आतली गोष्ट!

लेख आवडला. सर्वांना अनुमोदन

नी.. अगं केव्हढा माहितीपूर्ण लेख लिहिलास.. धन्स इकडे टाकलास हा लेख्.नाहीतर मला कधीच मराठी मॅग्स वाचायला मिळत नाहीत ....

अतिशय अभ्यासपूर्ण माहितीबद्दल धन्यवाद !!

खुप छान! बर आहे या सगळ्या भानगडी माझ्या नशीबी नाही आल्या. तरीही या गोष्टीतुन आज स्त्रीला जावे लागत नाही असे नाही. आजही शोभेच्या बाहुल्यांना नोकरीत व बढतीत या तंत्रांचा फ़ायदा होतोच. आजच इन्डीयन एक्स्प्रेस मधे लेख वाचला 'मिनी स्कर्ट घाला आणि यशस्वी व्हा.' कन्सल्टन्ट म्हणुन मी जेव्हा इनटरव्यूजला जाते तेव्हाही हे लक्षात येते की स्त्रीला काय येते त्यापेक्षा ती कशी दिसते याला प्राधान्य दिल्या जाते. पर्सनालिटी या नावा खाली असले भेदभाव सर्रास केले जातात.

अतीशय सन्तुलित , अभ्यासपूर्ण लेख. धन्यवाद.

उत्तम लेख नीरजा. खूप नवीन माहिती मिळाली. गॉन विथ द विंड मधला १८ इंची कंबरेचा उल्लेख --- किती हाल भोगले असतील त्या बायकांनी.

सगळ्यांना अनुमोदन,
अतिशय माहितीपूर्ण , थँक्स ही माहिती शेअर केल्या बद्दल !

नी, खूप अभ्यासपूर्ण लेख ! बरीच नवीन माहिती कळाली. धन्यवाद.
त्या कॉर्सेटवाल्या स्त्रियांचं खरंच वाईट वाटतं.

नी, लेख छान आणि माहितीपूर्ण ..

भारतीय स्त्रीया ह्या एका बाबतीत नशीबवान असल्या तरी ईतर बर्‍याच बाबतीत कमनशीबी नक्कीच (सनातन रुढी परंपरा, प्रथा लक्षात घेता) ..

युद्धाचा ह्या सगळ्या बदलातला रोल खरंच इंटेरेस्टींग आहे ..

लेख आवडला. या लेखाचे दोन ठळक भाग आहेत. एक म्हणजे विशिष्ट वर्गातील स्त्रियांच्या वस्त्रप्रावरणातल्या बदलाचा आढावा. हा भाग चित्रांमुळे खूपच माहितीपूर्ण व वाचनीय झाला आहे. आपल्या लेखनाइतकीच चित्रकलाही उत्तम आहे हे सांगितल्याशिवाय रहावत नाही.

दुसरा भाग विवेचनाचा आहे. तो भाग दुर्दैवाने तितका आवडला नाही. सुरूवात मी तुमच्या प्रेरणेपासून करतो.

नुकतीच इकडच्या तिकडच्या संस्थळावर ‘ब्राज्वलन’ हा शब्द व त्याविषयी ‘उद्बोधक’ चर्चा वाचली. चर्चेचा एकंदर सूर स्त्रियांची आणि स्त्रीवादाची हेटाळणी, स्त्रीमुक्ती या संकल्पनेची उडवलेली खिल्ली असा होता.

