डबल इन्कम नो किड्स

डबल इन्कम नो किड्स

मूल हवे असणे ही कुठल्याही स्त्रीची सहजसुलभ नैसर्गिक भावना असते. दांपत्यजीवनाची वीण आणखी घट्ट करण्याचे काम पुढची पिढी करते. निसर्गाला अपेक्षित असलेल्या निर्मितीशी अपत्यप्राप्ती ही संयुक्तिकच आहे. निसर्गत: ती जवाबदारी स्त्रीकडे आली आहे. स्त्री ही क्षणाची पत्नी व अनंतकालची माता होते.

मूल हवे असणे ही स्त्रीची निसर्गसुलभ व सहजभावना असते हे त्रिकालाबाधित सत्य असले तरीही परिस्थितीनुसार त्यात माणूस बदल करीत आला आहे. मूल का हवे याच्या कारणपरंपरेनुसार त्याची व्याप्तीही बदलते. परंपरागत दृष्टीकोनातून पाहता बऱ्याच ठिकाणी मूल हवे असते ते वंशवृध्दीसाठी. आपले नाव लावणारं पुढे कुणीतरी असावे या भावनेतुन. म्हातारपणाची काठी, असेट, वैवाहिक आयुष्यातला अनुबंध दृढ करणे, प्रेम, भावनिक ओढ, कुटुंबातला दबाव, पुरुषाच्या दृष्टीने विचार केल्यास त्याचा मर्दानगीशी लावलेला संबंध ही व अशी अनेक कारणे निसर्गसुलभ भावनेव्यतिरिक्त असतात. या भावनेला पूरक मूल होणे किंवा न होणे हे क्षमता, इच्छा, पर्यायाची निवड, प्राथमिकता या व इतर अशा अनेक कारणावर अवलंबून असतात.

आपले नाव लावणारे कुणीतरी असावे यासाठी, वंश वाढावा असं वाटणे ही भावना चुकीची नाही. आपल्या मागून आपले विचार आपले कार्य कुणीतरी पुढे न्यावे असे नवराबायकोला वाटणे ही सहजभावना आहे. त्याची पूर्तता केवळ मुलाकडूनचे होते मुलीकडून नाही हा विचार बदलत्या परिस्थितीनुसार बदलला पाहिजे. मुलगी ही मुलापेक्षा कुठल्याही बाबतीत कमी नाही हे स्विकारले पाहिजे. स्त्री हे दुसऱ्याचे धन त्या मुळे ती ज्या घरी जाते ते नाव लावते, आपले नाव लावणारा मुलगाच असतो या विचारातून मुलाला प्राधान्य देणे क्रमप्राप्त होते. केवळ नाव लावल्यानेच पुत्रत्व सिध्द होते का? दिवे लावणारा "वंशाचा दिवा" पाहून अनेक वृध्द जोडप्यांना अशा मुलापेक्षा जरी दुसऱ्या घरी असली तरी आस्थेने विचारपूस करणारी, भावनिक अनुबंध असणारी मुलगी जास्त जवळची व प्रिय वाटते. मुलगाच हवा या विचारातून स्त्रीभ्रूणहत्या करणे क्रूर व रानटीपणाचे आहे. आपल्या कार्यकर्तृत्वाने मुलगीसुध्दा आपले नाव पुढे नेते हा विचार जोपर्यंत रुजत नाही, तोवर स्त्रीभ्रूण हत्या थांबणार नाही.

म्हातारपणाची सोय म्हणून जोडप्याला मूल हवे असते. दांपत्यजिवनात सुरवातीच्या काळानंतर आपल्या दोघांशिवाय बोलायला, विचार शेअर करायला कुणीतरी हवं असतं. भावनिक अभिव्यक्ती ही जवळच्या किंवा विश्वासातल्या माणासाशी होते. संसार स्थिर होऊ लागला की बरेचदा मध्यमवयात एकाकीपणाही वाढतो. अवतीभवती माणसे असूनसुध्दा एकलेपणा छळतो. परावलंबित्व वाढीस लागतं. साध्या साध्या गोष्टीसाठीही इतरांवर अवलंबून रहावं लागतं. याकाळात स्वत:चं असं कुणीतरी असावं असे वाटणे सहाजिकच आहे. संभाळणे पैशाने विकत घेता येत नाही. प्राधान्यक्रमाने आधार हा भावनिकदृष्ट्या जवळच्या व्यक्तीचा घेतला जातो. शारीरिक परावलंबनाबरोबर आर्थिक परावलंबित्व येऊ नये. पैसे मागावेच पडले ते अपत्याशी मागावे ही भावना त्यामागे असते.

वैवाहिक सौख्य अपत्यप्राप्तीतच आहे असे मानणारी अनेक जोडपी आहेत. अपत्यप्राप्ती झाली नाही तर त्याना आपल्या आयुष्यात कमतरता वाटू लागते. जोडप्याला अशी ओढ असणे स्वाभाविक आहे. पण त्या जोडप्याला बळजबरी करणे अयोग्य आहे. मूल होवू द्यावे अथवा नाही किंवा ते कधी होऊ द्यावे याचा निर्णय त्यादोघांखेरीज कुटुंबातली इतर माणसे करताना दिसतात. वडिलधाऱ्यांची इच्छा हा भाग वेगळा आणि सक्ती हा भाग वेगळा. इच्छा जरूर असावी पण सक्ती नसावी. मूल न होण्यावरून टोमणे मारणे, वांझोटी ठरवणे हे उपद्रवी उद्योग दुर्दैवाने आम्ही बायकाच जास्त करतो. नवपरिणीत जोडप्यानेही आपले मुलांविषयीचे मत खुलेपणाने मांडले पाहिजे. होणारी घुसमट थांबते.

