माझ फसलेले प्रेम

ही कहानी पुर्नपणे काल्पनीक आहे.... क्रपया याची नोन्द घावी....

--------------------------------------------------------------------------
मे २००५… MCA च्या ॲडमिशनचा तो दिवस…
--------------------------------------------------------------------------
मे २००५ मध्ये MCA च्या ॲडमिशनच्या वेळी मी तुला पहिल्यांदा पाहिलं… आणि खरं सांगायचं तर, तुला पाहताक्षणीच माझं मन तुझ्यात हरवून गेलं.

ॲडमिशन फॉर्म भरताना तू माझ्याकडे पेन मागितलंस. मी तुला पेन दिलं. फॉर्म भरताना तू थोडीशी गोंधळलेली होतीस, काही गोष्टी तुला समजत नव्हत्या. मी तुला तो फॉर्म भरायला मदत केली. फॉर्म भरून झाल्यावर तू माझं पेन परत दिलंस आणि सहज विचारलंस,

“तू कुठला आहेस?”

मी म्हणालो, “जत… सांगली जिल्हा.”

आणि तू अगदी तुझ्या बेधडक स्वभावात लगेच म्हणालीस,

“अरे! म्हणजे तू बाहेरचा आहेस…”

एवढं बोलून तू सरळ निघूनही गेलीस…

पण तुला माहीत आहे का?
तू निघून गेलीस, पण माझी नजर मात्र तुझ्यावरून हटत नव्हती. तू माझ्या नजरेआड होईपर्यंत मी फक्त तुलाच पाहत राहिलो…

आणि त्या क्षणी पार्श्वभूमीवर Main Hoon Na मधलं “Tumhe Jo Maine Dekha…” हे गाणं वाजत होतं.

आज इतक्या वर्षांनंतरही तो क्षण आठवला की सगळं अगदी कालच घडलंय असं वाटतं…
तो ॲडमिशन फॉर्म, ते माझं पेन, तुझा तो बेधडकपणा आणि निघून जाताना तुझी पाठमोरी आकृती…

कदाचित तुझ्यासाठी ती फक्त एक साधी भेट होती…
पण माझ्यासाठी, ती एका सुंदर आठवणीची सुरुवात होती.
----------------------------------------------------------------------------------------------
नाव माझं… पण ओळख तुझ्यामुळे
-----------------------------------------------------------------------------------------------
आपण पहिल्यांदा भेटलो तेव्हा तू मला सहज विचारलं होतंस,
“तुझं नाव काय?”

खरं तर माझं अधिकृत नाव ज्ञानदेव होतं… पण तुला उत्तर देताना माझ्या तोंडून निघालं, “अमोल.”

मला तुझ्याशी खोटं बोलायचं नव्हतं. पण तू इतकी बिनधास्त, स्पष्ट आणि आत्मविश्वासाने बोलणारी होतीस की त्या क्षणी मला माझं “ज्ञानदेव” हे नाव जरा जुन्या धाटणीचं वाटलं. मनात आलं—ही माझ्या नावावर हसेल का? माझी गंमत करेल का? मला जज करेल का?

आणि म्हणून मी तुला माझं घरचं नाव सांगितलं—अमोल.

पण त्या एका क्षणाच्या संकोचाने पुढची तीन वर्षं माझी चांगलीच गोची केली!
पहिल्याच भेटीत मी तुझ्यासमोर स्वतःची ओळख “अमोल” म्हणून करून दिली होती, त्यामुळे संपूर्ण MCA मध्ये वर्गासमोर माझं खरं नाव ज्ञानदेव आहे, हे सांगण्याचं धाडसच मला झालं नाही.

मनात अनेकदा वाटायचं, आज सांगावं… आता सांगावं…
पण प्रत्येक वेळी एकच विचार थांबवायचा—
“हिला माझं नाव जुनाट वाटलं आणि ही माझ्यावर हसली तर?”

आज मात्र ती आठवण आली की स्वतःवरच हसू येतं…

कारण त्या वेळी मला कुठे माहीत होतं की ज्या “ज्ञानदेव” नावामुळे तू माझ्यावर हसशील अशी मला भीती वाटत होती, त्याच नावाशी पुढे तुझं आयुष्य कायमचं जोडलं जाणार होतं.

मी माझं “ज्ञानदेव” हे नाव तुझ्यापासून तीन वर्षं लपवत राहिलो…
पण नियतीने बहुतेक आधीच ठरवलं होतं—
एक दिवस हेच नाव तुझ्या आयुष्याचा कायमचा भाग होणार आहे.

-------------------------------------------------------------------------------------------
त्या नावामागे लपलेलं माझं निरागस प्रेम…
-------------------------------------------------------------------------------------------

MCA च्या पहिल्या वर्षाचे ते सुरुवातीचे दिवस… कॉलेज सकाळी आठ वाजता सुरू व्हायचं. नवीन वर्ग, नवीन चेहरे आणि अधूनमधून शिक्षक प्रत्येकाला समोर बोलावून स्वतःची ओळख करून द्यायला सांगायचे.

आपण पहिल्यांदा भेटलो तेव्हा मी तुला माझं नाव “अमोल” सांगितलं होतं, जरी कॉलेजच्या रेकॉर्डवर माझं खरं नाव “ज्ञानदेव” होतं.

मला माझ्या नावाची लाज नव्हती… पण मनाच्या एका कोपऱ्यात एक छोटीशी भीती होती—
“माझं नाव जुन्या धाटणीचं वाटून तू माझ्यावर हसलीस तर?”

कदाचित कारण त्या वेळेपर्यंत तू माझ्यासाठी फक्त वर्गातली एक मुलगी राहिली नव्हतीस. तुझं माझ्याबद्दल काय मत आहे, याला नकळत माझ्यासाठी खूप महत्त्व आलं होतं.

म्हणून वर्गात ओळख करून देतानाही मी म्हणायचो,
“माझं नाव अमोल कोळी…”

पण ज्या गोष्टीची मला भीती होती, ती एक दिवस खरंच घडली.

मी वर्गासमोर उभा राहून नेहमीप्रमाणे “मी अमोल कोळी…” असं म्हणालो आणि वर्गातून कुणीतरी अचानक म्हणालं,

“तुझं खरं नाव ज्ञानदेव आहे ना? मग अमोल का सांगतोस? ज्ञानदेव नाव सांगायला लाज वाटते का?”

क्षणात सगळ्या वर्गात हशा पसरला…

आणि त्या हसणाऱ्या चेहऱ्यांमध्ये मी नकळत फक्त तुलाच शोधलं.

तूही बाकीच्यांसोबत हसत होतीस.

त्या क्षणी मला खूप अवघडल्यासारखं झालं. चेहऱ्यावर काहीच दाखवायचं नव्हतं, पण मन मात्र भरून आलं होतं. काही न बोलता मी शांतपणे तिथून खाली उतरलो आणि माझ्या बाकावर जाऊन बसलो.

दिवसभर डोक्यात एकच विचार फिरत राहिला—

“मी माझं खरं नाव का लपवलं?”

फक्त ते जुन्या धाटणीचं वाटत होतं म्हणून?
की त्यामागचं खरं कारण वेगळंच होतं?

उत्तर मला हळूहळू समजत होतं…

मला सगळ्या वर्गाच्या हसण्याची भीती नव्हती; मला फक्त तुझ्या हसण्याची भीती होती.

आणि शेवटी नेमकं तेच घडलं होतं.

त्या दिवशी कॉलेज सुटल्यानंतर मी सरळ माझ्या रूमकडे निघालो. कॉलेजपासून रूम फक्त दहा मिनिटांच्या अंतरावर होती, पण त्या दिवशी तो छोटासा रस्ता संपतच नाही असं वाटत होतं.