इथे त्या लेखाचा दुवा दिला असतात तर बरं झालं असतं. मीच तो लेख लिहिलेला आहे. तो आधारित होता नगरीनिरंजन या आयडीने लिहिलेल्या या लेखावर. माझ्या लेखातला मथितार्थ तुम्हाला समजला नाही हे दुर्दैव. थोडक्यात 'एकेकाळी स्त्रीमुक्तीवाद तळागाळातल्या स्त्रियांच्या खऱ्या प्रश्नांचा विचार करत होता. आता त्याची जागा फेसबुक वापरणाऱ्या मुक्त स्त्रियांनी आपल्या ब्राचा रंग जाहीर करण्याइतपतच थिल्लर राहिला आहे का? जगभर होणारा स्त्रियांचा छळ, शोषण, अत्याचार हे काही प्रिव्हिलेज्ड स्त्रियांनी फेसबुकावर आपल्या ब्राविषयी वात्रटपणे बोलल्यामुळे संपणार आहे का?' हा प्रश्न विचारण्यासाठी लिहिला होता. त्यांनी जो वात्रटपणा वापरला होता त्याच वात्रटपणाच्या स्वरात मी त्यांची चेष्टा केली होती. ज्यांची बंधनं आधीच बहुतांशी तुटलेली आहेत त्यांनी आपल्या बंधनांना मढवून टाकलं हे दाखवायचं होतं.

बाकी तुम्ही जे 'त्याकाळी कॉर्सेट वापरलं जात होतं' वगैरे वगैरे म्हटलं आहे ते नेमकं किती आणि कुठच्या स्त्रिया वापरत होत्या? राजघराण्यातल्या किंवा अतिश्रीमंत, हाय सोसायटीतल्या स्त्रिया. त्या समाजात 'आमच्या स्त्रियांना वाकण्याची गरज पडत नाही' हे सांगणं म्हणजे स्टेटस सिंबल असायचं. चीनमध्ये उच्चवर्गातले पुरुष करंगळीचं नख काही इंच वाढवायचे. त्यामागेही 'मला माझा हात वापरण्याची गरज पडत नाही' हे स्टेटमेंट असायचं. तुम्ही गॉन विथ द विंडचं उदाहरण दिलं आहे. ती ज्या समाजात रहायची त्यात प्रत्येकाकडे अनेक गुलाम, नोकर असायचे. स्कार्लेटच्या प्रियकराची इस्टेट इतकी मोठी असते की निव्वळ घराच्या आवारातच रस्त्याच्या बाजूला बारा ओकची प्रचंड झाडं असतात. मळ्यांमध्ये काम करणारे शेकडो मजूर गुलाम वगैरे वेगळेच. स्कार्लेटचं कॉर्सेट आवळणारी मॅमी कॉर्सेट घालायची का? स्कार्लेटला तिचं उच्चभ्रू आयुष्य कॉर्सेट घालून जगता यावं यासाठी जी पंच्याण्णव टक्के जनता शेतात, कारखान्यांत, खाणींत, गोठ्यांत राबायची त्यांचं काय? त्यांच्या बायका कॉर्सेट घालायच्या का?

माझा मुद्दा असा आहे की निव्वळ प्रिव्हिलेज्ड फ्यू अशा उच्चभ्रू दोन पाच टक्के स्त्रियांच्या उदाहरणावरून समाजाबाबत सर्वसाधारणीकरण करणं चुकीचं वाटतं. स्त्रीमुक्तीवाद्यांनी तळागाळातल्या स्त्रियांना विसरून आपल्याच वर्तुळातल्या छोट्याशा अन्यायांचा बाऊ करायला सुरूवात केली तर ती चळवळ एलिटिस्ट व भोंगळ होईल. अशी गंभीर स्वरूपाची टीका करणाऱ्या सर्वांनाच एमसीपी म्हटलं तर ते उत्तर न देण्याचं उत्तम रॅशनलायझेशन होईल.

अंतर्वस्त्रांच्या खपावर परिणाम होण्याची चिन्हे दिसू लागताच अंतर्वस्त्रे डिझाइन करणार्‍यांनी सर्वसामान्य बायांना उपयोगी होतील अश्या ब्रेसियर्स डिझाइन करायला सुरूवात केली.

यावर विश्वास ठेवायला जड जातं. स्त्रीमुक्ती चळवळीत सामील होणाऱ्यांची संख्या किती? त्यातल्या खरोखर ब्रा न वापरणाऱ्यांची संख्या किती? काही संदर्भ मिळाले तर बरं होईल.

