डायरीतलं पान - १. आम्ही परीक्षा देतो

काय आहे ना, उगाच नमनाला घडाभर तेल नको म्हणून मी थेट विषयाला हात घालणार आहे. तसंही, नंतर अधूनमधून विषयांतर होईलच. मग जरा अजून पुढे गेलं की विषयांतरातून 'मूळ विषय शोधा' हेही होणारच आहे. मग आतापासून कशाला वेळ असा वाया घालवू?
तर, मुद्दा असा, की माझा हा डूआयडी आहे असं तुम्हाला वाटलं तर वाटू द्या. पण मला खरी ओळख इथे देऊ नका ही विनंती. माझ्या कामाच्या ठिकाणी अडचणी येऊ नयेत यासाठी.

पुढे, थेट गोष्ट अशी, की मी एका चांगल्या इंजिनिअरिंग कॉलेजला शिकवते. इथे मला रोज भारीपैकी अनुभव येतात. जगावेगळे नाहीतच, पण मांडावेसे वाटतात. आणि ते एक शिक्षक म्हणून, एक हितचिंतक म्हणून आणि कधीकाळची आणि काही कारणाने आताही स्वतःला विद्यार्थिनीच मानते (अप्रेझलसाठी दर सेमिस्टरला एनपीटेलचे कोर्सेस आणि अभ्यास-परीक्षा असतात म्हणून) त्याही दृष्टीकोनातून इथे सांगणार आहे.
तर, मोरया!!

**********
स्थळः प्रॅक्टिकल लॅब. संगणक विभाग.
पात्रयोजना : मी, संगणक विभागाचे तिसर्‍या वर्षाचे विद्यार्थी.
वेळ : परीक्षा जवळ आल्यामुळे/ प्रत्यक्ष चालू असल्यामुळे आणीबाणीचीच

अबकड : मॅडम, फोल्डर सेव्ह कसं करू? उबंटूवर कधी काम नाही केलंय.
मी: (आश्चर्याचा धक्का कमी झाल्यावर) तू थर्ड इअरचा ना? मग मागच्या वर्षी कशी केलीस लॅब ? आपण सगळीच प्रॅक्टिकल्स उबंटूवर घेतली आहेत. नियम आहे विद्यापिठाचा तसा.

भयाण शांतता.
मी प्रोसिजर सांगते. मुलं करतात. वेळ निभली म्हणून उभयपक्षी निश्वास! परीक्षेच्या वेळी फोल्डर करेपर्यंत प्रगती झालेली असते. कसंबसं प्रॉब्लेम स्टेटमेंट सोडवता येतं. मग परीक्षेचा म्हणून बॅक अप घेताना ते फोल्डर कुठे शोधायचं असा पुढचा प्रश्न मी सोडवते. कारण तेव्हा वातावरण तापलेलं असतं. आरडाओरडा करणं योग्य नसतं. मुलं कायमच हरवलेली, हुकलेली असतात! १०% मुलं लक्ष देऊन प्रॅक्टिकल करतात. बाकीची नुसती येऊन बसतात. आजकाल गिटहबवरून कुठलाही कोड मिळतो या भरवशावर स्वतः निष्क्रिय झालेली तरुणाई बघितली की पोटात तुटतं...
मग सुरू होते तोंडी परीक्षा. हिंदी, मराठी, इंग्लिश अशी ज्या जमेल त्या भाषेत!
परीक्षकः कुठला आहे प्रोग्राम?
अबकडः ...... (हे तरी सांगता येतं!)
पः काय करतात यात?
अबकडः .... (हेपण जमतंय की!)
पः ... (अजून काही सोपे प्रश्न)
अबकडः ... (जमेल तशी खिंड लढवतोय/ लढवतेय).
मी: (मनात- हे मी क्लास आणि लॅबमधे शिकवताना घसा बसेपर्यंत घोटून घेतल होतं... काय उपयोग! का लक्ष देत नाहीत पोरं!! मी हताश. मीच कशाला, ज्यांनी ज्यांनी म्हणून मनापासून शिकवलेलं असतं ते सगळेच हताश, हतबल. काहीच झेपत नाहे म्हणून मुलं निर्विकार. "हे असंच असतं. अगदी चांगल्यातल्या चांगल्या कॉलेजात गेलात तरी हेच! असा विचार मनात करून परीक्षकसुद्धा निर्विकार. )