मला कुणाशी बोलायचं नव्हतं. कुणाला भेटायचं नव्हतं. काही काळ सगळ्यांपासून दूर राहावंसं वाटत होतं.

दुसरा दिवस मंगळवार होता—आपल्या कॉलेजची साप्ताहिक सुट्टी.

तो संपूर्ण दिवस मी स्वतःमध्येच हरवलेलो होतो. मनात अपराधीपणा होता—एका साध्या नावासाठी मी स्वतःची खरी ओळख का लपवली?

पण त्या शांत दिवसात मला एक गोष्ट पहिल्यांदा स्पष्टपणे जाणवली…

मी तुझ्यापासून दूर राहायचं ठरवत होतो. तुला टाळायचं, तुझ्यासमोर जाणं कमी करायचं असं स्वतःलाच समजावत होतो.

पण जितका तुझ्यापासून दूर जाण्याचा विचार करत होतो, तितकंच मन मला तुझ्याकडे ओढत होतं.

आणि तेव्हाच मला माझ्या त्या सगळ्या भीतीचं खरं कारण कळलं—

मला माझ्या नावाची भीती नव्हती…
मला तुझ्या नजरेत कमी होण्याची भीती होती.

कारण नकळत, अगदी निरागसपणे…

मी तुझ्या प्रेमात पडलो होतो.
---------------------------------------------------------------------------------------
तुझ्यापासून लपण्याचा माझा फसलेला प्लॅन…
---------------------------------------------------------------------------------------

त्या घटनेनंतर माझ्या मनात एक वेगळाच न्यूनगंड निर्माण झाला होता. मी स्वतःलाच समजावत होतो—

“मी तिच्यासाठी योग्य नाही… माझी सामाजिक पार्श्वभूमी वेगळी आहे. तिच्यासारख्या मुलीचा विचार करण्याचासुद्धा मला अधिकार नाही. तिच्यापासून दूर राहिलेलंच बरं.”

हो… मी तुझ्या प्रेमात पडलो होतो. पण त्या वेळी स्वतःच्या मनालाच ते मान्य करण्याची हिंमत नव्हती. म्हणून मी त्याला एक सोयीस्कर नाव दिलं होतं—“Attraction!”

मला वाटलं, काही दिवस तिला टाळलं, तिच्यापासून लांब राहिलो, समोर जाणं बंद केलं की सगळं आपोआप ठीक होईल.

आज विचार केला की त्या कल्पनेवर हसू येतं.

तो काळही वेगळा होता. हातात इंटरनेट नव्हतं, Google नव्हतं आणि मनातल्या अशा प्रश्नांची उत्तरं विचारायला कुणी “गॉडफादर”ही नव्हता. त्यामुळे माझं मन जे सांगेल, तेच माझं relationship counselling होतं!

आणि माझ्या मनाने मला एकच उपाय दिला होता—

“तिच्यापासून लप!”

पण खरी गंमत तर पुढेच होती…

मी जेव्हा जेव्हा तुझ्यापासून लपण्याचा किंवा दूर पळण्याचा प्रयत्न करायचो, तेव्हा कुठून तरी तू नेमकी माझ्यासमोर यायचीस! आणि तुला माझ्या मनात काय वादळ सुरू आहे याची काहीच कल्पना नसल्यामुळे तू अगदी सहजपणे, मैत्रीने माझ्याशी बोलायचा प्रयत्न करायचीस.

आणि मी?

बाहेरून शांत…
पण आतून पूर्ण गोंधळलेला!

असाच एक प्रसंग आजही आठवला की हसू येतं.

मला लायब्ररीत काही पुस्तकं परत करून COA च्या assignment साठी नवीन पुस्तक घ्यायचं होतं. मी Physics graduate असल्यामुळे COA मला तुलनेने सोपा विषय वाटायचा. त्यामुळे अगदी निवांतपणे लायब्ररीत गेलो, पुस्तक घेतलं आणि बाहेर पडण्यासाठी मागे वळलो…

आणि पार्किंगमध्ये तू दिसलीस!

बस्स!

माझ्या डोक्यातला सगळा आत्मविश्वास एका सेकंदात गायब!

मन म्हणालं,
“आता काय? पळ!”

पण पळायला दुसरा रस्ताच नव्हता.

मग मी पुन्हा लायब्ररीत शिरलो आणि चक्क पुस्तकांच्या कपाटामागे जाऊन लपलो!

आज विचार केला तर स्वतःलाच प्रश्न पडतो—
प्रेमात पडलो होतो की पोलिसांपासून फरार होतो होतो?

जवळजवळ दहा-पंधरा मिनिटं मी तिथेच शांतपणे लपून बसलो. तू नवीन पुस्तकांबद्दल लायब्ररीतल्या माणसाशी बोलत होतीस आणि मी कपाटामागे असा गप्प बसलो होतो की शक्य झालं असतं तर श्वास घेणंसुद्धा बंद केलं असतं!

थोड्या वेळाने तुझा आवाज येणं बंद झालं.

सगळीकडे शांतता…

मी मनात म्हटलं,
“गेली बहुतेक… सुटलो!”

पण प्रेमात पडलेल्या माणसाचा आत्मविश्वाससुद्धा फार सावध असतो.

म्हणून खात्री करण्यासाठी मी हळूच डोकावून लायब्ररीच्या काउंटरकडे पाहिलं.

कुणीच नव्हतं.

माझा जीव भांड्यात पडला.

“चला… गेली!”

थोडा आत्मविश्वास परत आला. मी कपाटामागून बाहेर आलो, नीट उभा राहिलो आणि मोठ्या ऐटीत बाहेर जाण्यासाठी मागे वळलो…

आणि…

समोर तू!

तू तिथेच उभी होतीस.

आणि माझ्याकडे अशा नजरेने पाहत होतीस, जणू तुझ्या चेहऱ्यावर एकच प्रश्न लिहिला होता—

“हा एवढा वेळ कपाटामागे नक्की कोणापासून लपत होता?”

माझी अवस्था बघण्यासारखी होती.

ना पुढे जाता येत होतं, ना पुन्हा कपाटामागे लपता येत होतं. काय सांगावं, कुठे पाहावं, कसं वागावं—काहीच सुचत नव्हतं.

मी फक्त तुझ्यासमोर गोंधळून उभा राहिलो.

तुला त्या वेळी माझ्या विचित्र वागण्याचं कारण कदाचित समजलंसुद्धा नसेल…

पण माझ्या मनात मात्र एक मजेशीर सत्य हळूहळू स्पष्ट होत होतं—

मी तुझ्यापासून दूर जाण्यासाठी कितीही मार्ग शोधले,
तरी प्रत्येक रस्ता पुन्हा तुझ्यापाशीच येऊन थांबायचा.

आणि त्या दिवशी तर मी तुझ्यापासून लपण्यासाठी चक्क पुस्तकांच्या कपाटाचा आधार घेतला होता…

पण बहुतेक नियतीलाही माझा हा प्लॅन आवडला नाही—
कारण मी पुस्तकांच्या मागे लपू शकलो…
पण तुझ्यापासून आणि माझ्या मनात निर्माण झालेल्या त्या निरागस प्रेमापासून नाही.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
गोड विसरण्यासाठी तिखटाची मात्रा… आणि दीपालीची एंट्री!
--------------------------------------------------------------------------------------------------------

लायब्ररीत तुझ्यापासून लपण्याचा माझा तो महान प्रयोग सपशेल फसल्यानंतर मला एक गोष्ट मात्र समजली होती—

हे प्रकरण आता माझ्या एकट्याच्या हाताबाहेर चाललंय!