तरीही ह्या टप्प्याने सौंदर्याच्या कल्पनांपायी शरीराचे हाल थांबवले हे म्हणायला मात्र जीभ रेटत नाही. तथाकथित ‘योग्य’ मापांच्या सोसापायी खाल्लेलं अन्नं ओकून काढणार्‍या बुलिमिक पोरी, अनोरेक्सियाने अगदी लहान वयात मृत्यूमुखी पडलेल्या पोरी, फॅड डाएट किंवा महिन्याभरात २०-२५किलो वजन कमी करून देणार्‍या....

बादवे, सौंदर्याच्या नव्हे, पण पुरुष कसा पुरुषी हवा, या समाजाच्या कल्पनेत बसण्यासाठी बहुतांश पुरुष किती मेहेनत घेतात हे तुम्हाला माहीत आहे का? किती तरुण मुलं आपण त्या प्रतिमेला पुरून उरत नाही म्हणून आत्महत्या करतात हे माहीत आहे का? समाजाच्या पुरुषाच्या लिंगविषयक भूमिकेच्या अपेक्षाही लोखंडी कॉर्सेटइतक्याच जाचक असतात.

खरं तर स्त्री व पुरुष असं द्वैत ठेवून कोण कोणावर अन्याय करतो हे पहाण्यापेक्षा कुठच्याही व्यक्तीवरती तिच्या वा त्याच्या लिंगामुळे समाज किती जाचक बंधनं घालतो हे पहाणं अधिक रास्त ठरेल. स्त्रियांची पुरुषांपासून मुक्ती यापेक्षा व्यक्तीची लिंगभूमिकानिष्ठ सामाजिक अपेक्षांपासून मुक्ती हे ध्येय अधिक उच्च वाटतं.

असो, तर सांगायचा मुद्दा काय की खूप माहितीपूर्ण असल्याने लेख आवडला. मात्र लेखातला अभिनिवेषपूर्वक ताठा वैचारिक कॉर्सेटमध्ये घातल्याप्रमाणे आलेला आहे.

उत्तम माहितीसंकलन.
राजेश, पोस्ट आवडली.

राजेश, पोस्ट आवडली.

नीधप,

बाकी ब्रा-बर्निंग संदर्भाने चेष्टा, आंबटशौकीन वर्णनं होतच रहाणार. तुम्ही करायची का नाही हे तुमच्या माणूसपणाच्या पातळीवर अवलंबून. नाही का?

तुम्ही माझ्या माणूसपणावर शंका घेतलीत म्हणून हा सर्व उत्तरं देण्याचा खटाटोप करावा लागतो आहे.

बाकी त्या संकेतस्थळावरच्या बर्‍याच जणांची केवळ आंबटशौकीन गप्पांची खास आवड याबद्दल मी इथे बोलणार नाही.

या वाक्याची खरंच गरज नव्हती. अशी घाऊक हेटाळणी करू नये.

स्त्रियांवर अन्याय होत आला आहे व होतो आहे हे मी नाकारत नाही. माझ्या मूळ लेखात 'आजचा रंग जांभळा' असे फेसबुकावर वात्रट स्टेटस उरोजकर्काच्या आणि स्त्रीस्वातंत्र्याच्या नावाखाली देणाऱ्यांची तितक्याच वात्रटपणे चेष्टा होती. पण ती स्त्रीमुक्तीवादाची नव्हती. जो वर्ग असे स्टेटस टाकण्याइतका पुढे गेलेला असतो तो वर्ग साठ सालच्या स्त्रीमुक्ती चळवळीच्या दृष्टीने जवळपास पूर्ण मुक्त असतो. त्यांनी केलेला वात्रटपणा हा स्वातंत्र्याची अभिव्यक्ती, आणि त्याच्या विरुद्ध वात्रटपणा म्हणजे स्त्रीत्वावर अन्याय हा कांगावा स्त्रीमुक्तीवाद्यांना शोभत नाही. यु शुड टेक इट लाइक अ मॅन, मॅम!

पेझण्टस पण यात होत्याच.

