फक्त प्रौढांसाठी असलेले - Adult content मुलांनी बघायची इच्छा व्यक्त केल्यास तुम्ही काय करता?

फक्त प्रौढांसाठी असलेले - Adult content मुलांनी बघायची इच्छा व्यक्त केल्यास तुम्ही काय करता?

मुले एका ठराविक वयाची झाली की पालकांसाठी हा प्रश्न सर्वात मोठा ठरतो. कारण मोबाईल आणि सोशल मिडिया या माध्यमांमुळे आता परिस्थिती बदलली आहे. १२-१५ वर्षाच्या शालेय मुलांकडे सुद्धा हल्ली सर्रास मोबाईल असतात आणि त्यात त्यांचे सोशल मिडिया अकाउंट उघडलेले असते. त्यांच्याकडे ओटीटी चॅनलचे ऍक्सेस असतात. भले आपण आपल्या मुलांबाबत काही कडक नियम बनवले तरी त्यांच्या फ्रेंडसर्कलमध्ये त्यांच्यासाठी सर्व प्रकारचे १८+ कंटेंट उपलब्ध असण्याची शक्यता राहतेच. अश्यावेळी जेव्हा आपली मुले समोरून काही बघायची इच्छा व्यक्त करतात तेव्हा त्यांना स्पष्ट नकार देणे इतके सोपे या प्रश्नाचे उत्तर नाहीये/नसावे असे मला वाटते.

बालसंगोपनात सर्वसाधारणपणे दोन टोके असतात जी आपण टाळायला बघतो.
एक म्हणजे मुलांना कडक शिस्तीत आणि बंधनात वाढवणे ज्यात पुढे जाऊन ते एकतर बंडखोर होण्याची भिती राहते किंवा त्यांच्यात आत्मविश्वासाचा अभाव निर्माण होऊ शकतो.
दुसरे म्हणजे त्यांना अतिस्वातंत्र्य देणे, किंबहुना दिलेल्या स्वातंत्र्याची एक पालक म्हणून जबाबदारी न घेता त्यांना हवे ते करू देणे, त्यांना वेळ कमी आणि पैसा जास्त देणे, यात एकूणच मुले बिघडण्याची, हाताबाहेर जाण्याची शक्यता असते.

म्हणून या शीर्षकात विचारलेल्या प्रश्नाचे उत्तर देखील याच दोन टोकांच्या अध्येमध्ये कुठेतरी असावे.

प्रत्येकाने आपल्याला गवसलेले उत्तर इथे लिहावे अशी अपेक्षा.
मी माझे प्रतिसादात लिहीत राहीनच. पण सध्या विषय नेमका काय आहे हे मांडायला थोडक्यात(?) लिहितो.

मागच्या वर्षी इंडियाज गॉट लेटेंट चला निषेध नोंदवूया म्हणून मी मायबोलीवर धागा काढलेला. अश्लीलता विनोदाच्या मार्गाने मुख्य प्रवाहात शिरू पाहतेय आणि हे कंटेंट युट्युब तसेच इन्स्टा-फेसबुकमध्ये शॉर्ट रीळ स्वरूपात मुलांना सहज बघायला उपलब्ध आहे ही मला चिंता होती. त्यानंतर ते मूळ कंटेट youtube वरून उडवले गेले. तेव्हा घडलेल्या घडामोडी हा या धाग्याचा विषय नाही.

आता त्याचा पुढचा सीजन आला आहे आणि त्याचा पहिलाच एपिसोड नेटफ्लिक्सवर प्रकाशित झाला आहे. त्याची "ग्रेटेस्ट कमबॅक" जाहिरात अश्या स्वरुपात केली गेली आहे की लहान मुलांमध्ये सुद्धा त्याची क्रेझ निर्माण झाली आहे. मला हे नुकतेच समजले जेव्हा घरी नेटफ्लिक्स सर्फ करताना माझ्या १२ वर्षांच्या लेकीने म्हटले - ब्रो मला हे बघायचे आहे.

तिच्या तोंडून हे ऐकताच मला मनातल्या मनात हसायला आले की अरे ए, तुझा बाप या कार्यक्रमाबद्दल मायबोलीवर निषेधाचा धागा काढून बसला आहे आणि तू इथे तेच बघायचे म्हणत आहेस. उद्या तुला हे दाखवले तर मायबोलीकरांना कुठल्या तोंडाने सामोरे जाऊ

जोक्स द अपार्ट, तुम्ही दोन्ही विषय मिक्स करू नका. जे कन्टेन्ट मुलांच्या योग्य नाही ते सहजपणे त्यांच्या हाती पडू नये हा तेथील मुद्दा होता. पण त्यापैकी जे त्यांच्या नजरेस पडते आणि त्यानंतर ते बघायची इच्छा मुले व्यक्त करतात किंवा आपल्यापश्चात बघायची शक्यता राहते, त्या प्रसंगाला कसे सामोरे जावे हा येथील मुद्दा आहे.