तुला मनातून कसं काढायचं, तुझा विचार करणं कसं थांबवायचं, यासाठी कुणाची तरी मदत घ्यायला हवी होती. निदान एखादी छोटीशी hint तरी मिळावी, असं वाटत होतं.

आम्ही पाच वर्गमित्र एकाच फ्लॅटमध्ये राहत होतो. त्यात माझ्या सर्वात जवळचा मित्र होता राहुल.

पण आता त्याला सरळ जाऊन,

“राहुल, मी एका मुलीच्या प्रेमात पडलोय आणि मला तिला विसरायचं आहे…”

असं सांगण्याची हिंमत माझ्यात कुठे होती?

म्हणून एक दिवस मेसमध्ये जेवताना मी त्याला एक कोड्यातला प्रश्न विचारला.

मी म्हणालो,

“ए राहुल… समज मला गोड पदार्थ खूप आवडतात. पण आता मला गोड खायचंच नाहीये. तर मी काय करू?”

राहुलला माझ्या डोक्यात सुरू असलेल्या प्रेमकथेचा गंधही नव्हता.

तो माझ्याकडे विचित्र नजरेने पाहत म्हणाला,

“अरे, या जगात असा कोण आहे ज्याला गोड आवडतं आणि तरीही ते खायचं नाही म्हणतो?”

आणि मग अगदी सहजपणे म्हणाला,

“पण तुला खरंच गोड सोडायचं असेल ना, तर तिखट खायला सुरुवात कर. हळूहळू तिखटाची सवय लागेल… आणि कदाचित काही दिवसांनी तुला गोडापेक्षा तिखटच जास्त आवडायला लागेल!”

राहुलने ते वाक्य अगदी सहज बोलून टाकलं.

त्याला काय माहीत…

त्याने मला जेवणाचा सल्ला दिला नव्हता; माझ्या मते त्याने माझ्या प्रेमाच्या समस्येवर उपाय सांगितला होता!

मी क्षणभर शांत झालो.

“गोड विसरायचं असेल… तर तिखटाकडे लक्ष द्यायचं…”

आणि अचानक माझ्या डोळ्यांसमोर त्या दिवसाचा एक प्रसंग उभा राहिला.

ज्या दिवशी मी वर्गासमोर स्वतःची ओळख “अमोल” म्हणून करून दिली आणि कुणीतरी माझं खरं नाव “ज्ञानदेव” असल्याचं सांगितलं होतं…

संपूर्ण वर्ग हसत होता.

तूही हसत होतीस.

पण त्या सगळ्या हसणाऱ्या चेहऱ्यांमध्ये एक चेहरा असा होता, जो हसत नव्हता.

एक मुलगी माझ्याकडे पाहत होती.

तिने काही मोठं भाषण दिलं नाही. फक्त नजरेने आणि हलक्या इशाऱ्याने मला सांगितलं—

“जाऊन बस… काही हरकत नाही.”

त्या वेळी माझं मन इतकं भरून आलं होतं की त्या छोट्याशा गोष्टीकडे मी फारसं लक्षच दिलं नव्हतं.

पण खरी गोष्ट तर कॉलेज सुटल्यानंतर घडली होती.

त्या दिवशी मी कॉलेजमधून बाहेर पडलो आणि रूमकडे चालत निघालो.

कॉलेजपासून माझी रूम फक्त दहा मिनिटांच्या अंतरावर होती.

पण मनावर एवढं ओझं होतं की त्या दिवशी ते दहा मिनिटांचं अंतर मला दहा महिन्यांच्या प्रवासासारखं वाटत होतं.

मान खाली घालून मी एकटाच चालत होतो.

तेवढ्यात मागून स्कूटरच्या हॉर्नचा आवाज आला.

पाँ… पाँ…

मी लक्ष दिलं नाही.

“आपल्याला कोण हॉर्न देणार?” असा विचार करून चालत राहिलो.

पुन्हा हॉर्न.

मी तरीही मागे पाहिलं नाही.

मग ती स्कूटर माझ्या जवळ आली.

आणि आवाज आला—

“अमोल…”

मी ऐकलंच नाही… किंवा कदाचित त्या मनःस्थितीत माझं लक्षच नव्हतं.

पुन्हा आवाज आला—

“अमोल…?”

आता मात्र मी थांबलो.

मागे वळून पाहिलं…

तीच मुलगी.

ती तिच्या Activa वर माझ्या शेजारी थांबली होती.

मी अजूनही गोंधळलेलो.

ती माझ्याकडे पाहून अगदी सहज म्हणाली—

“अमोल… चल, कॉफी घेऊया.”

क्षणभर मला काय उत्तर द्यावं हेच कळेना.

आणि मग ती हसून म्हणाली,

“By the way… माझं नाव दीपाली.”

त्या क्षणी मला त्या प्रसंगाचं महत्त्व अजिबात कळलं नव्हतं.

पण आता मेसमध्ये राहुल माझ्यासमोर बसून सांगत होता—

“गोड विसरायचं असेल तर तिखट खायला सुरुवात कर…”

आणि माझ्या डोक्यात अचानक दीपालीचा तो चेहरा आला.

मी मनात म्हटलं—

“राहुल… तुला कल्पनाही नाहीये, पण तू बहुतेक माझ्या प्रश्नाचं उत्तर दिलंस!”

एकीकडे ती होती, जिच्या एका हसण्याने मला एवढं वाईट वाटलं होतं…

आणि दुसरीकडे दीपाली होती, जिने त्याच दिवशी माझ्या उदास चेहऱ्याकडे पाहून स्वतःहून माझ्याजवळ येऊन फक्त एवढंच म्हटलं होतं—

“अमोल, चल… कॉफी घेऊया.”

मग माझ्या त्या बावळट प्रेमी मनाने एक भन्नाट calculation केलं—

“गोड विसरायचं असेल तर… तिखटाची सवय लावायची!”

पण त्या वेळी मला एक गोष्ट माहीत नव्हती…

मन हे राहुलच्या theory प्रमाणे चालणारं इतकं साधं गणित नसतं.

चवी बदलता येतात…
सवयी बदलता येतात…
पण मनात नकळत जागा करून बसलेल्या एखाद्या व्यक्तीला दुसऱ्या व्यक्तीने replace करणं इतकं सोपं नसतं.

आणि माझ्या या “गोड विरुद्ध तिखट” प्रयोगाची खरी गंमत तर अजून पुढेच सुरू होणार होती…

--------------------------------------------------------------------------------------------------------
एक “Sorry” जे बोलताच आलं नाही… आणि एक “Coffee?” ज्याने सगळंच बदललं
--------------------------------------------------------------------------------------------------------

त्या दिवशी दीपालीने Activa माझ्याजवळ थांबवली होती. मी तिच्याकडे पाहिलं… ती हसत होती. तिच्या चेहऱ्यावरून मला वाटलं, मी तिच्यासोबत कॉफीला यावं अशी तिची अपेक्षा होती.

पण त्या दिवशी मी मनाने इतका खचलेलो होतो की तिला साधं “नाही” सुद्धा नीटपणे म्हणण्याची अवस्था नव्हती.

मी काहीच उत्तर दिलं नाही आणि सरळ रूमवर निघून गेलो.

त्या क्षणी माझ्या वागण्याने तिचं मन दुखावलं असेल, हा विचारसुद्धा माझ्या डोक्यात आला नाही.

पण आज राहुलचं ते महान तत्त्वज्ञान ऐकल्यावर—

“गोड विसरायचं असेल तर तिखट खायला सुरुवात कर…”

मला अचानक दीपालीची आठवण झाली.

आणि मनात एकदम अपराधी वाटायला लागलं.

“अरे! त्या मुलीने आपुलकीने कॉफीसाठी विचारलं आणि आपण साधं उत्तरही दिलं नाही?”