संदर्भ द्या. माझ्या माहितीप्रमाणे पेझण्ट्समधल्या बहुतांश स्त्रिया पेझण्ट्सच राहिल्या. त्यातल्या जेमतेम एखाद दोन टक्क्यांना ही वरच्या वर्गात जाण्याची 'सुसंधी' होती. त्यांनी तुम्ही म्हणता तशी कॉर्सेट्स स्वीकारली असतीलही. पण इतर कॉमनर्स - ज्यांचं आयुष्य रांधा, वाढा, उष्टी काढा, कपडे धुवा, पाच सहा बाळंतपणं करा, मुलांना वाढवा अशा घरकामांत जायचं त्या स्त्रिया अठरा इंची कंबरेचं कॉर्सेट्स घालून वावरायच्या यावर विश्वास बसत नाही. त्या जे काही वापरत असतील ते पुरुषांच्या अंडरवेअरसारखंच फॉर्मपेक्षा फंक्षनवर भर देणारं असणार असा माझा अंदाज आहे.

ही सर्व यादी मी देऊ शकते पण यादी दिल्यावर तुम्ही तेवढा सगळा अभ्यास करणार का?

जरूर करेन. पण अशी संदर्भ देण्याची भीती कशाला दाखवता, देऊनच टाका.

मी दिलेल्या संदर्भांवरही तुमचा विश्वास बसणार नाही याची मला खात्री आहे.

कृपया अशी त्राग्याची भूमिका घेऊ नका. असा विश्वास कमवण्याइतकं मी काही केलेलं नाही. मी माझ्या लेखनामागची भूमिका स्पष्ट केली व तुम्हाला काही प्रश्न केले. माझ्या बहुतेक प्रश्नांची स्पष्ट उत्तरं द्यायचं टाळलेलं आहे हेही माझ्या लक्षात आल्यावाचून राहिलेलं नाही.

स्त्रियांची पुरुषांपासून मुक्ती <<<< हा लेखाचा गाभा आहे असे तुम्हाला वाटत असल्यास...
माझ्या लेखाचा गाभा मी दोन चार वाक्यांत सांगितला, तसा तुमच्या लेखाचाही सांगावा ही विनंती.

नी छान लेख ... कपड्यातलं फारसं काही कळंत नाही.. तरीही वाचायला आवडलं

नीरजा,
लेख अतिशय आवडला. आणि तो इथे टाकलास हेही. अत्यंत आभारी आहे.

घासकडवी,
पटले नाही.

नीरजा लेख आवडला. अशा प्रकारांची माहिती थोडीफार होती पण त्याची विस्तृत, रेखाचित्रांच्या साहाय्याने दिलेली माहिती अस्वस्थ करुन गेली.
आपल्याकडे स्त्रियांना कपड्यांच्या बाबतीत इतकी जाचक बंधने नव्हती पण रुढी,रिवाज, उपासतापासांनी शरिराला होणारा त्रास त्याची भरपाई करण्याएवढाच तीव्र होता. शिवाय प्रतिष्ठेच्या नावाखाली जड, अवघड दागिन्यांच्या ओझ्याखाली उच्चभ्रू घरातल्या स्त्रिया शब्दशः 'वाकून' जात होत्या. इतर राज्यांमधे घुंगट,पडदा वगैरे प्रथा तर आजही चालूच आहेत. पूर्वी त्यांचे प्रमाण जास्त वाईट असू शकेल.