आजची युवा पिढी शिक्षणासाठी खूप कष्ट घेते. आपले करियर निवडते. त्यावरून यशस्वी वाटचाल करते. अशी वाटचाल करीत असताना त्यांना वाटेत अडथळे नको असतात. लग्न करणे ही गोष्ट सहसा नाकारली जात नाही. कारण दोघेही कमावती असतात. कुणीही कुणावर अवलंबून नसतं. त्यामुळे अडचण होत नाही. मुल होणे अडचणीचे असते. अनेक समस्या त्यातून निर्माण होतात. मूल संभाळायचं कुणी, त्यासाठी करियर सोडायचं का?, सोडायचच झालं तर कुणी? असे अनेकानेक प्रश्न उद्भवतात. यातूनच नवीन पिढीने काढलेला मार्ग म्हणजे डिंक (डबल इन्कम नो किड)

प्रजननाच्या निसर्गातल्या सहज नियमाला किंवा प्रक्रियेला खीळ बसणार नाही का? कुटुंब व्यवस्थेवर याचा विपरीत परिणाम होणार नाही का? अपत्यसुख नकोच असेल तर मग लग्न तरी का करायचं? फक्त इन्कम डबल करायला? असे अनेक प्रश्न उभे राहतात. आपण काही पिढ्या मागे जाऊ. कुटुंबात किमान दहा मुले असणे सामान्य गोष्ट होती. आर्थिक स्थिती किंवा करियरचा प्रश्नच नव्हता. विभागणी ठरलेली होती. नवऱ्याने शेती, व्यवसाय किंवा नोकरी करायची व बायकोने घर संभाळायचे. बदलत्या काळानुसार स्त्री शिक्षणात पुढे आली. शिकून आपले कार्यक्षेत्र निवडून त्यावर मार्गक्रमण करू लागली. संसाराला हातभार लाऊ लागली. नोकरी किंवा करियर संभाळून अथवा वेळप्रसंगी करियर सोडून मुले व घर संभाळू लागली. आता करियरसाठी मूल नकोच अशी मानसिकता निर्माण होतेय, खास करून उच्चशिक्षित व उच्चमध्यमवर्गीय युवापिढीत.

मूल होणे म्हणजे नोकरीवरून घरी येताना उशीर झाला तर पार्सल आणण्याइतकं सोपं नाही. मूल ही दांपत्यजीवनातली सर्वात मोठी जवाबदारी आहे. मुलासाठी गुणात्मक वेळ देणे जमत नाही. पाळणाघरात ठेवावे लागते. पाळणाघरात ठेवले तरी घरी परतल्यावर त्याच्यासाठी बालविश्वात रमावेच लागते. उद्या मिटींग आहे, रिपोर्ट तयार करायचे आहेत हे त्याच्या आकलन शक्तीच्या बाहेरचे असते. मूलाला वेळही द्यायचा आहे आणि करियरही सोडायचे नाही अशा कुचंबणेत, मानसिक ओढाताणीत अनेक कुटुंबे अडकलेली दिसतात. अशा ओढाताणीत अडकण्यापेक्षा मूल नकोच अशा निर्णयाप्रत एखादे जोडपे आलेच तर त्याला गुन्हेगार ठरवणे चुकीचे ठरते. प्राप्त परिस्थितीनुसार दोघांचा जवाबदारीने घेतलेला निर्णय म्हणून त्याचे स्वागत करावे. त्याचा अवश्य आदर करावा.

काही अधोरेखित करण्यासारखे मुद्दे याबाबतीत समोर येतात. लग्न होण्याअगोदरच त्याबाबत होणाऱ्या जोडीदाराला तशी स्पष्ट कल्पना देणे आवश्यक आहे. निर्णय दोघांचा असावा. डिंकचे पुढचे होणारे परिणाम याविषयी साकल्याने विचार करणे व त्यावर ठाम राहणे हे दोघांनाही जमणे आवश्यक आहे. मध्येच मूल हवे असे कुणा एका जोडीदाराला वाटणे सहजीवनात समस्या निर्माण करणारे ठरू शकते. करियरीस्टीक पिढीला जसे मागची पिढी नकोशी असते तशीच पुढलीही. मूल ही जवाबदारीच्या जाणीवेने नको म्हणणाऱ्या जोडप्याने ते संभाळण्यासाठी स्वत:च्या पालकांचा पर्याय का निवडू नये? तसे नसेल तर करियर आणि पैसा हेच प्राधान्य ठरते. बाकी काहीच नाही.

डिंक ही अवस्था आहे की समस्या हा भाग वेगळा. तो पाहणाऱ्याच्या दृष्टीकोनावर ठरतो. सहजीवनातल्या प्राथमिकतेवर ठरतो. मला असे वाटते, बदलत्या काळात, बदलत्या कुटुंब व्यवस्थेच्या तुटलेल्या दुव्याना जोडले तर डिंक ही समस्या होणार नाही. मुलांना संभाळायला, संस्कार करायला समंजस व जवाबदार मागची पिढी आणि त्यांची जवाबदारीने, जाणीवेने काळजी घेणारी युवा पिढी सामंजस्याने लुडबूड न करता वावरली तर निश्चितच अपत्य ह्या निसर्ग सुलभ भावनेला "डिंक" लागणार नाही.