मला स्वतःचाच राग आला. नकळत का होईना, माझ्यामुळे कुणाचं मन दुखावलं होतं.

मी ठरवलं—

“उद्या दीपालीला भेटून Sorry म्हणायचंच.”

ती माफ करेल की नाही, हे तिच्यावर. पण माफी मागणं माझं काम होतं.

त्या रात्री मात्र झोप काही केल्या येईना.

सतत दीपालीचा चेहरा आणि माझं त्या दिवशीचं वागणं आठवत होतं.

कधी तरी विचार करता करता झोप लागली…

आणि दुसऱ्या दिवशी मी कॉलेजमध्ये पोहोचलो.

वर्गाचं दार उघडलं तर…

संपूर्ण वर्ग रिकामा!

फक्त दीपाली एकटी बसून वहीत काहीतरी लिहीत होती.

माझ्या मनाने लगेच आदेश दिला—

“जा! हीच वेळ आहे. Sorry बोल.”

मी कसंबसं धाडस करून तिच्याजवळ गेलो.

“Hi Deepali… this is Amol…”

काहीच प्रतिसाद नाही.

ती लिहीतच राहिली.

मी पुन्हा थोड्या घाबरलेल्या आवाजात म्हणालो,

“Hi Deepali…”

तरीही काही नाही.

शेवटी मी हिंमत करून म्हणालो,

“त्या दिवशी मी जसा वागलो… त्याबद्दल I am really sorry…”

दीपालीने लिहिणं थांबवलं.

हळूहळू माझ्याकडे पाहिलं.

सुरुवातीला चेहरा अगदी निर्विकार…

आणि अचानक तिच्या चेहऱ्यावर राग!

मी घाबरलो.

ती जागेवरून उठली…

माझ्याकडे आली…

आणि—

धाडऽऽऽक!

माझ्या गालावर जोरात थप्पड!

आवाज इतका मोठा होता की…

मी थेट माझ्या बेडवर जागा झालो!

घाबरून गालावर हात ठेवला.

आजूबाजूला पाहिलं.

ना कॉलेज… ना दीपाली… ना थप्पड…

स्वप्न होतं!

क्षणभर जीव भांड्यात पडला.

पण लगेच दुसरा विचार—

“हे स्वप्न उद्या खरं झालं तर?”

बस्स!

माफी मागण्याचा प्लॅन पुन्हा cancel!

मनात म्हटलं—

“गोड विसरण्यासाठी तिखट खायचं खरं… पण हे तिखट जरा जास्तच झोंबतंय!”

दुसऱ्या दिवशी मी आणि राहुल कॉलेजला निघालो.

रस्त्यात मी पुन्हा त्याला विचारलं,

“राहुल, समज तिखट मला suit झालं नाही… तर दुसरा काही पर्याय आहे का?”

राहुलला अजूनही मी खाण्याबद्दलच बोलतोय असं वाटत होतं.

तो अत्यंत गंभीरपणे म्हणाला,

“अरे, तिखटाचा स्वभावच तसा असतो. सुरुवातीला त्रास होतो, आवडत नाही… पण हळूहळू सवय लागते. आणि एक दिवस तू त्याच्याही प्रेमात पडतोस.”

मी त्याच्याकडे पाहिलं.

मनात म्हटलं—

“यापुढे याचा सल्ला घेण्याआधी दोनदा विचार करायला हवा!”

कॉलेजमध्ये पोहोचलो.

राहुल पुस्तकं जमा करण्यासाठी लायब्ररीत गेला आणि मी वर्गाकडे निघालो.

काल रात्रीची स्वप्नातली थप्पड अजून गालावर नसली तरी डोक्यात मात्र ताजी होती.

वर्गाकडे जाताना मी मनातल्या मनात विठ्ठलाला प्रार्थना करत होतो—

“विठ्ठला, बाकी आज काही नको रे बाबा… फक्त वर्गात दोन-चार मुलं तरी असू देत. मला आणि दीपालीला एकटं ठेवू नकोस!”

घाबरत वर्गात डोकावलं…

आणि—

हुश्श!

वर्गात बरीच मुलं-मुली होती.

माझा confidence एका सेकंदात परत आला.

मी निवांत माझ्या बाकावर जाऊन बसलो.

आजचं धोरण स्पष्ट होतं—

ना मनीषाकडे पाहायचं… ना दीपालीकडे!

आपण आपलं Maths चं lecture करायचं आणि शांतपणे दिवस काढायचा.

पण मनातला अपराधीपणा काही जात नव्हता.

पहिलं lecture visiting faculty च्या Maths सरांचं होतं. सरांना यायला उशीर होत होता.

मी घड्याळाकडे पाहिलं.

मग दीपालीकडे.

मन पुन्हा म्हणालं—

“अमोल, आता तरी जा. किती पळणार?”

मी आजूबाजूला पाहिलं.

मनीषा अजून वर्गात नव्हती.

राहुल लायब्ररीत.

Maths चे सर अजून आले नव्हते.

वर्गात बाकी विद्यार्थी होते.

मी मनात म्हटलं—

“Perfect! विठ्ठलाने आज सगळी setting आपल्यासाठीच लावलेली दिसतेय.”

आणि आता एक निर्णय घेतला—

“जाऊ दे. जास्तीत जास्त काय होईल? स्वप्नातली थप्पड खरी होईल! चूक आपलीच आहे. माफी तर मागायलाच हवी.”

मी उठलो आणि दीपालीच्या बाकाकडे गेलो.

ती वहीत notes लिहीत होती.

मी तिच्यासमोर उभा राहिलो.

तिने वर पाहिलं…

आणि मला पाहताच तिचे डोळे आश्चर्याने मोठे झाले.

बहुतेक तिच्या चेहऱ्यावर एकच प्रश्न होता—

“हा स्वतःहून माझ्याशी बोलायला आला?”

तिने चेहऱ्यावरचं हसू लपवण्याचा प्रयत्न केला…

पण काही हसू ओठांपेक्षा आधी डोळ्यांत दिसतं.

आणि तिच्या डोळ्यांतलं ते हसू मला स्पष्ट दिसत होतं.

क्षणभर मीच हरवून गेलो.

मग स्वतःला आठवण करून दिली—

“अरे बाबा! Sorry म्हणायला आला आहेस. बघत काय बसलास?”

मी तोंड उघडणार एवढ्यात…

दीपालीने माझ्याकडे पाहून विचारलं—

“Coffee?”

माझं सगळं तयार केलेलं apology speech एका सेकंदात गायब!

मी हसलो.

तिच्याकडे पाहून म्हणालो—

“Coffee… sure, Deepali!”

आणि मग जुन्या गैरसमजाची आठवण झाली म्हणून मी म्हणायला सुरुवात केली,

“And by the way, my name is…”

पण माझं वाक्य पूर्ण होण्याआधीच दीपाली म्हणाली—

“Amol… I know you, Amol.”

बस्स!

त्या क्षणी मी वर्गात होतो की दुसऱ्याच कुठल्या universe मध्ये, मलाच कळेना.

ज्या “अमोल” नावामागे मी माझा संकोच लपवला होता, तेच नाव तिच्या तोंडून इतक्या सहजपणे ऐकताना त्या क्षणी वेगळंच वाटलं.

मी हसत मागे वळलो…

आणि माझं हसू क्षणभर तिथेच थांबलं.

माझ्या अगदी मागे मनीषा उभी होती.

ती कधी वर्गात आली, मला समजलंच नव्हतं.

पण तिच्या चेहऱ्याकडे पाहून वाटत होतं की आमचं बोलणं कदाचित तिने ऐकलं होतं.

तिची नजर खाली होती.