राजेश घासकडवी यांच्या पोस्ट्स वेगळ्या अंगानी विचार करायला लावणार्‍या आहेत. मात्र सामान्य, कष्टकरी वर्गातल्या स्त्रियांना रोजच्या जगण्याच्या धबडग्यात उच्चभ्रू स्त्रियांसारखे पेहेराव करता येणे कोणत्याही दृष्टीने शक्य नसले तरी मनात तशी सूप्त इच्छा त्या नक्कीच बाळगून असणार. असे पोषाख प्रकृतीला अपायकारक त्यामुळे आपण वापरायचे नाहीत अशी काही दृष्टी त्यामागे निश्चितच नसल्याने त्यांच्यापैकी काहींना जर वरच्या वर्गात वावरायची संधी मिळाली तर त्यांनीही असेच पोषाख वापरले असते. त्या अपायकारक पोषाख करत नव्हत्या ते 'बाय चॉइस' नक्कीच नव्हते. त्यामुळे हा ट्रेन्ड काही मोजक्या श्रीमंत स्त्रियांमधेच असला तरी त्याचा धोका सगळ्याच स्त्रीवर्गासाठी होता असं वाटतं.
आत्ताच्या काळातल्या स्त्रिया अधिक चांगलं, वेलग्रूम्ड दिसण्यासाठी हानीकारक कॉस्मेटिक सर्जरीजच्या, फॅड डायेट्सच्या ट्रेन्डला झपाट्याने बळी पडत आहेत. त्याची सुरुवात सेलेब्रिटीज, हाय सोसायटीतल्या स्त्रियांपासून झालेली असली तरी किती झपाट्याने हा ट्रेन्ड मध्यमवर्गातही झिरपला आहे हे आपण सर्व अनुभवतो आहेच. पुरुषी मानसिकता या सार्‍यासाठी आजही किती जबाबदार आहे माहीत नाही, पण या स्त्रियांना असं वागण्याची सक्ती निदान आज तरी कोणताच समाज करु शकत नाही तरी या हे सगळं करतात ते काय मिळवायला खरंच अनेकदा कळत नाही. स्त्रियांनी स्वतःच या दुष्टचक्राचा भेद करायला हवा आहे असं मात्र प्रामाणिकपणे वाटतं.

लेख आवडला.
शर्मिलाच्या पोस्टला अनुमोदन.

भारतीय स्त्रियांच्या बाबतीत स्त्रियांना पेहरावात कॉर्सेट घालावा लागत नसला तरी त्यांचे होणारे लैंगिक शोषण (वर्णव्यवस्थेच्या तथाकथित उतरंडीच्या सुरवातीच्या पायर्‍यांवर असलेल्या गरीब स्त्रियांचे तर विचारायलाच नको) मरेमरेस्तोवर करावे लागणारे काम, कुठेही कशाही परिस्थितीत बाळंत व्हावे लागणे, कुपोषण, पोट घट्ट रहावे म्हणुन कमरेला घट्ट बांधणे, चटके बसणार्‍या पाण्याने बाळंतिणीला अंघोळ घालणे, पोरांचे लेंढार, रोग, चुलखंडापाशी गेलेला जन्म, विधवा, परित्यक्ता स्त्रियांचे तर अपरिमीत हाल वगैरे इतर चिक्कार अनिष्ट प्रथा होत्याच होत्या.
आणि हो लांब केस, नाकातली नथनी, घूंघट .. काढु तेवढ्या चिक्कार गोष्टी निघतील.

तसंही बाईने सोसण्याचं उदात्तीकरण जगातल्या कुठल्याही संस्कृतीत सारखंच.>>> हेच खरं. छळाच्या स्तरांमध्ये आणि प्रकारांमध्ये तेवढे वैविध्य.

शर्मिला- अनुमोदन. फॅशनच्या आहारी जाणार्‍या स्त्रियांबाबत .....

भारतीय स्त्रियांच्या बाबतीत स्त्रियांना पेहरावात कॉर्सेट घालावा लागत नसला तरी >>>

येथून पुढचा उतारा विषय दुसरीकडे नेणारा आहे असे मत!

फारच सुंदर लेख ........खुप माहिती मिळाली

माझ्यासाठी तुमच्याशी चर्चा इथेच संपली.

उत्तरं न देता चर्चा संपवण्याचा खाक्या आवडला.

पण माझ्याकडे आहेत काही दुवे.
या साइटवर शंभरएक वर्षांपूर्वीच्या पेझण्ट्सचे फोटो आहेत. त्यात काही स्त्रियाही आहेत. किती जणींनी आपला फॉर्म पुरुषांनी ठरवल्याप्रमाणे कपडे केलेले आहेत सांगा.

या साईटवर एकंदरीत पेझण्ट्सच्या आयुष्याच्या खडतरपणाविषयी दिलेलं आहे. असं कष्टप्रद आयुष्य जगणाऱ्यांना मिरवण्यासाठी कॉर्सेट्स घालता येत असतील का, तुम्हीच विचार करून सांगा.

