आंतरराष्ट्रीय शालेय अभ्यासक्रमांची तोंडओळख - भाग १

आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम म्हणजे काय?
शब्दार्थाच्या दृष्टीने अनेक देशात उपलब्ध अशा अभ्यासक्रम असा अर्थ निघतो. पण त्या अर्थाने सीबीएसई, आयसीएसई हे भारतीय अभ्यासक्रमही आंतरराष्ट्रीय ठरतात, त्यामुळे ही व्याख्या चुकीची आहे.
जगातील सर्व देशात राबवता येईल अशा, स्वतंत्र (असरकारी) संस्था/संघटनांनी तयार केलेल्या अभ्यासक्रमाला आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम म्हणता येईल.

आंतरराष्ट्रीय शाळा अर्थात इंटरनॅशनल स्कूल म्हणजे काय?
आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम राबवणार्‍या शाळेस इंटरनॅशनल स्कूल म्हणतात. असा अभ्यासक्रम राबवण्यासाठी शाळेकडे तो अभ्यासक्रम तयार करणार्‍या संस्थेची संलग्नता (Affiliation) असणे अनिवार्य आहे.
या शाळा भारतीय अभ्यासक्रमही राबवू शकतात.
फक्त शाळेच्या नावात इंटरनॅशनल शब्द असल्याने ती आंतरराष्ट्रीय होत नाही, तसेच प्रत्येक आंतरराष्ट्रीय शाळेच्या नावात हा शब्द असलाच पाहि़जे असेही बंधन नाही.
इंटरनॅशनल स्कूलमध्ये परदेशी विद्यार्थी अथवा शिक्षक असतातच असे नाही अथवा असलेच पाहिजेत असेही बंधन नाही.

भारतात कोणते आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत?
भारतात प्रामुख्याने दोन संस्थांचे आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत.
१] International Baccalaureate अर्थात आय.बी. आणि
२] University of Cambridge International Examinations अर्थात सीआयई.

या दोन्ही संस्थांच्या अभ्यासक्रमांची ठळक वैशिष्ठ्ये काय आहेत?
१] विद्यार्थ्यांच्या माहितीत (information) भर घालण्यापेक्षा त्यांच्या वेगवेगळ्या क्षमतांचा (Skills) विकास करणे हे दोन्ही अभ्यासक्रमांचे समान सूत्र आहे.
२] विषय निवडीमधील प्रचंड लवचिकता हे देखील या अभ्यासक्रमांचे वैशिष्ठ्य आहे.
३] संपादित ज्ञानाचे उपयोजन विद्यार्थी कसे करू शकतो यावर आधारित परिक्षा पद्धती (Application based), 'घोका आणि ओका' नाही!

या शाळातून बाहेर पडलेल्या विद्यार्थ्याला (१०वी अथवा १२ नंतर) काय संधी उपलब्ध आहेत?
सहसा आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम/शाळा यात शिक्षण घेउन १२वी नंतर विद्यार्थी अंडरग्रॅज्युएट शिक्षणासाठी परदेशात जातात. मात्र याचा अर्थ असा अजिबात नाही की त्यांना भारतात संधी नाही. सर्व महत्वाच्या भारतीय विश्वविद्यालयांनी या दोन्ही संस्थांच्या अभ्यासक्रमास/ निकालास मान्यता दिली आहे. आयबी व सीआयईच्या ग्रेड सिस्टीम्सचे भारतीय गुणांमध्ये रुपांतर (कनव्हर्जन) केले जाते व त्याप्रमाणे भारतात अ‍ॅडमिशन मिळते.
मात्र हे दोन्ही अभ्यासक्रम भारतीय प्रवेशपरिक्षांच्या (उदा. सीईटी, जेईई) तयारीच्या दृष्टीने फारसे उपयोगी नाहीत कारण त्यांचा तो अ‍ॅप्रोचच नाही. दुसरे असे की या दोन्ही अभ्यासक्रमांच्या परिक्षा आणि सीईटीसारख्या प्रवेशपरिक्षा एकाच दिवशी येऊ शकतात.

आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक्रम/शाळा यांची फी किती असते?
सर्वसाधारणपणे अशा शाळांची फी सामान्य शाळांपेक्षा जास्त असते. मुंबई-पुण्यात ही फी १ ते ३ लाख दरवर्षी एवढी आहे. बंगलोर-दिल्ली येथे यापेक्षा जास्त फी आकारणार्‍या शाळाही आहेत. शाळा निवासी असेल तर फी अजून वाढते. या सर्व अभ्यासक्रमाची पुस्तकेही महाग असतात. काही शाळा तो खर्च फी मध्येच धरतात तर काही त्यासाठी वेगळे पैसे आकारतात.
फी जास्त असण्याची अनेक कारणे आहेत. या शाळांना सरकारी अनुदान अजिबात नाही. आयबीसारख्या संस्थेशी संलग्नता मिळण्यासाठी प्रयोगशाळा, लायब्ररी, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान इत्यादी इन्फ्रास्ट्रक्चर (त्यात शिक्षक ही आले!) अत्युत्तम असावे लागते त्यामुळेही शाळांचा खर्च वाढतो.
फी जास्त असली तरी त्या तोडीचे खर्‍या अर्थाने सर्वांगिण शिक्षण हे अभ्यासक्रम देतात, इट्स वर्थ इट!
का व कसे ते पुढच्या भागात पाहू. तोपर्यंत काही शंका असतील तर जरुर विचारा म्हणजे पुढचा भाग लिहीताना त्या मुद्द्यांचीही चर्चा करता येईल.