चहांबाज!

वालचंद कॉलेज सांगलीला असतानाची गोष्ट..

कसलेसे सेमीनार होते. विषय आठवत नाही. याचा अर्थ नक्कीच बोरींग असणार. तसे मला माझे फायनल ईयर प्रोजेक्ट सुद्धा आठवत नाही. ते ही बोरींगच होते म्हणा. पण हे सेमीनार संपल्यावर चहापानाचा ईंटरेस्टींग कार्यक्रम होता. त्यामुळे आम्ही सर्व हॉस्टेलाईट्सनी "फुकट तिथे प्रकट" या तत्वाला अनुसरून हजेरी लावली होती. चहासोबत पोहे असणार अशी आतली आणि पक्की खबर एकाने काढली होती. तर दुसरीकडे सेमीनार चालू असताना कोणाच्या तरी तीक्ष्ण नजरेने पावाच्या लाद्या ईथून तिथे नेताना टिपल्या होत्या. त्यामुळे आमच्या चाणाक्ष बुद्धीने त्याचा योग्य तो अर्थ काढून वडापाव ते मिसळपाव सगळ्या चवी आळीपाळीने तोंडावर आणून झाल्या होता.

प्रत्यक्षात मात्र ग्लुकोजची बिस्किटे निघाली आणि सार्‍यांचाच हिरमोड झाला. तरीही मी जिद्द न हरता या झालेल्या पोपटाचा बदला घेण्यास एकापाठोपाठ एक असे पाच-सहा गरम चहाचे प्याले रिचवत माझा आत्मा थंड केला. माझ्या मित्राने माझा हा पराक्रम जगजाहीर करायचा अवकाश, पलीकडून एक आवाज आला. ईलेक्ट्रीकलच्या विकासने सात ग्लास ढोसले होते.

कॉलेजमध्ये एक गोल्डन पिरीअड असतो जेव्हा आपल्यातील अहंकार आणि मस्ती शिखरावर असते. माझा तोच चालू होता! त्यामुळे आपल्यापेक्षा जास्त चहा कोणी पिऊच कसा शकतो या अहंकाराने चूरचूर मी अजून दोन-तीन ग्लास चहा पित त्या विकासला स्पर्धेचे अघोषित आव्हान दिले. त्यानेही अजून एक दोन ग्लास ढोसून ते आव्हान स्विकारले. आणि बघता बघता स्पर्धेचे रुपांतर ईंटर-डिपार्टमेंट युद्धात झाले.

बारा-तेरा पर्यंत पोहोचल्यावर विकास त्याच्या नावाला जागत थांबला. त्याक्षणी मला पंधराची राऊंड फिगर करून युद्धविराम देणे सहज शक्य होते. पण आमच्यातील एकाला किडा चावला आणि त्याने मला २५ चा आवाज दिला.

एव्हाना चहा माझ्या रक्तात भिनला होता तर अहंकार डोक्यात. जीभेला चटक लागली होती. तिच्यावरून घसरत चहा पाण्यासारखा आत जात होता. मी कधी १५ वरून २५ पर्यत गेलो ते माझे मलाही समजले नाही. आज होऊन जाऊ दे आरपारची लढाई असा आवाज पुन्हा कोणीतरी दिला आणि मी देखील असा दिवस रोज रोज येत नाही म्हणत २६ वा ग्लास उचलला...

आता मैदानात कोणीही नव्हते. ना कोणी प्रतिस्पर्धी, ना कसले टारगेट होते. स्पर्धा स्वत:शीच होती. २६, २७, २८.. मी व्यसन करावे तसे घटाघटा चहा पित होतो. हे अगदीच मोनोटोनस होतेय असे वाटत होते तेव्हा एखाद दुसरे ग्लूकोजचे बिस्कीट उचलत होतो. २९, ३०, ३१, ..

आणि ३२ व्या ग्लासाला सुदैवाने चहाची टाकी रिकामी झाली. पण माझे पोट मात्र किटलीसारखे टम्म फुगले. थोडक्यात ऊधर का माल ईधर झाले.

टाळ्यांचा कडकडाट झाला की नाही हे आता आठवत नाही. पण ३२ चहा आणि सोबत १६ ते १८ ग्लुकोजची बिस्किटे या रेकॉर्डची वालचंद कॉलेजच्या इतिहासात नोंद मात्र झाली...!!!

दुसर्‍या दिवशी मी किती वेळा डब्बा धरून पळालो या विक्रमाचे आकडे अद्यापही गुलदस्त्यात आहेत. पण खरेच ती वेळ आली होती म्हणून असा पराक्रम आयुष्यात पुन्हा कधी केला नाही.'

चहाचे वेड मात्र कायम राहिले !

