मानवनिर्मित आश्चर्य - "अजिंठा लेणी" (औरंगाबाद)

Submitted by जिप्सी on 14 July, 2017 - 11:39

१.५२ दरवाजांचे शहर - "औरंगाबाद"
२.देवगिरी (दौलताबाद) किल्ला — औरंगाबाद
३.भूलोकीचा "कैलाश" - वेरूळ लेणी (औरंगाबाद)
४."लोणार सरोवर आणि मातृतीर्थ सिंदखेडराजा" - "बुलडाणा"
====================================================================================================
====================================================================================================
प्रचि ०१

औरंगाबाद शहरापासुन अजिंठाला पोहचण्या आधी साधारण ८ किमी अंतरावर फर्दापुरच्या जवळ अजिंठा व्ह्यु पॉईंट आहे. आम्ही तेथुनच एका गाईडला घेऊन खाली उतरलो. त्यामुळे वाटेत वाघुरनदीचा उगम, सप्तकुंड पाहता आले आणि अजिंठा गुंफेचे विहंगम दृष्य बघता आले.
माहिती:
आपल्या महाराष्ट्र राज्यातील प्राचीन अजिंठा-वेरूळची लेणी ही वाकाटक, चालुक्य आणि राष्ट्रकूट काळात निर्मिली गेली. ही लेणी त्यांच्यातील स्थापत्यकला, शिल्पकला व चित्रकलेसाठी जगप्रसिद्ध आहेत. प्रामुख्याने बौद्ध लेण्यांसाठी प्रसिद्ध असलेले हे ठिकाण होय. औरंगाबाद पासून साधारण १०० कि.मी. वर हे स्थान आहे.सुमारे एक हजार वर्षे या ठिकाणी बौद्धांचे एक महत्वाचे केंद्र होते असे मानले जाते. वेरूळ हे भारतातील, पूर्वीच्या निजामाच्या हैदराबाद संस्थानातील व आताच्या महाराष्ट्र राज्यातील औरंगाबाद जिल्ह्यातले गाव पाषाणातील कोरीव लेण्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. इ.स. १९८३ साली वेरूळ लेणी 'युनेस्को जागतिक वारसा स्थळ' म्हणून घोषित केली गेली.

प्राचीन भारतात धर्मशाळा, लेणी क्वचित मंदिरेसुद्धा मुख्यत्वे व्यापारी मार्गांवर विश्रांतीसाठी उभारण्यात येत असत. त्यांचा उद्देश वाटसरूंना सुरक्षित आश्रय स्थान मिळावे असा असे. त्यांना राजाश्रय, धर्माश्रय व लोकाश्रय असे. अजिंठा गावाजवळची लेण्यांची निर्मितीही याच उद्देशातून सुरू झाली असावी. कालांतराने तिचे रूपांतर एका नितांतसुंदर अशा चित्रकला व शिल्पकला दालनांत झाले. मात्र या लेण्यांची मूळ रचना एखाद्या धार्मिक शिक्षणसंस्थेसारखी आहे. पुरातत्त्वशास्त्रीय पुराव्यानुसार ही लेणी दोन वेगवेगळ्या कालखंडात निर्माण केली गेली. ९, १०, १२, १३ व १५-अ ही लेणी हीनयान कालखंडात कोरली गेली असावीत. हा कालखंड साधारणतः इ.स.पूर्वीच्या दुसर्‍या शतकाच्या सुमारास सुरू झाला. या सगळ्या लेण्यांतून बुद्धाचे दर्शन स्तूप-रूपांत होते. ही सोडून १ ते २९ क्रमांकांची लेणी साधारणतः ८००-९०० वर्षांनंतर (इ.स.च्या सहाव्या व सातव्या शतकाच्या आसपास) महायान कालखंडात निर्माण केली गेलेली असावीत. या लेण्यांतून बुद्धाचे सर्वसामान्य लोकांस परिचित असे रूप दिसून येते. महायान लेणी वाकाटक राजांचा राजवटीत निर्मिली गेली, त्यामुळे त्यांस एकेकाळी वाकाटक लेणी असेही संबोधले जाई. वाकाटक साम्राज्याच्या र्‍हासानंतर यांची निर्मिती अचानक थांबली व ही लेणी नियोजित भव्यतेपासून वंचितच राहिली.

अजिंठा येथे एकूण २९ लेणी आहेत. ही सर्व लेणी वाघूर नदीच्या आसपास विखुरलेली आहेत. ही लेणी नदीच्या पात्रापासून १५-३० मीटर (४०-१०० फूट) उंचीवर कातळात आहेत. हीनयान कालखंडातील लेण्यांपैकी ९ व १० क्रमांकाची लेणी ही चैत्यगृह।चैत्यगृहे आहेत व १२, १३ ही लेणी आणि १५-अ क्रमांकाचे लेणे विहार आहे. महायान कालखंडातील लेण्यांपैकी १९, २६ व २९ क्रमांकाची लेणी चैत्यगृहे असून १, २, ३, ५, ६, ७, ८, ११, १४, १५, १६, १७, १८, २०, २१, २२, २३, २४, २५, २७ व २८ क्रमांकाची लेणी विहार आहेत. विहार साधारणपणे चौरस आकाराचे असून त्यांची लांबी-रुंदी १७ मीटर (५२ फूट) पर्यंत आहे. हे विहार मुख्यत्वे भिक्षूंना राहण्यासाठी होते तर चैत्यगृहे हे पारंपरिक पूजाअर्चेसाठी वापरण्यात येत. कालांतराने विहारांतही मूर्तींची स्थापना झाली. बर्‍याच विहारांना सोपा व आंगण करण्यात आले व तेथे दगडात कलाकुसर व चित्रे काढण्यात आली.
(संदर्भः विकीपिडिया)
वाघुर नदीचा उगम, सप्तकुंड
प्रचि ०२