पॉल गॉगांने काढलेलं पेझण्ट्सचं पेंटिंग इथे आहे

या लिंकवर पेझण्ट्सचे फोटो, पेंटिंग्ज आहेत.

या सर्व चित्रांत शोधूनही अवरग्लास फिगर सापडत नाही. त्या स्त्रियांचे कपडे बहुतांशी कामाला उपयुक्त, थंडीपासून बचाव करायला उपयुक्त असेच वाटतात.

नक्की कुठच्या स्त्रिया कॉर्सेट्स वापरत असा साधा प्रश्न विचारला आहे. तुम्ही शिक्षिका असल्याने अजून उत्तराची अपेक्षा ठेवलेली आहे.

अभ्यासपूर्ण लेख आवडला. चित्रांमूळे जास्त बोचला. मुलीला पण परिक्षा झाली की वाचायला देणार.

मरेमरेस्तोवर करावे लागणारे काम, कुठेही कशाही परिस्थितीत बाळंत व्हावे लागणे, कुपोषण, पोट घट्ट रहावे म्हणुन कमरेला घट्ट बांधणे, चटके बसणार्‍या पाण्याने बाळंतिणीला अंघोळ घालणे, पोरांचे लेंढार, रोग, चुलखंडापाशी गेलेला जन्म, विधवा, परित्यक्ता स्त्रियांचे तर अपरिमीत हाल वगैरे इतर चिक्कार अनिष्ट प्रथा होत्याच होत्या.
आणि हो लांब केस, नाकातली नथनी, घूंघट .. काढु तेवढ्या चिक्कार गोष्टी निघतील. >>> रैना अजूनही वरच्या ब-याच गोष्टी दुर्देवाने आहेत अस दु:खाने म्हणावे लागतेय. नाकातल्या नथनीवरून एक गोष्ट आठवली. जिचा पती जास्त कमावतो तो त्यातल्या सोन्यात भर घालत रहातो. तिला पेलवेनाशी होते मग ती नथनी. घुंघट तर आजच्या तारखेला पण गुजरात्-राजस्थानात सर्रास पहायला मिळतात.

राजेश तुझा तो लेख तेव्हाही अवमानकारक वाटला नव्हता आणि आज पुनर्वाचनातही त्यात अवमानजनक असं काहीही दिसत नाही. मी तेव्हाही तो लेख वाचून हसले होते, आजही हसले.

ब्रा-ज्वलन असो कुपोषणाने मरणार्‍या फॅशन मॉडेल्स समाजातल्या एका विशिष्ट वर्गातल्या, मर्यादित प्रमाणात का होईना, ही समस्या आहे. ज्या वर्गात ही समस्या आहे त्यांचं अनुकरण समाजात मोठ्या प्रमाणावर होतं. करता येणं काही परिस्थितीमुळे शक्य नसेल तरी मनातून तसं असावं अशी आकांक्षा असते. ब्राह्मणांच्या घरांत होणारे विधवांचे हाल एकेकाळी फक्त ब्राह्मणांपुरतेच मर्यादित होते, पण तथाकथित उच्चभ्रूंचे अनुकरण यातून ते इतर जातींमधेही पोहोचले. आजच्या काळात सुंदर दिसण्यासाठी (उदा: गोरा किंवा ब्राऊन रंग वा झिरो किंवा भरीव आकार) सर्व क्षेत्रातल्या अनेक स्त्रिया, अगदी ज्यांना बुद्धीजीवी म्हणता येईल, त्याही प्रयत्नशील असणं यातून हा प्रश्न फक्त फक्त विशिष्ट वर्गातल्या स्त्रियांपुरताच मर्यादित आहे असं वाटत नाही.
शर्मिला फडके यांचा प्रतिसाद आवडला.

स्त्रियांना, मुलींना आपलं शरीर आकर्षक वाटावं म्हणून प्रोटीन सप्लिमेंट्स घेणारा एक पीएच.डी. विद्यार्थी माझा ऑफिसमेट होता. व्यायामशाळेमधे जाऊन शरीर 'कमावणारे' अनेक त्याच ध्येयाने 'प्रेरीत' असतात.