तर या शो चा दुसरा सीजन कसा आहे याची मला तेव्हा कल्पना नव्हती. म्हणून मी सावधपणे तिला म्हणालो, की ते अ‍ॅडल्ट कंटेंट आहे. त्यावर ती म्हणाली, की तिच्या फ्रेंडसनी पाहिले आहे. दोघातिघांची नावे घेतली. अश्यावेळी स्पष्ट नकार देणे म्हणजे तिचे तिच्या मनात बंडखोरी निर्माण करणे. जरी तिच्या टॅब/मोबाईलमध्ये किंवा घरी टीव्हीवर तिने तो शो बघू नये याची आम्ही काळजी घेतली तरी तो बाहेर बघण्याची शक्यता राहणारच. आणि असे घरच्यांनी परवानगी न देता तो शो बघणे म्हणजे काहीतरी थ्रिल असल्यासारखे तिला वाटणार. मला ते थ्रिल-किल करायचे होते. म्हणून मी जराही आढेवेढे न घेता ओके बघूया म्हटले. पण त्याआधी स्वतः बघायचे ठरवले. नेटफ्लिक्स वर आले आहे तर सीजन-१ तुलनेत सौम्य व्हर्जन असेल अशी अपेक्षा देखील होती.

दुसरी गोष्ट म्हणजे पुन्हा ती स्वतःहून बघायचे म्हणत आली तरच तिला सोबत दाखवायचे. अन्यथा विसरली तर चांगलेच आहे. बरेचदा पटकन हो म्हटल्याने सुद्धा मुलांची उत्सुकता काही अंशी मरते. तेच आढेवेढे घेत परवानगी दिली असती तर तिनेही आवर्जून लक्षात ठेवले असते.

आठवडा उलटून गेला. अजून तरी ती बघायचे म्हणून परत आली नाहीये. बाहेर कुठे तिने बघितले का नाही याची कल्पना नाही. बघितले तर न लपवता हे घरी सांगण्याची शक्यता आहे. कारण मी आधीच परवानगी दिली होती. परवानगी देण्याचा हा देखील एक फायदा की मुले तेच बाहेर बघितल्यावर लपवत नाहीत. आणि जर तिने नसेल बघितले आणि आलीच उद्या बघूया म्हणत तर एव्हाना मी स्वतः बघून तयार आहे.

आता कुठले कंटेंट कुठल्या वयाच्या मुलांसाठी योग्य किंवा नाही याबाबत बरीच मतभिन्नता असू शकते. पण ज्याबाबत आपण साशंक असतो त्या गोष्टी आपण मुद्दाम मुलांना आवर्जून दाखवत नाही किंवा त्यांच्या नजरेस सहज पडणार नाही याची काळजी घेतोच. पण बाहेरच्या जगात त्यांना समजल्यावर आणि त्यांची उत्सुकता चाळवून त्यांनी बघायची इच्छा व्यक्त केली तर पुढे काय हा खरा कळीचा मुद्दा आहे.

वर उल्लेखलेल्या कंटेंटमध्ये शिवीगाळ आहे आणि त्यासाठी मी तयार आहे. आमच्या इथे गार्डनमध्ये मुले खेळताना कित्येकांच्या तोंडून शिव्या ऐकू येतात. पण आपण किती कुठले बॅडवर्ड वापरायचे हे मी आमच्याकडे क्लिअर केले आहे. कुठले बॅड वर्ड सौम्य आणि कुठले अगदीच वाह्यात असतात या प्रकारे त्यांना समजावले आहे. माझे स्वतःचे बालपण चाळीत गेले आहे. त्यामुळे मला लहान वयात मुलांच्या तोंडी शिव्या असण्याचे कौतुक नाही. एक फेज असते ज्यातून मुले न बिघडता बाहेर पडतात याचीही कल्पना आहे. त्यामुळे एखादी गोष्ट (जसे की या उदाहरणात शिव्या देणे) ही आसपासच्या आपण राहतो त्या समाजात नॉर्मल असते. आणि त्या समाजाचा भाग म्हणून थोड्याफार तुम्हीही द्याल. पण तरीही ते चुकीचेच असते हे मुलांना समजावे याकडे कल असतो.

पण या शिवीगाळपेक्षा आजकालच्या अश्या शो मध्ये रोस्टिंग (खेचाखेची) हा जो एक प्रकार बोकाळला आहे ज्यात समोरच्याला हिणवायला गलिच्छ भाषा वापरली जाते ते मला जास्त धोकादायक वाटते. कारण आमच्याकडे मी पाहिले आहे की सोसायटीतील मुले ग्रूप पाडून हा प्रकार खेळ म्हणून खेळतात.
त्यामुळे आपल्याला एक पालक म्हणून यामध्ये दोन प्रकारची काळजी घ्यायची आहे. एक म्हणजे चिडवाचिडवीच्या या हिणकस वर्जनवर आपल्या मुलांनी स्वतः घसरू नये. दुसरे म्हणजे त्यांच्या स्वतःवर कुठे हे झेलायची वेळ आली तर ते सक्षम असावेत. ती वेळ प्रत्यक्ष आयुष्यात किंवा सोशल मिडिया अशी कुठेही येऊ शकते.

