ध्यान गरज आणि फायदे

मला असे वाटते की असे करू लागलो तर लोक म्हणतील "काय पण ध्यान आहे", म्हणून करणे होत नाही. असो गंमतीचा भाग सोडला तर ध्यानविचार चांगला मांडला आहे.

माझ्या डोक्यात एकाच वेळी, इतक्या विषयांवर विचार चाललेले असतात, कि सर्व काढून टाकणे अशक्यच वाटतय. मला वाटते एकाच गोष्टीत न गुंतणे, हा माझ्यासाठी विरंगुळा आणि विश्रांती आहे.

विचार चांगले काय उत्तमच आहेत.
पण concentration = एकाग्रता
contemplation = चिंतन
meditation = ध्यान (काहीही न करणे)
असा तिन्हीत फरक आहे. तुम्ही म्हणता तसे ध्यानात विचारांकडे अलिप्तपणे बघण्याचा अभ्यास करायचा असतो. हे ही ठीक.
पुढे जे म्हटले आहे <<अशावेळी आपण विचारांना अनाहूत पाहुण्यांप्रमाणे वागवायचं.जसे एखादी व्यक्ती नको असताना आपल्या घरी आल्यास आपण त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करतो अगदी तसेच आपल्या विचारांच्या बाबतीतही करायचे.म्हणजे आपोआपच विचारांची निर्मिती बंद होऊन मन निर्विचार होण्यास सुरुवात होते.>> ते अतिशय अवघड आहे, अशक्य नाही. मन निर्विचार करणे फारच कठीण - ते काही क्षणाकरताच होते - सेकंदाच्याही खाली. पण सतत निर्विचार राहू शकत नाही.
<<अशावेळी आपण विचारांना अनाहूत पाहुण्यांप्रमाणे वागवायचं.>> हे ध्यानानं साध्य होते हे बरोबर.
या सगळ्याचा अभ्यास कसा करायचा ते दिले तर अजून चांगले होइल. या एका चांगल्या उपक्रमाकरता मनापासून अभिनंदन.

म्हणजेच सतत एकाच गोष्टीचा विचार करणे म्हणजेच ध्यान असा ध्यानाचा ढोबळ अर्थ

ध्यानाच्या वेळी एका विशिष्ट विचारावर मन केंद्रित केले जाते.

ध्यान करताना सुखासनात (पद्मासनात किंवा खुर्चीवर बसल्यास ताठ) बसायचे.
श्वास घ्यावा उच्छ्वास सोडताना शरीराचा एकेक भाग शिथील करीत जावा (रिलॅक्स)
अशा प्रकारे संपूर्ण शरीर शिथील करावे.
मग श्वासोच्छ्वासावर लक्ष केंद्रित करावे. हळूहळू तोही संथ लयबद्ध होत जाईल. इतका संथ की आपण श्वास घेतोय की सोडतोय हे जाणवणार नाही.
आता आपल्या ठरवलेल्या विचारावर लक्ष/मन केंद्रित करावे.(म्हणजे एखाद्या प्रश्नाचा विचार करावा असे नाही...तर स्वतःच्या मनाला सूचना दिल्यासारखा स्वसंवाद साधावा). हे विचार आधी शब्दबद्ध करून पाठ केलेले असले तर उत्तम . (मन भरकटू लागतेच. विचलित न होता त्याला योग्य जागी स्थिर करावे.)
इथे नामस्मरण इ. ही करता येते.
मन पूर्ण निर्विचार केल्याने नक्कीच लाभ होतो.

मस्त लिखाण.... आसेच चांगले लिहित जा.

छान

छान स्वप्ना...

छान सुरवात झालीय्.पण ध्यान लागणे भलतेच अवघड्.मन कधी निसटुन जाते ते कळतच नाही.

छान विषय आहे!

