माझ्या मते परतोनी येणारे काही बाहेरचे होत नाहीत. मात्र तुम्ही म्हणता तशी ही वैयक्तिक इच्छा असली पाहिजे.
ही माझी जी मतं आहेत ती स्वतःची आहेत. ही मते मी कोणाला पटावी म्हणून मांडत नाहीये त्यामुळे तो आग्रह नाही पण आता इथे विषय निघाला आहे म्हणून माझे दोन पैसे!
गेली कित्येक वर्षे भारतातून अनेक हुशार, कामसू इ. भारतीय परदेशी जाऊन स्थायिक होत आहेत. त्यांच्या शिक्षणावर, कौशल्यांवर भारताने जो पैसा खर्च केला त्याचे काय? The returns on that investment can not be just monitory! The returns are skilled human resource which is ultimately being tapped by another country. अर्थात ह्यात त्या व्यक्तीचे भले झाले आणि त्याचा आनंद आहे. पण देशाचे नुकसान झाले ते झालेच! जर बुद्धिमान, कुशल भारतीय लोकांचे जगभरात कौतुक होते तर त्यांचा देश अजूनही विकसनशील कसा आणि का? IIT सारख्या नामांकित संस्थेतून cream of the cream मुले बाहेर पडतात त्यातली ९०% मुले बाहेर शिकायला जातात आणि तिकडची होतात. त्यांच्या कर्तृत्वाचे गोडवे गाताना केवळ Indian origin चा उल्लेख एवढेच का भारताचे returns on investment? (शिवाय ही गोष्ट खाजगीत जोडून द्यायची की अमेरिकेत राहिला म्हणून त्याच्या कर्तृत्वाला वाव मिळाला. इथे भारतात सगळी बुद्धिमत्ता वाया गेली असती खर्डेघाशी करण्यात!)
I hate this.

भारताबाहेर जरूर जा. माझ्यामते प्रत्येकाने देशाबाहेर जाऊन राहून शिकले पाहिजे. जग पाहिले पाहिजे. Get best of the degree, get best of the job experience, do your thing! But you must not forget your country. जरी उद्धरणी व्यय न तिच्या हो साचा, हा व्यर्थ भार विद्येचा! आणि ज्ञानाचे, कौशल्यांचे मोल हे पैशात होऊ शकत नाही. भारताला तुमच्या पैशांपेक्षा तुमच्या बुद्धिमत्तेचा, कौशल्यांचा फायदा मिळू दे!

मला असे मुळीच म्हणायचे नाही की प्रत्येक परदेशस्थ भारतीयाने परतून यावे. कारण हा निर्णय खूप व्यक्तिगत आहे आणि हे निर्णयस्वातंत्र्य कायम राहिले पाहिजे. मात्र त्याच वेळी प्रत्येकाने हा विचार जरूर करावा की माझ्या ज्ञानाचा माझ्या देशाला काही फायदा कसा होईल?

असं मुळीच नाही की परदेशातले भारतीय परतून येत नाहीत तोवर भारताची प्रगती होणारच नाही. ती होते आहे आणि होत राहील पण जर परदेशस्थ भारतीयांचाही ह्या प्रगतीत हातभार लागला तर तो हवाच आहे! ब्रेनड्रेन असा शब्द आहे ना! त्यात शरीराला महत्व नाहीये! reverse brain drain होऊ दे की मग! Find ways to contribute. तुमच्या शाळेत/कॉलेजमध्ये जाऊन व्याख्याने द्या, तिथल्या मुलांचे प्रोजेक्ट गाईड व्हा. कोणत्या तरी गरजू संस्थेला कमी पैशात चांगली वेबसाईट बनवून द्या. Collaborative research करा. (ह्यात मी काही नवीन सांगत नाहीये अनेकजण असं करत आहेत) More power to reverse brain drain!

सुंदर पोस्ट जिज्ञासा !