चेहरा नेहमीसारखा शांत, निर्विकार…

पण तरीही काहीतरी वेगळं जाणवत होतं.

कदाचित ती काही भावना लपवत होती…

किंवा कदाचित ते फक्त माझ्या गोंधळलेल्या मनाचं आणखी एक calculation होतं.

मी काही बोललो नाही.

शांतपणे माझ्या बाकाकडे परत आलो.

पण बसताना एकदा नजर पुन्हा तिच्याकडे गेली.

यावेळी मनीषा माझ्याकडे पाहत होती.

तिच्या चेहऱ्यावर काहीच नव्हतं…

पण डोळ्यांत मात्र काहीतरी होतं.

आणि दुसरीकडे दीपाली…

तिच्या डोळ्यांत अजूनही त्या “Coffee?” चं हसू होतं.

त्या दिवशी माझी अवस्था खरंच विचित्र झाली होती.

कालपर्यंत मी एका मुलीपासून पळत होतो…

आज दुसऱ्या मुलीची माफी मागायला गेलो…

माफी मागायच्या आधीच कॉफी ठरली…

आणि मागे वळून पाहतो तर जिच्यापासून पळत होतो तीच माझ्या मागे उभी!

एका बाजूला दीपालीचं हसू…
दुसऱ्या बाजूला मनीषाची शांत नजर…
आणि मध्ये मी—अमोल की ज्ञानदेव, हेच अजून जगाला नीट सांगू न शकलेला!

त्या क्षणी मला खरंच एकच प्रश्न पडला होता—

“विठ्ठला… मी नेमकं केलं तरी काय आहे?”

राहुल म्हणाला होता, गोड विसरण्यासाठी तिखटाची सवय लाव.

पण त्याने एक गोष्ट सांगितली नव्हती—

गोड आणि तिखट दोन्ही एकाच वेळी समोर आलं…
तर करायचं काय?

---------------------------------------------------------------------------------------------------
गोड, तिखट… आणि आता अख्खी प्लेटच बदलायची?
---------------------------------------------------------------------------------------------------

माझ्या मनात मात्र एक गोष्ट अगदी स्पष्ट होती—

मी कुठून आलो आहे, माझी परिस्थिती काय आहे आणि माझ्या घराने मला इथपर्यंत पोहोचवण्यासाठी काय सहन केलं आहे… हे मी विसरू शकत नव्हतो.

मी एका साध्या, गरीब कुटुंबातून आलो होतो.

माझे वडील शाळेत ग्रंथालय सहाय्यक म्हणून काम करत होते.

लहानपणापासून मी त्यांना काम करताना पाहिलं होतं. शाळेतले काही शिक्षक त्यांच्याशी ज्या पद्धतीने वागायचे, ते मला अजिबात आवडायचं नाही.

शाळेचं काम वेगळं… पण अनेकदा कुणाला घरासाठी भाजी आणायची असेल, किराणा आणायचा असेल किंवा एखादं वैयक्तिक काम करून घ्यायचं असेल, तर बाबांना सांगितलं जायचं.

मला त्याचा खूप राग यायचा.

मी अनेकदा बाबांना म्हणायचो,

“बाबा, तुम्ही सरकारी कर्मचारी आहात. कुणाचे वैयक्तिक नोकर नाही. मग त्यांची घरची कामं का करता?”

पण बाबा कधी चिडले नाहीत.

ते शांतपणे एकच उत्तर द्यायचे—

“ज्ञानदेवा, एक गोष्ट लक्षात ठेव. उद्या तू मोठा अधिकारी झालास ना, तर तुझ्या हाताखाली काम करणाऱ्या माणसाशी कधीही असं वागू नकोस.”

त्या एका वाक्यात बाबांनी मला जे शिकवलं, ते कदाचित कोणत्याही पुस्तकात शिकायला मिळालं नसतं.

पण त्या अनुभवांनी माझ्या मनात नकळत एक न्यूनगंडही तयार केला होता.

आणि म्हणून मनीषाबद्दल विचार करताना माझं मन मला सतत सांगायचं—

“आपली वास्तविकता विसरू नकोस.”

खरं तर मनीषाने मला कधी कमी समजलं नव्हतं. तिने माझ्याबद्दल तसं काही म्हटलंही नव्हतं.

कदाचित तिला मी आवडतो की नाही, हेही मला माहीत नव्हतं.

प्रेम माझं होतं… निष्कर्षही माझेच होते… आणि स्वतःला नाकारण्याचा निर्णयसुद्धा मीच घेत होतो.

मी स्वतःच ठरवलं होतं—

“मनीषाला विसरायचं.”

राहुलच्या भाषेत सांगायचं तर—

“गोडापासून दूर राहायचं.”

पण प्रश्न अजूनही तोच होता—

कसं?

आणि अशा गंभीर प्रश्नांसाठी माझ्याकडे आता एकच स्वयंघोषित तत्त्वज्ञ उपलब्ध होता—

राहुल!

एक दिवस मी पुन्हा राहुलकडे गेलो.

तो अभ्यास करत बसला होता.

मी तोंड उघडणार एवढ्यात त्याने माझ्याकडे न पाहताच सांगितलं—

“मी तुला आता कोणताही सल्ला देणार नाही.”

मी थबकलो.

“आता मी काय केलं?”

तो माझ्याकडे पाहून म्हणाला,

“काल तू दीपालीकडे का गेला होतास, हे मला सगळं माहिती आहे. तुझा हेतू काय होता, तेही माहिती आहे.”

माझ्या पायाखालची जमीनच सरकली.

“याला कसं कळलं? ”

डोक्यात CID सुरू झालं.

दीपालीने सांगितलं?

नाही… शक्य नाही.

मनीषाने सांगितलं?

पण तिला कशाला सांगायचं? तिला तर या सगळ्याबद्दल काही माहीतही नसावं!

मग?

शेवटी ठरवलं—या रहस्याचं उत्तर एकाच माणसाकडे आहे.

राहुलकडेच.

मी सावधपणे म्हणालो,

“राहुल, sorry यार. खरं तर मी तुला आधी सांगायला हवं होतं. पण गोष्ट थोडी complicated आहे आणि मला यात अजून गुंतायचं नाहीये. पण…”

राहुलने मला मध्येच थांबवलं.

“पण काय?”

आणि पुढे म्हणाला,

“Assignment complicated आहे म्हणून काय झालं? मी complete करू शकत नाही असं तुला वाटलं का? दीपालीची मदत घेण्याआधी एकदा मला विचारायचं ना!”

मी त्याच्याकडे पाहतच राहिलो.

“Assignment…?”

माझ्या डोक्यातली प्रेमकथा आणि राहुलच्या डोक्यातलं MCAचं assignment…

दोन्ही वेगवेगळ्या ग्रहांवर चालू होतं!

पण आता सत्य सांगण्यापेक्षा त्याच्या गैरसमजामध्येच सुरक्षित राहणं मला जास्त योग्य वाटलं.

मी लगेच चेहरा गंभीर केला.

“हो राहुल… माझीच चूक झाली. Complicated assignment साठी दीपालीकडे जाण्याआधी तुला विचारायला हवं होतं. पण काय आहे ना भावा… मला तुझ्यावर अजून pressure टाकायचं नव्हतं.”

बाहेरून मी अत्यंत भावनिक मित्र…

आणि आतून माझं मन वेगळंच calculation करत होतं—

“दीपाली तिच्या graduation मध्ये University Topper…

राहुलचे साधारण 55%…

दीपकला बारावीत 94%, पुढे 65%…

आणि हा पठ्ठ्या स्वतःला थेट दीपालीचा academic competitor समजतोय!”