२-३ दिवसांनी -
अ : मॅडम, माझं बॅक राहील का? (म्हणजे बॅकलॉग लागेल का.)
मी: ते कसं सांगणार? रिझल्ट आला की कळेल ना.
अ : नाही ते काये ना, जरा प्रॉब्लेम झाल्ता. घरी थोडे इशूज आहेत...
मी: बाकी सब्जेक्ट्स ना पण प्रॉब्लेम आला का?
अ: (गप)
मी. मग याच सब्जेक्टला का? (ही सबजेक्ट खरंच अवघड अस्तो हेच एकमेव कारण मला माहितेय. बाकी सब मोहमाया)
रिझल्ट लागतो. बाळ्या काठावर पास असतो.

******************
स्थळः लॅब मधे, अशीच एक ओरल परीक्षा.
वेळ : आणीबाणीची
पात्र : तशीच.

पः हं, सांग असेम्बलर डायरेक्टिव म्हणजे काय?
अ: (आं? हे काय असतं? क्लीन बोल्ड!) सर असेम्बलर डायरेक्टिव्ह म्हणजे..(आणि थापा सुरू)
हे असेम्ब्लर डायरेक्टिव्ह पहिल्या युनिटच्या १-२र्‍या प्रॅक्टिकलमधेच सांगितलेलं असतं, कारण त्याशिवाय कमांड्स सुरूच होत नसतात. त्यामुळे कोड समजायला हवा तर हे बेसिक ज्ञान हवंच. मग तेव्हा काय झोपला होतास का रे बाळ्या???
अशी २०० मुलं त्या २ दिवसांत सहन करायची असतात! (मॅडम, उडवा लवकर घेऊन.. कुठे खेळत बसताय अवघड कायकाय विचारून! - शिपाई. हे परमज्ञानी असतात.) आम्ही विद्यापिठाला "नातिचरामि|" चं वचन देऊन बसलेलो असतो. शिवाय विद्यापिठात रिपोर्ट द्यावाच लागतो. २ दिवस सकाळी ९ ते संध्याकाळी ५ यात सगळा कार्यक्रम संपला की आमचेच मेंदू बधीर होतात. का? कारण "आम्ही परीक्षा देतो!"

*******************
स्थळ : लेखी परीक्षेचा हॉल.
वेळः सकाळी किंवा दुपारी, जेव्हा पेपर असेल तेव्हाची.
पात्र: तीच सगळी.

मी : "आन्सरशीटवर "इन्फर्मेशन" कॉलममध्ये काय काय लिहायचंय सांगते, नीट ऐका.
तारीखः आजची. विषयः तुमचा जो पेपर आहे तो. मिडिअम ऑफ आन्सरः इंग्लिश" (हे लिहायला निम्मी मुलं विसरतात. मग सुपरवायझर म्हणून मी सही करताना प्रत्येक पोरापाशी माझा खोळंबा) पण आता खरा गेम. "पेपर कोडः क्वेश्चन पेपर वर इथे जो कोड लिहिलाय (मी पेपर उंच करून तो कोड नीट दाखवते) तो लिहा. संपूर्ण लिहा, ब्रॅकेटसकट." मुलं अर्धी हरवतात. लिहित नाहीत. सहीच्या वेळी पुन्हा खोळंबा. "कॉलेज कोडः**** "
मी नीट सांगते. मुलं नीट दुर्लक्ष करतात. पुन्हा खोळंबा.
"सीट नंबर स्वतःचा, याच वर्षीचा नीट लिहा. फिगर्स आणि वर्ड्स, दोन्ही नीट लिहा."
हे जमतं कारण शेवटी मार्क्स याच नंबरने मिळतात ना! बाकी सब मोहमाया.