नीरजाच्या लेखातून याची एक बाजू मांडलेली आहे; दुसरी बाजू, पुरूषांनी शरीराचे हाल करणं, मुळातलं lean शरीर beefy बनवण्याचा प्रयत्न करणं ही पण तीच बाजू, फक्त काहीशी दुर्लक्षिलेली आणि विरोधी समजली गेलेलीही.

आज घातलेल्या ब्रेसियरचा रंग थोबाडपुस्तकावर बोंबलत सांगणे, पर्स कुठे ठेवलेली असते हे लिहीणे वा किती आठवडे कसले डोहाळे लागले आहेत यामुळे ब्रेस्ट कॅन्सर अवेअरनेस (कसा होतो हे माहित नाही.) करणे यात मूलभूत फरक वाटतो. अर्थात nothing is sacred यावर विश्वास असल्यामुळे (इथेही थोडा विरोधाभास दिसतो) ब्राज्वलन असो वा थोबाडपुस्तकावरचे टँट्रम्स, टवाळी करण्यासाठी मला काहीच वर्ज्य वाटत नाही.

असा माझ्यासारखा विचार सर्वांनीच करावा असा हट्ट नाही. मला जी टवाळी हसण्यावर सोडून द्यावी असं वाटलं त्यामधून प्रेरणा घेऊन नीरजाने अभ्यासपूर्ण लेख लिहावा हे मला आवडलं. वादावादीमधून सर्वांचाच फायदा होईल असं नाही.

तुझ्या मूळ लेखातल्या (आणि इतरांच्या, इतरही काही लेखांतल्या) द्व्यर्थी संवादांबद्दल मी (आणि माझ्यासारख्या इतर टवाळांनीही) तक्रार करणं म्हणजे पर्यावरणवादी व्यक्तींनी भर उन्हाळ्यात ड्रायरमधे कपडे वाळवण्यासारखं झालं.

माहितीपुर्ण लेख. आवडला.

इकडचे तिकडचे लेख वाचले. ह्या लेखांतील त्या लेखाबद्दलची मते पटली नाहीत. त्या लेखात टवाळी नक्कीच होती. किंबुहना त्या लेखाचे प्रयोजनच खुसखुशीत शैलीत दुसरी बाजु दाखवण्याचे असावे असे वाटले.

राजेशच्या पोस्ट मुद्देसुद.

नी, सुरेख लेख, आगळीवेगळी माहिती. इलस्ट्रेशन्सही फारच छान.

या कॉर्सॅटबद्दल तिडीक आली ती टायटॅनिक सिनेमात रोझची आई रोझचं कॉर्सेट आवळून आवळून बांधते त्या प्रसंगात.

कृपया मी हा लेख लिहिण्याचे कारण कुठलेतरी एक लिखाण हे नाही हे समजून घ्यावे. त्या लिखाणाचे एवढे महत्व माझ्या दृष्टीने नाहीच आणि ह्या लेखाच्या मागची प्रेरणा/ ट्रिगर असे कुठलेही श्रेय त्या लिखाणाने/ लेखनकर्त्याने घेऊ नये. लेख लिहिणार्‍याची आणि मित्रमंडळींची तशी समजूत झाली असेल तर तो त्यांचा प्रश्न आहे. कदाचित त्यांच्या लेखाच्या प्रसिद्धीसाठी त्यांना असे करण्याची गरज असावी.

असं तुम्ही लिहिता खरं. पण माझ्या मिसळपावच्या खरडवहीत तुम्ही हे लिहिलेलं आहे.
----
नीधप
Tue, 01/03/2011 - 14:07
तुमच्या एका लेखावरून/ प्रतिक्रियांवरून तिरमिरून जाऊन एक लेख लिहिलाय. लिहिता लिहिता तो अभ्यासयुक्तच झाला. तर तो लेख या महिन्याच्या मार्चमधे माहेर या मासिकात छापून आलाय. जमल्यास बघावा.
----

आणखी काय बोलू? माझे काही गैरसमज झाले असतील तर त्यासाठी पुरेसं सबळ कारण तुम्हीच पुरवलेलं आहे.