राहुलचा confidence मात्र IIT च्या AIR-1 पेक्षा कमी नव्हता!

पण राहुल अजून नाराज होता.

तो गंभीरपणे म्हणाला,

“बघ अमोल, तू माझा विश्वास तोडलास. आता आपण एकमेकांशी बोलायला नको. माझी स्वतःची self-respect आहे, dignity आहे. माझ्या values सोबत मी कोणतीही compromise करू शकत नाही.”

आता परिस्थिती गंभीर झाली होती.

मैत्री धोक्यात होती.

माझ्याकडे पर्याय उरला नव्हता.

मी माझं ब्रह्मास्त्र बाहेर काढलं.

त्याच्याकडे गंभीरपणे पाहून विचारलं—

“कशासाठीच compromise नाही करणार… वडापावसाठीसुद्धा नाही?”

…

काही वेळाने आम्ही जवळच्या हॉटेलमध्ये बसलो होतो.

राहुलसमोर—

एक प्लेट वडापाव आणि चहा.

Values सुरक्षित.

Dignity सुरक्षित.

Self-respect सुरक्षित.

आणि आमची मैत्रीही पुन्हा सुरक्षित!

वडापावचा पहिला घास पोटात गेल्यावर राहुल पूर्ववत झाला.

मी मनात म्हटलं—

“हीच योग्य वेळ आहे. पोट भरलेला तत्त्वज्ञ जास्त चांगला सल्ला देतो.”

मी त्याला विचारलं,

“राहुल, एक प्रश्न आहे.”

त्याने संशयाने माझ्याकडे पाहिलं.

मी म्हणालो,

“समज… माझ्या एकाच प्लेटमध्ये गोड आणि तिखट दोन्ही आलं. आणि मला गोड खायचंच नाहीये… तर काय करायचं?”

आता मात्र राहुल माझ्या प्रश्नांना वैतागला होता.

तो म्हणाला,

“भावा! तुला गोड खायचं नसेल तर खाऊ नकोस ना! प्लेटमध्ये आहे म्हणून खायलाच पाहिजे का?”

मी शांतपणे ऐकत होतो.

तो पुढे म्हणाला—

“आणि तरीही सारखं गोड तुझ्या प्लेटमध्ये येत असेल…”

क्षणभर थांबला.

चहाचा घोट घेतला.

आणि अत्यंत सहजपणे म्हणाला—

“तर प्लेटच बदल! Simple.”

…

मी स्तब्ध.

डोळे मोठे.

मनात अचानक घंटा वाजली.

“अरे देवा… काय माणूस आहे हा!”

त्याला माझ्या आयुष्यात काय सुरू आहे याची अजिबात कल्पना नव्हती.

त्याच्यासाठी गोड म्हणजे खरंच गोड…

तिखट म्हणजे खरंच तिखट…

आणि प्लेट म्हणजे खरंच जेवणाची प्लेट!

पण माझ्या प्रेमात गोंधळलेल्या मेंदूने त्याच्या साध्या वाक्याचा थेट जीवनाचा सिद्धांत बनवला—

“गोड टाळता येत नसेल… तर प्लेट बदला.”

मी विचार करू लागलो.

मनीषापासून दूर राहायचा प्रयत्न केला—जमलं नाही.

तिला टाळण्याचा प्रयत्न केला—ती पुन्हा कुठेतरी समोर यायची.

लायब्ररीत कपाटामागे लपलो—तरी बाहेर आलो तर समोर तीच!

दीपालीशी बोलायला गेलो—मागे वळलो तर पुन्हा मनीषाच!

मग माझ्या बावळट मनाने राहुलच्या एका साध्या वाक्याचं भन्नाट translation केलं—

प्लेट = कॉलेज.

मी मनात म्हटलं—

“बस्स! उत्तर मिळालं.”

मनीषाला टाळण्यासाठी मनीषाला बदलायची गरज नाही…
स्वतःला रोज त्रास देत तिच्यापासून लपायचीही गरज नाही…
आपण सरळ कॉलेजच बदलायचं!

माझ्या चेहऱ्यावर अचानक समाधान आलं.

समोर राहुल निवांत वडापाव खात होता.

त्याला कल्पनाही नव्हती की त्याच्या “प्लेट बदल” या तीन शब्दांनी मी मनात थेट college transfer चा निर्णय घेऊन मोकळा झालो होतो!

आज मागे वळून पाहताना स्वतःवरच हसू येतं.

मी प्रेमातून बाहेर पडण्यासाठी किती विचित्र प्रयत्न करत होतो—

कधी लायब्ररीत लपत होतो…

कधी गोड-तिखटाचं गणित मांडत होतो…

कधी दीपालीकडे उपाय शोधत होतो…

आणि आता तर थेट कॉलेज बदलायला निघालो होतो!

पण त्या सगळ्या विनोदामागे एक अतिशय निरागस सत्य लपलेलं होतं—

मला मनीषापासून दूर जायचं नव्हतं…
मला फक्त तिच्याबद्दल वाटणाऱ्या प्रेमापासून स्वतःला वाचवायचं होतं.

कारण माझ्या मनाने आधीच ठरवलं होतं की मी तिच्यासाठी योग्य नाही.

मनीषाने नाही…

मीच स्वतःला तिच्या आयुष्यातून नाकारलं होतं.

आणि म्हणून त्या दिवशी वडापाव खाताना राहुलने सहज सांगितलेल्या एका वाक्यावर मी माझ्या प्रेमकथेचा सर्वात मोठा निर्णय घेतला—

“गोड प्लेटमधून जात नसेल… तर प्लेटच बदलायची.”

म्हणजेच—

कॉलेज बदलायचं… आणि मनीषापासून कायमचं दूर जायचं.

पण मला तेव्हा कुठे माहीत होतं…

कॉलेज बदलणं सोपं असतं,
पत्ता बदलणंही सोपं असतं…
पण एखाद्या व्यक्तीने मनात स्वतःची जागा बनवली असेल,
तर ते मन बदलण्यासाठी राहुलच्या वडापावपेक्षा थोडा जास्त मोठा उपाय लागतो!

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
कॉलेज बदलायचं होतं… पण त्या दिवशी माझाच विचार बदलला
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

राहुलच्या त्या ऐतिहासिक सल्ल्यानंतर माझ्या डोक्यात निर्णय जवळजवळ पक्का झाला होता—

“प्लेट बदलायची!”

आणि माझ्या प्रेमात गोंधळलेल्या मेंदूने त्याचा अर्थ लावला होता—

कराडचं कॉलेज सोडायचं आणि सांगलीच्या कॉलेजमध्ये admission transfer करून घ्यायचं.

मनीषापासून दूर जायचं असेल तर हाच सगळ्यात सोपा मार्ग आहे, असं त्या वेळी मला वाटत होतं.

पण कॉलेज बदलणं म्हणजे वडापावची प्लेट बदलणं नव्हतं!

२००५ मध्ये MCA ची वर्षाची फी जवळपास ₹२८,००० होती. आजच्या हिशोबाने पाहिलं तर ती रक्कम साधारण दीड लाखाच्या आसपास वाटावी इतकी आमच्यासाठी मोठी होती.

आणि माझ्यासाठी तर त्या ₹२८,००० च्या मागे फक्त आकडा नव्हता…

माझ्या वडिलांची वर्षभराची धडपड होती.

मला वडिलांना फोन करून सांगायचं होतं—

“अण्णा, मला कराडचं कॉलेज सोडून सांगलीला admission घ्यायचं आहे.”

पण त्यासाठी कारण काय सांगणार?

“अण्णा, एका मुलीला विसरण्यासाठी कॉलेज बदलतोय…”

हे सांगितलं असतं तर कॉलेज बदलण्याआधी अण्णांनी बहुतेक माझाच अभ्यासक्रम बदलला असता!