मग यथावकाश एखादी चिठी सापडणे, हाता-पायावर लिवलेलं काहीबाही, खाणाखुणा वगैरे... मग पेपर काढून घेऊन एक्झाम सेक्शनला मुलांना पाठवून देणे वगैरे कार्यक्रम एखाद्या तरी वर्गात घडतोच.

पुरवण्यांचे दोरे नीट टो़क जुळवून साधी पण पक्की गाठ मारणे हे बेसिक स्किल आहे याचा विसर पडतो मुलांना. दोन टोकं जुळवायची आणि एक गोलाकार करून त्यातून ती टोकं एकसारखेपणाने ओढून पक्की गाठ मारायची यात न समजण्यासारखं किंवा कथीण काय आहे हे मला अजूनही समजलेलं नाही. हे मी शाळेत इfunction at() { [native code] }ता ५वीत शिकले होते.

एकूणच, परीक्षा ही साधी सरळ परीक्षा न रहाता आमचीही सत्त्वपरीक्षाच ठरते. इतकं करून, ६०% च्या वर मारकं मिळालेली पोरंही कॅम्पस ड्राईव्ह ला डिसक्वालिफाय होतात आणि मग निराश होऊन शून्यात बघत असतात. जेव्हा आम्ही "टेक्निकल सेमिनार द्या.... कामापुरतं तरी बिनचूक इंग्रजीतून सेमिनार द्या.... नीट स्वतः वेळ देऊन स्लाईड्स तयार करा... प्रत्येक मुद्द्यासाठी 'असं का?' याचं नीट उत्तर तुमच्याकडे तयार ठेवा. नुसतं गुगलत बसू नका... स्वतः कष्ट करा, उत्तरं मिळवा.." असं कानीकपाळी ओरडलो तरी "चलता है यार...चिल मार!! ती बाई/ तो सर फक्त ओरडायचाच पैसा घेते/ घेतो" असं आपसांत बोलतात (दुर्दैवाने ते आम्हाला ऐकू येतं आणि सुदैवाने आम्ही दुर्लक्ष करतो!!) आणि तशाच अ‍ॅटिट्यूडने वागतात तेव्हा संताप होतो.

असो. इतकं असूनही आम्ही पुन्हा नव्याने, दरवर्षी आवडीचे विषय घेऊन क्लासवर जायला तयार होतो. लेक्चरच्या मधल्या रिकाम्या वेळात मनापासून अभ्यास करतो. नोट्स काढतो. स्लाईड्स तयार करतो. गूगल, चॅटजिपीटी वगैरे आम्हीपण वापरतो. पण शेवटी आपलं नॉलेज महत्त्वाचं हे अंतिम सत्य आम्हाला माहितेय. बाकीचे सगळे सपोर्ट्स आहेत, मुख्य सिस्टिम नाही. मुख्य सिस्टिम आपण माणसं आहोत हे खरं.
स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावयः | असं म्हटलं गेलंय. कितीही त्रास वाटला तरी याच कामात आनंद मिळतो. तो जो त्रास असतो तोही याच कामात होतो तेव्हा सहन होतो, इतर कामातला होईल असं वाटत नाही. जे काय असेल ते इथे असो असं वाटतं म्हणून मी काम करते. परीक्षेचा मस्त रिझल्ट घेऊन, प्लेसमेंटचे पेढे घेऊन वगैरे मुलं येतात तेव्हा जे वाटतं ते फार मस्त असतं.
"मॅडम तुम्ही तेव्हा रागावलात म्हणून मी रडले होते, पण तुमचं पटलं. मी तसाच अभ्यास केला आणि बघा ना मस्त ग्रेड्स आल्या" असं एखादी बाळी म्हणाली की सार्थक झालंय असं वाटतं.
याचिसाठी केला होता अट्टाहास...

मग मी सज्ज होते पुन्हा नवीन पान लिहिण्यासाठी!!