इतर प्रकारच्या अ‍ॅडल्ट कंटेंटची उदाहरणे द्यायची झाल्यास प्रौढांसाठीही वाह्यात असलेला ॲनिमल किंवा हिंसाचार असलेला पुष्पा आमच्याकडे लेकीनेच हे फालतू आहेत म्हणून फुली मारल्याने प्रश्न मिटला. तेच धुरंदर बघायचा आहे म्हणाली, तसे तिथेही मी लागलीच ओके म्हणून, लांबीने मोठा आहे तर एखाद्या विकेंडलाच एकत्र बघूया असा प्लान बनवला. पण धुरंदर पार्ट टू रिवेंज आला तरी आमचा तो विकेंड अजून आला नाही. बहुधा तिची ती उत्सुकता मेली असावी.

छीछोरे म्हणून एक चित्रपट होता. त्याचा आशयविषय चांगला होता. आजच्या स्पर्धेच्या युगात येणारे एखादे अपयश मनाला लाऊन घेऊ नये हे मुलांना हलक्याफुलक्या पद्धतीने समजवायला आवर्जून दाखवावा असा होता. पण तिच्या वयाला नव्हता. हॉस्टेललाईफमधील काही सीन स्पेशली संवाद लहान मुलांसाठी योग्य नव्हते. तो सुद्धा लेकीने बघायची इच्छा व्यक्त केलेली तेव्हा सोबत दाखवला होता. गंमत म्हणजे ज्या संवादांची भीती वाटत होती ते तिला त्या वयात समजलेच नाहीत. पण चित्रपटाचा आशय मात्र समजला. ज्याचे उदाहरण तिला आम्ही आजही देत असतो.

एखादा शैतान सारखा चित्रपट जो लहान मुलांच्या मनात भीतीसोबत अंधश्रद्धा सुद्धा भरू शकतो, तो देखील मला त्यांच्यासाठी योग्य वाटत नाही. पण हॉरर हा लेकीचा आवडता जॉनर असल्याने तिने तो बघायची इच्छा व्यक्त केली. तो देखील सोबत दाखवला होता. त्यातील अंधश्रद्धांवर तिचा विश्वास बसत नाही आणि एकूणच तो चित्रपट तिला हास्यास्पद वाटला हे बघून मलाच हायसे वाटले. तिथे जर तिला बघण्यापासून अडवले असते तर कदाचित तिने तेच वेगळ्या दृष्टिकोनातून बघायची शक्यता होती. किंवा सोबत बघताना तिचा काही चुकीच्या गोष्टींवर चटकन विश्वास बसत आहे असे लक्षात आले असते तर तेव्हाच ते क्लिअर करता आले असते. थोडक्यात याप्रकारचे कुठलेही कंटेट सोबत बघणे हा प्रकार मला KYC - Know Your Child सारखा वाटतो.

त्याचवेळी मुले सुद्धा बरेचदा KYP - Know Your Parents म्हणत आपल्या वागण्याचा अंदाज घेत असतात. आपण त्यांना उगाच एखाद्या गोष्टीपासून अडवणार नाही हा विश्वास त्यांनाही कुठेतरी येणे गरजेचे असते. उदाहरणार्थ, Masturbation या विषयावर असलेला "ओह माय गॉड-२" हा सुद्धा लहान मुलांनी बघायचा चित्रपट नाही पण तरीही ट्रेंडींग आहे, चांगला आहे, हे समजल्यावर लेकीने नेहमीसारखे मी बघू शकते का अशी विचारणा केली होती. तेव्हा तिला म्हटले होते की बघायला हरकत नाही, पण ज्यावर आधारीत आहे ते तुला या वयात समजणारच नाही तर बघायचा फायदा काय? थोडी मोठी झालीस की एकत्रच बघूया. मुलांपेक्षाही पालकांनीही बघावा असा आहे. तिला ते माझे म्हणने शून्य आर्ग्युमेन्ट होत पटले होते.

मी काही बाल मानस तज्ञ नाही जे एकूणच या पिढीच्या मुलांबद्दल भाष्य करावे. किंवा केस पांढरे झालेत ईतके अनुभव माझ्या गाठीशी नाहीत. मी माझी मुले कशी आहेत ते ओळखतो, त्यांचे फ्रेंड सर्कल कसे आहे ते बघतो. त्यातही मुलगा-मुलगी भेद न करता कोणाला कश्याची समज कमी-जास्त आहे त्यानुसार निर्णय घेतो. जे पर्रफेक्ट असतील हे शक्यच नाही. कोणाचेच नसतात. तरी येथील सर्वांच्या अनुभवविश्वाचा आणि ज्ञानाचा फायदा एकमेकांना झाला तर चांगलेच.

तळटीप - मुलांबाबतचे सारे निर्णय आईवडिल दोघांनी मिळून घ्यायचे असतात. वरील बहुतांश उदाहरणात 'आम्ही' ऐवजी 'मी मी' वाचायला मिळेल याचे कारण ईतकेच आहे की आमच्याकडे हे ठराविक डिपार्टमेंट माझ्याकडे सोपवले गेले आहे

धन्यवाद,
प्रतिसादांच्या प्रतीक्षेत!