त्यांची माझ्याकडून एकच अपेक्षा होती—

“मुलाने मन लावून शिकावं आणि एक दिवस Software Engineer व्हावं.”

आणि आई?

तिने तर माझं MCA पूर्ण होण्याचीही वाट पाहिली नव्हती.

शेजाऱ्यांना ती जवळजवळ सांगून मोकळी झाली होती—

“आमचा ज्ञानदेव Software Engineer झालाय!”

मी अजून COA ची assignments करत होतो आणि आईने मला जवळजवळ IT industry मध्ये deploy करून टाकलं होतं!

अशा परिस्थितीत कॉलेज बदलण्यासाठी मला एक भक्कम कारण हवं होतं.

कुणाचा सल्ला घ्यावा?

राहुल?

नाही बाबा!

त्याच्या सल्ल्याने आधी गोड सोडून तिखटाकडे गेलो… आणि आता अख्खं कॉलेज सोडण्याची वेळ आली होती.

त्या काळात आजच्यासारखा प्रत्येकाच्या हातात मोबाईल नव्हता.

आमच्या पाच जणांच्या फ्लॅटमध्ये एकच मोबाईल होता.

तोही आमचा नाही.

आमच्या वर्गमित्राचा—निलेशचा Nokia 1100!

त्या काळात Nokia 1100 म्हणजे आमच्या फ्लॅटमधलं communication satellite होतं.

आणि निलेशकडून मोबाईल मागणं म्हणजे loan sanction करून घेण्यासारखं होतं.

दर—

₹२ प्रति मिनिट.

आणि तरीही फोन मिळत नसेल तर अंतिम ब्रह्मास्त्र—

वडापाव + चहा!

मी त्याला म्हणालो,

“निलेश, अण्णांशी बोलायचं आहे. फोन दे ना.”

विशेष प्रतिसाद नाही.

मी मनात म्हटलं—

“ठीक आहे. अगदीच गरज पडली तर वडापावच्या budget मध्ये mobile loan घ्यावा लागेल.”

दुसऱ्या दिवशी कॉलेज सुरू होण्याआधी मी एका public telephone booth वर गेलो.

खिशातून एक रुपयाचं नाणं काढलं.

फोनमध्ये टाकलं.

घरी नंबर फिरवला.

आईने फोन उचलला.

मी म्हणालो,

“आई, अण्णा आहेत का?”

ती म्हणाली,

“ते शाळेत गेलेत. घरी आले की सांगते. निलेशच्या मोबाईलवर फोन करायला सांगते.”

मी मनात म्हटलं—

“Perfect!”

कारण निलेश स्वतःहून आम्हाला फोन देत नसला तरी घरून वडिलांचा फोन आला तर त्याच्याकडे पर्याय नव्हता.

आता सगळी तयारी झाली होती.

अण्णांचा फोन येणार…

मी कॉलेज बदलण्याचा विषय काढणार…

फक्त एकच गोष्ट बाकी होती—

कॉलेज बदलण्याचं कारण!

आणि त्या क्षणी मला वाटलं, या पृथ्वीवर माझ्या या प्रश्नाचं उत्तर देऊ शकेल असा एकच हुशार मेंदू आहे—

दीपाली!

मी वर्गात गेलो.

नेहमीप्रमाणे दीपाली अभ्यासात गुंग होती.

मी ठरवलं होतं—

सरळ तिच्याजवळ जायचं आणि विचारायचं,

“मला कराडहून सांगलीला admission transfer करायचं आहे. काय कारण देता येईल?”

पण मी तिच्याजवळ पोहोचलो आणि तिने वर पाहिलं.

मला पाहून ती हसली.

त्या दिवशी ती खूप प्रसन्न दिसत होती.

चेहऱ्यावर एक वेगळाच आनंद होता.

क्षणभर मी काय विचारायला आलो होतो तेच विसरलो.

ती उठली आणि म्हणाली—

“मला माहीत होतं, तू माझ्याकडे येशील.”

मी अजून काही समजून घेण्याआधी ती पुढे म्हणाली—

“मी Coffee साठी ready आहे.”

आणि तेवढ्यात—

धाडऽऽक!

वर्गाच्या दुसऱ्या बाजूला काही पुस्तकं जमिनीवर पडली.

मी तिकडे पाहिलं.

राहुल!

तो माझ्याकडे पाहत होता.

चेहरा गंभीर.

नजर रागावलेली.

मला क्षणभर असं वाटलं, जणू त्याच्या नजरेतून एकच संदेश येतोय—

“माझ्याऐवजी पुन्हा दीपाली?”

मी मनात म्हटलं—

“आज संध्याकाळच्या budget मध्ये एक वडापाव आणि चहा reserve ठेवावा लागणार!”

तेवढ्यात—

“Amol…?”

मी भानावर आलो.

“Amol… चल ना!”

दीपाली म्हणाली.

मी राहुलकडे पुन्हा पाहण्याचं धाडस केलं नाही.

आणि दीपालीसोबत वर्गाबाहेर पडलो.

जवळच्या canteen मध्ये गेलो.

मी order दिली—

“एक Coffee.”

फक्त एक.

कारण महिन्याचा शेवट होता…

आणि माझ्या खिशात उरले होते फक्त—

पाच रुपये!

दोन coffee घेण्याइतका budget नव्हता.

दीपालीने माझ्याकडे पाहिलं.

“एकच Coffee? तू नाही घेणार?”

आता तिला,

“मॅडम, महिन्याचा शेवट आहे आणि आपल्या hero च्या खिशात फक्त पाच रुपये शिल्लक आहेत,”

हे सांगण्याइतकी हिंमत नव्हती.

मी अत्यंत गंभीर चेहरा करून म्हणालो—

“मी चहा-कॉफी पीत नाही… आणि मला गोडही फारसं आवडत नाही.”

दीपाली काही क्षण माझ्याकडे पाहत राहिली.

मग हलकंसं हसली.

त्या हसण्यात मला असं वाटलं—

“हा काहीतरी लपवतोय…”

तिने विचारलं,

“बोल… काय discuss करायचं आहे?”

मी normal असल्याचं नाटक करत म्हणालो,

“काही नाही. मी ठीक आहे. फक्त तुला Coffeeचं promise केलं होतं ना… म्हणून आलो.”

ती लगेच म्हणाली,

“No… मला नाही वाटत. काहीतरी आहे. सांग, काय लपवतोयस—”

तिचं वाक्य पूर्ण व्हायच्या आत मी बोलून टाकलं—

“मला कराडहून सांगलीला admission transfer करायचं आहे.”

ती स्तब्ध झाली.

काही क्षण माझ्याकडे पाहत राहिली.

मग गंभीरपणे म्हणाली,

“अमोल, त्या दिवशी वर्गात जे झालं ते एवढं मनावर घेऊ नकोस. वर्ग हसला म्हणजे प्रत्येकाच्या मनात तुझ्याबद्दल वाईट आहे असं नाही. Problems पासून पळून जाऊ नकोस.”

आता मला दाखवायचं होतं की मी खूप mature आहे.

मी गंभीर चेहरा केला आणि म्हणालो—

“Deepali, I am not running away from the problem… I am just trying to redefine the problem statement.”

…

हे वाक्य तोंडातून बाहेर पडताच माझं आतलं मन माझ्यावरच ओरडलं—

“अरे देवा! काय बोललास तू? हा चित्रपट नाहीये!”

मी लगेच काहीतरी स्पष्टीकरण द्यायचा प्रयत्न करणार…

पण दीपाली म्हणाली,

“पहिल्यांदा office मध्ये जा. Clerk ला विचार. College change करण्याची procedure काय आहे ते समजून घे. मग निर्णय घे.”