ते तसे लहानपणापासूनच होते म्हणा.. म्हणजे ज्या वयात मुलांना घरी चहा दिला जात नाही तेव्हापासून होते. त्यामुळे मी तो पाहुण्यांकडे मिळवायचो. कसलीही भीड न बाळगता मागून घ्यायचो. त्यांनाही एवढ्या लहान मुलाला चहा कसा आवडतो याचे कौतुक वाटायचे. तिथे मला घरचे सुद्धा अडवायचे नाहीत. थोडासाच द्या असे म्हणून का होईना मन तृप्त होईल ईतका मिळायचा. आणि याचसाठी मी आईचे शेपूट बनून तिच्यासोबत कुठेही जायला तयार असायचो.

अरेंज मॅरेजमध्ये विचारला जाणारा एक कॉमन प्रश्न असतो - मद्यपान करता का?
आणि उत्तर हो असल्यास पुढचा प्रश्न - रोज रोज की ओकेजनली??
कोण कितपत खरी उत्तरे देतात कल्पना नाही. पण ओकेजनली वर मांडवली केली जात असावी.
माझा लहान वयातच प्रेमविवाह झाल्याने ठरवून लग्न करण्यातली गंमत अनुभवता आली नाही. अन्यथा मी मुलीला एक प्रश्न नक्कीच विचारला असता - चहापान करता का? आणि दिवसातून वरचेवर की सर्वसामान्यांसारखे दोन वेळा?
चहा आवडतच नाही किंवा सर्वसामान्यांसारखे उत्तर आले असते तर लागलीच फुल्ली मारली असती.
आणि दिवसातून किमान चार वेळा वाली मुलगी ताबडतोब पास केली असती.

पण योगायोगाने म्हणा, आमचा हा गुण जुळून आला. म्हणजे एकाला दिवसाच्या कुठल्याही वेळी चहाची तल्लफ यावी आणि दुसऱ्याने त्याला सोबत द्यावी. एकाने चहाचे आधण ठेवावे, तर दुसऱ्याने त्यात दूध मिसळून कपात ओतून घ्यावे. चहाला आमच्यात आजवर कोणी नाही म्हटले नाही. ना प्यायला, ना करायला!

इतर घरकामाच्या वाटणीवरून आमच्यात आजवर सतराशे साठ भांडणे झाली असतील, पण चहावरून कधी एकही चकमक उडाली नाही. किंबहुना प्रत्येक युद्धानंतर जेव्हा मनमिलाप करायची वेळ येते तेव्हा एकाने म्हणावे मी चहा घेतोय, तुला घेऊ का? की तह झालाच म्हणून समजा. ज्या दिवशी चहाचा प्रस्ताव समोरून नाकारला जाईल तेव्हा भांडण विकोपाला गेले आहे आणि आता घटस्फोटाशिवाय पर्याय नाही असे खुशाल समजावे. पण या सामाईक आवडीमुळे आमच्यातील कित्येक मोठमोठी भांडणे चहाच्या पेल्यातील वादळे ठरली आहेत. आमच्या कित्येक रात्री निव्वळ गप्पांनी रोमांटीक झाल्या आहेत. त्यामुळे चहासोबत तुला काय आवडते? बिस्कीट, खारी, कि टोस्ट? असे कोणी विचारल्यास माझे उत्तर ठरलेले असते... आवडीच्या जोडीदारासोबत गप्पा

रात्रींवरून आठवले,

व्हिजेटीआय कॉलेजला असताना जितके दिवस कॉलेजला गेलो नसेल त्यापेक्षा जास्त रात्री हॉस्टेलमध्ये गेल्या आहेत. मी हॉस्टेलमध्ये राहत नसूनही, तिथे अभ्यासाच्या नावावर अभ्यासाव्यतिरीक्त ईतर सारे काही करायला पडीक असायचो. पण परीक्षेच्या काळात जेव्हा अभ्यास करण्यावाचून पर्याय नसायचा, तेव्हा रात्र जागवायला चहाला देखील पर्याय नसायचा.

अभ्यासाला गाव जमलेले असायचे. अपवाद वगळता सारेच चहाचे चहाते होते. पण त्यातही आमचा चारपाच जणांचा एक दर्दी ग्रूप होता. मध्यरात्री दोन तीन वाजता चहा प्यायला म्हणून अर्धा पाऊण तास पायपीट करत आम्ही दादर स्टेशन (पश्चिम) गाठायचो आणि तितकीच तंगडतोड करत परत यायचो. हातात शोभेला म्हणून अभ्यासाचे पुस्तक असायचे.

नंतर जवळचे अजून एक दोन पर्याय सापडले. तरी बरेचदा आम्हाला तिथेच जायचे असायचे कारण जीभेला तिथल्या चहाच्या चवीची चटक लागली होती. आणि आम्हाला तिथे जाताना रस्त्यात होणार्‍या गप्पांची आवड लागली होती.