प्रचि ०३

प्रचि ०४

प्रचि ०५

प्रचि ०६

प्रचि ०७

प्रचि ०८

प्रचि ०९

प्रचि १०
 DCIM\100GOPRO\GOPR9469.

प्रचि ११
 DCIM\100GOPRO\GOPR9472.

प्रचि १२

प्रचि १३

प्रचि १४

प्रचि १५

प्रचि १६

प्रचि १७

प्रचि १८

प्रचि १९

प्रचि २०

प्रचि २१

प्रचि २२

प्रचि २३

प्रचि २४

प्रचि २५
 DCIM\100GOPRO\GOPR9582.

प्रचि २६
 DCIM\100GOPRO\GOPR9575.

प्रचि २७
 DCIM\100GOPRO\GOPR9587.

प्रचि २८

Group content visibility: 
Use group defaults

अतिसुंदर फोटोज.
पुन्हा एकदा सांगते, अजिंठा तुझ्या फोटोमुळे अधिक सुंदर दिसतय.
प्रत्यक्षात इतकं आहे की नाही शंका आहे.

अजिंठा चित्रांसाठी प्रसिद्ध आहे. पुर्वी कॅम्राचा फ्लॅश न वापरता फोटो काढून देत असत. सद्ध्या काय नियम आहेत? ( त्या फोटोंचा वेगळा धागा येणार आहे का?)
सगळेच फोटो आवडले.

छान फोटो... पहिला तर डोळ्याचे पारणे फेडतोय.... मी कॉलेजला असतांना गेले होते पण इतकी हिरवळ न्हवती.. अन बुध्दमुर्तीच्या चेहर्‍यावरचे ते तिन्ही बाजुंनी बदलणारे भाव अजुनहि मनात कोरलेय त्या लेण्यांसारख... तिथली रंगात केलेले कोरीव कामं.. रंगहि नैसर्गिक अजुनहि तसेच .. आश्चर्य वाटतेय..

वाह.. मस्त फोटोज आणी माहिती. 4,5 वर्षांपूर्वीच्या आठवणी जागृत झाल्या.
Interesting part of वेरूळ ची लेणी जी 9th व 10th
शतकातली आहेत, ती वरपासून सुरू करून खाली खाली बांधत गेलेली आहेत.
आणी अंजठा लेणी खाली पाणी असल्यामुळे खालून वर बांधत गेलेली आहेत.
तू अजंठा मधे रावण, कैलास पर्वत डोक्यावर घेऊन गदागदा हलवतोय ते चित्र पाहिलंस का?
त्यामधे शिवाचा तिसरा डोळा दाखवलाय it's a classic symbol of what artists say in their language
Something like forward protruding eye

सगळेच फोटो सुरेख आशेत पण 2,3 खूप मस्त. प्रची 8 मधला पहिला खूपच फेमस फोटो आहे.

तिथे फोटो काढू देतात का?

छान फोटो आलेत, जिप्सी. अजिंठा सुरेखच आहे.

वर्षू - अजिंठ्याची लेणी खालपासून वरती कोरत गेलेले नाहीत. त्यांचे क्रमांक आणि त्यांना जोडणारा एकच रस्ता ही आपली निर्मिती आहे. अजिंठ्याची मधली काही लेणी सगळ्यात अगोदरची आहेत आणि १,२, २६ वगैरे शेवटच्या टप्प्यातली
तू उल्लेख केलेला रावणगर्वहरणाचे शिल्प वेरूळच्या कैलासमंदिरात आहे, अजिंठ्यात नाही. इथे फक्त आणि फक्त बौद्ध लेणी आहेत. वेरूळमध्ये मात्र बौद्ध, जैन आणि हिंदू अशी सर्वच प्रकारची लेणी आहेत.

प्रतिसादाबद्दल धन्यवाद!!! Happy

पुर्वी कॅम्राचा फ्लॅश न वापरता फोटो काढून देत असत. सद्ध्या काय नियम आहेत? ( त्या फोटोंचा वेगळा धागा येणार आहे का?)
तिथे फोटो काढू देतात का?>>>> हो देतात, पण फ्लॅश न वापरता फोटो काढायचे. पण प्रकाश कमी असल्याने जेथे रंगीत चित्र आहेत तिथले फोटो इतके खास नाही येत. ट्रायपॉड वापरू देत नाही. Happy

वरदा, मस्त माहिती. Happy

नवीन प्रतिसाद लिहा