(जर परत येणारे भारतीय नागरिक असतील तर) सरकारने वसूल करावेशी पूर्णपणे असहमत. वसूल हा शब्दही नाही आवडला.
लोकशाहीच्या बेसिक राइटस प्रमाणे नागरिक देशाच्या पासपोर्टवर देश सोडून कुठेही कितीही वेळ राहू शकतो आणि कधीही परत येऊ शकतो. नॉन रेसिडंट देशात ६ महिनेपेक्षा जास्त राहिला/ली की रेसिडंट बनतात. त्यांना भावनिक/ मोरल आवाहन जरूर करू शकतो पण असा काही कायदा कोर्टात टिकणार नाही.
लोक परतले की जर देशाला फायदा होणार असं गृहीत धरलं तर जास्तीत जास्त लोकांना बोलवायला त्याना सवलती/ सुविधा (करमुक्त रक्कम आणू शकतात इ.) दिल्या की ती आवर्जून येतील का त्याच्याकडून 'फायदा कसा वसूल करू' ही भावना ठेवून पॉलिसी ठरवून येतील?

लायक बनवलेले ०.१% समजा गेले तरी उरलेले लायक आहेतच की आणि फक्त आयआयटीत लायक नक्कीच बनवत नाहीत.
देशासाठी काय केलं हा विचार प्रत्येकाने करावा का? नक्कीच करावा. पण कोणी केला नाही तर मारून मुटकून करवून घेतला तर लूप होल्स शोधली जातील आणि जुलमाचा रामराम होईल ही भीती. त्यापेक्षा आकर्षक वातावरण केलं की आपलीच कशाला बाकीचे लोकही येतील आणि तो शाश्वत विकास होईल असं मला वाटतं.
डॉक्टर झाल्यावर पुढे स्पेशलायझेशन करायचं असेल तर देशात काही वर्षे सेवा देईन असं लिहून द्यायला लागतं/ लागणार असा कायदा करणार असं ऐकलेलं. काय झालं कल्पना नाही. जर बरोबर आठवत असेल तर त्यातही इतके इतके पैसे भरले की सूट मिळणार का मंत्याने सही केली की सूट मिळणार असा एक उपमुद्दा होताच.
वेळ मिळाला की लिहितो.

जाणारा जाताना त्याच्या इच्छेने जाणार. येताना त्याच्या इच्छेने येणार. जाणे आणि येणे ह्या दोन्ही गोष्टी तो फक्त वैयक्तीक कारणांसाठी करणार. >>> यात काहीही बेकायदेशीर नाही. मग प्रोब्लेम कसला ?
पण त्याला त्याच्या वैयक्तीक विकासासाठी इतरत्र जाण्यासाठी लायक बनवणार येथील सुविधा, यंत्रणा >>> हेही कळले नाही. लायक बनवणे म्हणजे काय ? कसल्या सुविधा / यंत्रणा? टॅक्सेस, किंमत / फीज भरल्याशिवाय / त्यांचा मोबदला भरल्याशिवाय त्या मिळत नाहीत. त्या वापरल्या तर प्रॉब्लेम कुठे आहे ? शिवाय शिक्षण अथवा अनुभव हे वैयक्तिक अ‍ॅसेट आहेत, त्याचा वापर बाहेरच्या देशात करता येत नाही असा काहीच कायदा किंवा नियम नाही.
नंतर तो वैयक्तीक विकासासाठी किंवा इतर वैयक्तीक कारणांसाठी परत येणार तेव्हा येथील यंत्रणांवर त्याचा बोजा येणार. तो बोजा स्वीकारायचा कारण तो आपलाच आहे. >>> हेही पुन्हा विचित्र इन्टरप्रिटेशन. आपलाच म्हणून बोजा का स्वीकारेल कुणी ? कायद्याने क्ष व्यक्तीला य देशात येण्याचा/ राहण्याचा परवाना असेल तर(च) ती व्यक्ती येऊ शकतेच. बोजा किंवा आपला म्हणून स्विकारणे हा संबंध कुठून आला!!