म्हटले तर चार घोटात संपला जाणारा कटींग चहा, पण त्यासाठी ईतका त्रास हसत हसत उचलला जायचा. पण का?, तर तो चहा मिळवायला असे हातपाय झाडण्याची एक वेगळीच मजा असते. त्याने या अमृततुल्य पेयाचे मूल्य आणखी अमूल्य होते.

चहासाठी हातपाय झाडण्यावरून आठवले,

कोरोनात लागलेला लॉकडाऊन ऊठला आणि आम्ही भाड्याचे घर सोडून हक्काच्या घरात शिफ्ट झालो. ती आमच्या संसाराच्या नवीन सुरुवातीची पहिलीच रात्र होती. पसारा शून्य आवरून झाला आहे असे दोन-तीन तास पसारा आवरल्यानंतरही वाटत होते. रात्रीचे तीन वाजले होते. पण मुले झोपली असल्याने हिच खरी कामाची वेळ आहे हे देखील समजत होते. अश्यावेळी अजून दोन-तीन तास त्या सामानाच्या ढिगार्‍यात स्वत:ला गाढून घेण्यास जे मानसिक बळ लागणार होते ते चहातूनच येणार याची कल्पना होती. पण समोर पडलेल्या पसार्‍यातून चहाची निर्मिती करण्यापेक्षा कोरोनाची लस बनवायला घेतली असती तर ती आधी होण्याची शक्यता जास्त वाटत होती. पण तरीही, जिथे शून्य पुर्णांक शून्य शून्य एक टक्के जरी शक्यता असते तिथे चहाचा प्रयत्न सोडू नये असे गुणीजन म्हणतात. म्हणून मग घेतली चहासामानाची शोधाशोध करायला.

दूध नशीबाने फ्रिजमध्ये होते तिथे अर्धी बाजी मारली असे झाले. चहापावडर आणि साखरेचे डबे शोधायचे थोडे व्यर्थ प्रयत्न केल्यावर आठवले की सामानाच्या ड्रममध्ये एक्स्ट्रा स्टॉक पडला आहे. मग नवीन पुडके फोडले. कप कुठेच सापडले नाहीत तेव्हा मुलांच्या बड्डेला रिटर्न गिफ्ट म्हणून वाटलेले कार्टून कॅरेक्टरने सजवलेले मग आठवले. साधी गाळणी सापडली नाही तर ज्यूसची गाळणी वापरली. चमच्या ऐवजी कश्यासोबत तरी फ्री मिळालेले भातुकलीच्या खेळातील वाटावेत असे प्लास्टीकचे काटे सापडले त्यात धन्यता मानली. सुदैवाने खाऊचा डब्बा लवकर हाताला लागला. त्यातून फरसाण आणि गुड्डे बिस्कीटची सोय झाली. चहापावडर आणि साखरेची मापे डब्यासोबतच हरवली होती. तिथे आपलाच अनुभवी हात वापरला. सिलेंडर जोडला गेला नसल्याने नवीन गॅसच्या स्टोव्हचे उद्घाटन केले. आणि बायकोने आपल्यात आता ताकद उरली नाही म्हणत हात वर केल्याने मीच स्वहस्ते नव्या घरातील पहिल्या रात्रीचा जुगाडू चहा बनवला.

ज्यांनी असा अनुभव घेतला त्यांनाच ठाऊक, असा चहा एक वेगळेच चैतन्य एक वेगळीच उर्जा देऊन जातो.
आणि कदाचित म्हणूनच बुद्धीचे असो किंवा अंगमेहनतीचे काम करणारा असो, सहा आकडी पगार घेणारा असो वा एखाद्याचे हातावर पोट का असेना, पण ते भरायला दहाबारा रुपये खर्चून वडापाव खाण्यापेक्षा प्रत्येकजण चहाला प्राधान्य देतो. पुन्हा परत जाऊन कामाला लागायची आणि आयुष्य पुढे जगायची उर्जा सर्वांना चहाच्या एका प्यालातूनच मिळते. त्यामुळे चहा हे एक वरदानच वाटते.