मला वाटलं—

“बरोबर!”

मी ताबडतोब उठलो आणि कॉलेजच्या office कडे निघालो.

…

आणि हो—

Coffee चं bill भरायचं राहिलंच!

ऑफिसमध्ये जाऊन clerk ला विचारलं,

“Sir, college change करायचं असेल तर procedure काय आहे?”

त्याने माझी file काढली.

कागदपत्रं पाहिली.

आणि मोठ्याने नाव घेतलं—

“ज्ञानदेव कोळी?”

क्षणभर मी आजूबाजूला पाहिलं.

मग हळूच म्हणालो—

“हो… मीच.”

त्याने file पुन्हा पाहिली आणि म्हणाला,

“तुझ्या वडिलांनी तुझ्या admission साठी management कडून विशेष परवानगी घेऊन 50% fee concession मंजूर करून घेतली आहे.”

मी स्तब्ध झालो.

तो पुढे म्हणाला,

“तुला college change करायचं असेल तर ही concession मिळणार नाही. पूर्ण fee भरावी लागेल.”

माझ्या डोक्यातलं सगळं अचानक शांत झालं.

मला या गोष्टीची कल्पनाच नव्हती.

मला वाटत होतं अण्णांनी माझी पूर्ण फी भरली आहे.

पण त्या file मधून मला पहिल्यांदा समजलं—

माझ्या शिक्षणासाठी अण्णा कुणाकुणाला भेटले असतील… किती विनंत्या केल्या असतील… किती वेळा management समोर उभे राहिले असतील…

ज्या माणसाला मी लहानपणापासून दुसऱ्यांची छोटी-मोठी कामं करताना पाहिलं होतं…

तोच माणूस आपल्या मुलाने मोठं व्हावं म्हणून पुन्हा कुणासमोर तरी विनंती करत उभा राहिला होता.

आणि मला याची कल्पनाही नव्हती.

डोळे अचानक जड झाले.

त्या क्षणी मनीषा, गोड, तिखट, राहुलची plate theory…

सगळं खूप छोटं वाटायला लागलं.

मी clerk कडे पाहिलं आणि शांतपणे म्हणालो—

“Thank you, Sir. मला college change करायचं नाही.”

त्या एका वाक्यात माझा निर्णय बदलला होता.

तेवढ्यात बाहेरून आवाज आला—

“अमोल…! अमोल…!”

मी मागे वळलो.

निलेश धावत येत होता.

तो दमलेल्या आवाजात म्हणाला,

“तुझ्या… तुझ्या वडिलांचा फोन आहे!”

मी फोन हातात घेतला.

पलीकडून अण्णांचा आवाज—

“बोल रे बाळा. सकाळी फोन केला होतास म्हणे? काही problem आहे का? काही मदत हवी आहे का? पैसे पाहिजेत का?”

मी काही क्षण शांत राहिलो.

श्वास घेतला.

मला त्यांना सांगायचं होतं—

“अण्णा, मला कॉलेज बदलायचं होतं…”

पण तेवढ्यात माझी नजर समोर गेली.

कॉलेजच्या दिशेने मनीषा एका वर्गमित्रासोबत येत होती.

दोघेही बोलत होते.

हसत होते.

एकमेकांच्या company मध्ये आनंदी दिसत होते.

क्षणभर मला श्वास घ्यायलाच विसरल्यासारखं झालं.

फोनवरून आवाज येत होता—

“अमोल…?”

मी काही बोललो नाही.

“अमोल? ऐकू येतंय ना?”

आणि अचानक मला आठवलं—

मी अण्णांशी फोनवर बोलतोय.

मी स्वतःला सावरलं.

“अण्णा…”

मी त्यांना अण्णाच म्हणायचो.

“काही नाही. काळजी करू नका. सकाळी एवढंच सांगायला फोन केला होता की मी दोन-तीन दिवसांसाठी घरी येतोय.”

एवढंच बोललो.

आणि फोन ठेवला.

मनीषा आणि तो वर्गमित्र माझ्या जवळून पुढे गेले.

माझ्या चेहऱ्यावर काय चाललंय हे कुणाला दिसू नये म्हणून मी मान खाली घातली.

आणि तेवढ्यात…

डोळ्यात साचलेला एक अश्रू खाली पडला.

कॉलेजच्या फरशीवर.

काही क्षणांनी मी निघण्याआधी एकदा मागे वळून पाहिलं.

आणि पुन्हा थबकलो.

मनीषा माझ्याकडेच पाहत होती.

तीच शांत नजर…

चेहरा मात्र निर्विकार.

त्या नजरेचा अर्थ मला तेव्हाही समजला नाही.

आजही त्या क्षणाचा विचार केला की वाटतं—

तिच्या डोळ्यांत खरंच काही होतं का…
की माझं प्रेमात पडलेलं मन प्रत्येक नजरेत स्वतःसाठी एखादा अर्थ शोधत होतं?

उत्तर नव्हतं.

आणि त्या क्षणी ते शोधण्याची ताकदही नव्हती.

मला फक्त तिथून निघायचं होतं.

कुणी माझे डोळे पाहण्याआधी रूमवर पोहोचायचं होतं.

मी कॉलेजच्या बाहेर पाऊल टाकलं…

आकाशात अचानक ढगांचा मोठा आवाज झाला.

आणि काही क्षणांत—

मुसळधार पाऊस सुरू झाला.

सगळे विद्यार्थी पावसापासून वाचण्यासाठी धावत होते.

कुणी कॉलेजच्या छताखाली…

कुणी दुकानाच्या आडोशाला…

कुणी छत्री उघडत होतं.

आणि मी?

मी मात्र त्या पावसात शांतपणे चालत राहिलो.

क्षणभर आकाशाकडे पाहिलं.

चेहऱ्यावर हलकंसं हसू आलं.

आणि मनात म्हटलं—

“धन्यवाद विठ्ठला…”

आज मला पावसापासून वाचायचं नव्हतं.

आज त्या पावसाची मला गरज होती.

कारण आता माझ्या चेहऱ्यावरून वाहणाऱ्या पाण्यात कोणालाच कळणार नव्हतं—

यात पाऊस किती आहे… आणि माझे अश्रू किती.

सगळे त्या दिवशी पावसापासून लपत होते…

आणि मी पहिल्यांदाच पावसात स्वतःला लपवत होतो.

मनात एका बाजूला अण्णांचा चेहरा होता—
माझ्यासाठी management समोर जाऊन fee concession मिळवणारा.

दुसऱ्या बाजूला मनीषा होती—
जिच्यावर माझं प्रेम होतं, पण जिला माझ्या त्या प्रेमाची कल्पनाही आहे की नाही, हे मला माहीत नव्हतं.

आणि मध्ये मी…

एका साध्या घरातून आलेला मुलगा, ज्याच्या आईने त्याला आधीच Software Engineer घोषित केलं होतं…

आणि ज्याचे वडील त्याला खरोखर तिथपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आपल्या परीने सगळं करत होते.

त्या पावसात चालताना मला एक गोष्ट मात्र समजली—

मनीषापासून पळण्यासाठी कॉलेज सोडणं मला शक्य होतं…
पण अण्णांनी माझ्यासाठी पाहिलेलं स्वप्न सोडणं शक्य नव्हतं.

म्हणून कॉलेज बदलण्याचा निर्णय तिथेच संपला.

पण मनीषाला विसरण्याचा प्रश्न अजूनही तसाच होता…

आणि राहुलच्या भाषेत सांगायचं तर—

प्लेट बदलण्याचा option आता बंद झाला होता…
आणि गोड अजूनही त्याच प्लेटमध्ये होतं!
हिही