अनेक व्यवसाय असे आहेत की जे इतर देशात राहून प्रामाणिकपणे, उत्तम रितीने केले तर मानवजातीचे आणि पर्यायाने देशातील जनतेचेही भले होत असते. उदा: एखादा आजार बरा कसा करावा ह्याचा शोध परदेशात लागला तरी कालांतराने देशातील लोकांचाही फायदा होतोच. (तेच सॉफ्ट्वेअर किंवा आय टी बद्द्ल.) त्यामुळे देशासाठी काय केले हा प्रश्न अनेक व्यवसायांसाठी तसा फोल ठरतो.
खूप लोकल इम्पॅक्ट असणारा व्यवसाय असेल तर त्या लोकांनी परदेशात राहून देशासाठी काय केले हा विचार करण्यात वेळ द्यावा.

But you must not forget your country. >>> "बेस्ट" अनुभव घेतले कि समजायला लागते "आपला देश" हि एक कल्पनाच असते.. एक लागलेली सवय... आणि विसरायचा प्रष्ण येतच नाही कारण एकदा देशातुन बाहेर पडल कि पुन्हा त्याच (मेमरीमधील) देशात थोडेच परत जाता येते? ... वायफळ कुटाणा... "परत" जाणर्या माणसाला बदल घडवण्यासाठी सक्रिय व्हायची सवयच नसेल तर तो अल्याड असला काय किंवा पल्याड काहीच फरक पडत नाही. शिवाजी शेजारच्याच्या घरात जन्मो हिच इच्छा असते

बेफिकीर, तुम्ही चर्चा अयोग्य वळणावर घेऊन चालला आहात. मी व्यक्तीस्वातंत्र्यावर घाला घालणाऱ्या कोणत्याही कायद्याच्या विरोधात आहे. त्यामुळे हे असले कायदे नकोतच.
माझ्यामते (ही माझी फिलोसॉफी आहे you don't have to buy it) मी माझ्या देशासाठी काय केले हा प्रश्न प्रत्येकाने स्वतःला विचारावा आणि विचारत राहावा आयुष्यभर! मग तुम्ही जगाच्या पाठीवर कुठेही असा.. आयुष्यात अनेक गोष्टी pay it forward प्रकारे चालतात. तुम्हाला तुमच्या देशाकडून जे मिळालं त्याच्या बळावर आज तुम्ही देशाला काय देऊ शकता? आणि हा विचार फक्त परदेशातल्या भारतीयांनीच करावा असे नाही, भारतातल्या लोकांनीदेखील करावाच!
सी, एखाद्या non profit organization साठी काम करत असाल तर होय कदाचित पण it is not necessary that your job benefits your country. If you are working for a private company then your work is used for the profit of the company. जेव्हा मी म्हणते की तुम्ही देशासाठी काय करता तेव्हा तुम्ही करत असलेल्या व्यवसायाचा/कामाचा तुमच्या देशाला कसा फायदा होतो ह्याबद्दल बोलत नाही. I am not talking about the impact of your work that you do for your livelihood. You will have some impact on the society/world directly or indirectly. But my question stretches beyond that. What do you do for your country? त्या जिंनामिदो मध्ये नसरुद्दिन शाह म्हणतो ना, "कुछ अपने लिये भी लिखते हो?" तसं!

<<
आता तर मला असे वाटू लागले आहे की अत्यल्प प्रमाणात असे स्वदेशी स्थलांतर होत असले तरीही सरकारने काहीतरी वसूल करावेच.
>>

बेफिकिर, हे खूप आधी पासून झाले आहे. भारतात outsourcing ची सुरुवात अशीच झाली आहे. सरकारने यापूर्वीही फायदा घेतला आहे आणि यापुढेही फायदा घेत राहील.