वरदानावरून आठवले,

चहाबाबत मला एक दैवी देणगी मिळाली आहे. माझ्या जीभेला चहाचा चटका बसत नाही.म्हणजे कितीही गरम चहा का असेना, मी पाण्यासारखे घटाघटा पितो. किंबहुना चहा मला उकळताच लागतो. एकदा का चहा कपात ओतला की तो संपवेपर्यंत माझे जग थांबते. याची माझ्या घरीही कल्पना आहे. त्यामुळे मला चहाच्या पेल्यावरून कोणी उठवत नाही. ईतकेच नाही तर विज्ञानाच्या नियमाप्रमाणे गरम द्रव पदार्थ हलका होऊन वरच्या बाजूला जातो म्हणून टोपातील उकळता चहा पहिला माझ्याच कपात ओतला जातो

कॉलेज कँटीनमध्ये मित्रांसोबत चहा मागवला जायचा तेव्हा अर्थातच पहिला माझाच संपायचा. ज्याला माझी ही किर्ती ठाऊक नाही असा कोणी भेटला की माझा एक आवडीचा प्रॅन्क ठरलेला होता. त्याने एक घोट घेऊन आपल्या हातातला चहाचा ग्लास खाली ठेवला रे ठेवला की त्याची जरा नजर हटताच मी तो पटकन ऊचलायचो. एका घोटात रिकामा करून पुन्हा होता त्या जागी ठेवायचो. त्याने पुढचा घोट घ्यायला म्हणून चहाचा ग्लास ऊचलावे आणि तो रिकामा झालेला बघून गोंधळून जावे

काळ, काम, वेग आणि माझे चहाप्रेम आजमवायला एकदा कॉलेजच्या मित्रांनी मला एक आव्हान दिले होते. दोन मिनिटांमध्ये तब्बल दहा चहा संपवायचे.

हि डिप्लोमाची गोष्ट. वरचा ३२ चहाचा किस्सा घडायच्या आधीची गोष्ट. आव्हान अर्थातच जिंकले. म्हणूनच ईथे उल्लेख करत आहे.
सुरुवातीला मिनिटभर सर्व ग्लास एकत्र ठेऊन मी त्यावर फक्त फुंकर मारायचे काम करत होतो.
किंचित कमी गरम झाले. माझ्या जीभेला चटका सोसवेल असे झाले. आणि दुसर्‍याच मिनिटाला...
प्रत्येक ग्लास... दोन दोन घोटांत... घटाघटा

पण या सगळ्या चक्रम विक्रमांपलीकडेही चहासोबत आणि चहामुळे ईतरांसोबत जे एक भावनिक नाते जोडले जाते ते मला फार भावते.

कभी खुशी कभी गम चित्रपटात हेलिकॉप्टरमधून उतरलेला शाहरुख खान घरी धावत येतो हे त्याची आई झालेल्या जया बच्चनला आधीच समजते आणि ती त्याला ओवाळायला आरतीचे ताट तयार ठेवते. भले मी ट्रेनमधून घरी येतो, पण आल्यावर कपडे बदलायच्या आधी माझ्यासाठी गरमागरम चहा तयार असतो. मग मी आईच्या राज्यात असो वा बायकोच्या राज्यात, चहाबाबतचे माझे सारे लाड नेहमीच पुरवले जातात.

चहासोबत काय आवडते तर गप्पा असे वर म्हटले असले तरी गप्पांनी पोट भरत नाही याचेही भान मी कायम ठेवतो आणि भरपूर हादडतो.

चहासोबत खायला काय आवडते हे सांगायला वेगळा लेख लिहावा लागेल. त्यापेक्षा चहासोबत काय आवडत नाही हे सांगणे जास्त सोपे राहील. आणि यात पहिलेच नाव बिस्कीटांचे येईल. माझ्यासाठी तो शेवटचा पर्याय असतो. समाजाने चहा बिस्कीट हे कॉम्बिनेशन कुठल्या विचारांनी बनवले आहे समजत नाही. जो चहा आपण तरतरी यावी म्हणून पितो त्यासोबत किंचित गोडूस चवीची बिस्कीटे खाणे पटतच नाही. तिथे तिखट शेव, फरसाण, चकलीच हवी. गोडूसपणाचा लवलेश नसलेले खारी, बटर, टोस्ट हवेत. गोडाचा शिरा नाही तर तिखटाचा उपमा हवा.

कोकणातले असाल तर छान पांढरेशुभ्र जाळीदार अन लुसलुशीत घावणे हवेत. त्याचा एक तुकडा तोडून, त्याला खोबरे मिरचीची चटणी लावून, तो तुकडा चहात बुडवून खावा. म्हणजे ती चटणी मस्त ओघळून चहात मिसळते आणि त्यामुळे चहाला जो तिखट फ्लेवर येतो त्याने चहा अजून पैसा वसूल होतो. तेच चपाती असेल तर ती तव्यावरून गरमागरम थेट ताटात यायला हवी. त्याच अवस्थेत तिच्यावर तूप किंवा अमूल बटर सोडावे आणि त्याला विरघळताना बघावे. तिचा एक तुकडा तोडून त्याचा द्रोण करावा आणि त्यात चहा भरून.. आहा.. आहाहा.. हे लिहितानाच तल्लफ आली, म्हणून आता ईथेच थांबतो

पुन्हा भेटुया,
टी ब्रेक नंतर...

- तुमचा अभिषेक