जि, उदा: युएसबीचा शोध लागला. आता त्यात फक्त परदेशी लोकांचा फायदा झाला का? देशातले लोक युएस्बी वापरत नव्हते का? 'प्रॉफिट कंपनीचा होणे' हे तर लोक देशात परत आले तरी होईलच. अमेरिकेत असताना युएस्बी शोधून इंटेलचा प्रॉफिट करतील; देशात जमलच शोधायला अशी टेक्नॉलॉजी तर तशा दुसर्या कंपनीचा प्रॉफिट करतील. शोध घेणारा एक माणूस क्रेडिट घेतो कारण तो लीडर असतो पण त्याच्या अख्खी टीमचे प्रयत्न असतात. एकही माणूस जर म्हणाला - मी ठीक्ठाक नोकरी करतो तर तो जगन्नाथाचा रथ पुढे सरकणार नाही. म्हणून आपला व्यवसाय खूप निष्ठेने करणे आवश्यक आहे.
ते पुरेसे आहे का म्हणजे तेवढेच करणे देशाच्या उन्नतीस कारणीभूत ठरेल का? नाही. पण त्याला कारण देशातील फॅक्टर्स आहेत. उदा: गंगा शुद्धीकरणासाठी आता एन आर आय लोकांनी दिले पैसे, श्रम इ. तरी दोन- तीन वर्षात गंगा परत जैसे थे अवस्था येईल. धार्मिक, राजकिय इ इ समीकरणे बदलत नाहीत तोवर कितीही परदेशस्थ नागरिक आले तरी फरक पडणार नाही.

हवाच आहे = it is always welcome!
Anyway, I have said enough खूप कामे आहेत तेव्हा आता मी जाते!

'आम्हीच मिळालो का फक्त' >> सॉरी पण अशा भावनेतून लिहिलं न्हवत.
वर मला वाटतं झक्की म्हणलेले की गेलेले लोकं गेल्याने फार नुकसान होत नाही असंच काहीसं म्हणायचं होतं. देशात परतायचा निर्णय वैयक्तिकरीत्या कोणी घेतला तर त्या व्यक्तीच्या कुवतीनुसार ती बर वाईट काय ते जगेल, त्याचा बरा वाईट परिणाम सभोवताली होईल. त्याचा देशाने फायदा करून घायचा म्हणजे तिच्या चांगल्या वाईट सवयी उचलायच्या? का ती करेल तसं करायचं. त्याने काय साध्या होणार? अंधानुकरण.. ते कित्येक लोक काहीही न होता करतातच. जे काय इव्होल्व व्हायचं ते नैसर्गिकरीत्या होऊ दे.
एक उदाहरण, भारताने असंच करावं हे सांगायचा उद्देश नक्कीच नाही. कॅनडाचा लोकसंख्यावाढीचा दर २ पेक्षाही कमी आहे, आता बेबी बुमर्स रिटायर होऊ लागलेत आणि तरुण काम करू शकणारे लोक कमी आहेत. सगळी अर्थव्यवस्था सुरळीत चालू ठेवायची तर बाहेरून आलेल्या (इमिग्रनट्स) शिवाय पर्याय नाही. दरवर्षी अनेक प्रोग्र्याम ठरवून करून फेडरल आणि प्रोविन्शियल लेवलला वेगवेगळ्या स्लिक सेट्ससाठी कायमस्वरूपी दीर्घकाळ (पर्मनंट रेसिडंट) राहण्याचा विसा देऊन बोलावतात. अशी आलेली माणसं टिकवून ठेवणे, ती नागरिक बनली की नॉर्थ अमेरिकन नियमानुसार काहीही बंधनाविना अमेरिकेत नोकरी करू शकतात, ते फक्त आणि फक्त देशांतर्गत जास्तीत जास्त सुविधा देऊन रोखण्याचा प्रयत्न करणे. जे जातील त्याच्या वाटेतील धोंड न बनता आणखी लोकाना आमंत्रण धाडणे हा उद्योग अव्याहत कॅनडा करतो. पूर्णपणे बाहेरच्या लोकाना कायम राहण्यासाठी बोलावणे आणि त्याना हार्श हवामानात टिकवून ठेवणे सोपे नाही.