जर विचारांचा साक्षी होणे जमत नसेल तर श्वासाचा साक्षी व्हावे! प्राणायाम नव्हे, पण श्वास पहावा. हळुहळु विचार लोप पावत जातात. आणी चांगला किंवा वाइट असे कोणतेहि लेबल न देता विचार पहावेत साक्षी होउन.! कारण एखादा विचार चांगला किवा वाइट हादेखील विचारच आहे. या विचाराचाही साक्षी बनणे गरजेचे आहे.

ध्यान किंवा विपश्यना.
ताण का येतो हे आधी समजले तर ध्यानाचा फायदा होतो. ताणाचं कारण म्हणजे मनुष्य समस्या धरून ठेवतो. समस्या धरून ठेवल्या तर त्या सुटत नाहीत. समस्या सोडून दिल्या म्हणजे त्या नाहीशा होत नाहीत. समस्या पकडून न ठेवता त्या सोडवता येणं ही कला जमली कि ताण कमी होतो. पूर्णपणे ताणरहित जीवन जगायचं तर थोडं अजून वाचायला लागेल. सगळं सोडून दिलं कि ठीक होतं.

हिंदू संस्कृतीत सांगतात कि "जो जो जब जब होता है, वो वो तब तब होता है "
याचा शब्दशः अर्थ घेतला तर मनुष्य अंधश्रद्धाळू होईल किंवा निष्क्रीय होईल. याचा डोळसपणे अर्थ घेतला तर मात्र तो तणावरहित कार्य करू शकतो. तुम्ही समस्या सोडवण्यासाठी प्रयत्नशील रहा पण आताच समस्या सुटली पाहीजे, मला हवं तसंच झालं पाहीजे या चिडीने जर समस्येला चिकटून राहिलात तर दुसरं काहीच होत नाही. ती सुटायची तेव्हां सुटेल, तुम्ही मात्र ताण घेऊन हजारो आजार जडावून घेता.

एकदा एस डी बर्मन यांना एक गाणं हवं होतं. चाल तयार होती. या गाण्यासाठी त्यांना त्या काळचे सर्वात बिझी गीतकार शैलेंद्रच हवे होते. असतात एकेक संगीतकाराचे आडाखे. शैलेंद्र यांच्याशी फोनवर बोलणं झालं होतं पण शैलेंद्र काही त्यांच्या हाती लागत नव्हते. त्यांची शंकर जयकिशन व अन्य संगीतकारांसोबतची पेंडींग कामं चालूच होती.

एसडी खूप अस्वस्थ झाले. त्यांनी आरडी बर्मनना आदेश दिला कि शैलेंद्र यांना शोधून काढ आणि जोपर्यंत गाणं लिहून आणत नाहीस तोपर्यंत घेरी येऊ नकोस. आरडीची अवस्था एकदम अडचणीची झाली. शैलेंद्र बिझी माणूस, इकडे पित्याची आज्ञा. त्यांनी शैलेंद्र यांना सगळं सांगितलं. शैलेंद्र तत्वज्ञानी माणूस. ते हसले.

तीन दिवस ते आरडी ला घेऊन फिरत होते. रोज आरडी विचारायचे आणि शैलेंद्र सांगायचे "पंचम आज भी तू घर नही जा सकेगा, क्युं कि आज का दिन इस गीत का नही है "

तीन दिवसांनी आरडी काकुळतीला आला. तोपर्यंत शैलेंद्रने एक सिटींग संपवली. रात्र झाली होती. मग ते आरडी घेऊन भटकत राहिले. सिगरेटी ओढल्या. आरडीकडे पण सिगरेटचं पाकीट होतं. पण त्या काळात इतक्या लहान वयात सिगरेट जवळ आहे हे समजलं तर गाण्या ऐवजी शैलेंद्र एसडींना हेच सांगतील ही भीती होती.

आरडीने पुन्हा विचारलं. शैलेंद्र म्हणाले , चल जुहू बीच वर जाऊ.
बीच वर ते चंद्राकडे बघत होते. मध्येच ढग आले.
"शैलेंद्र म्हणाले आरडी तू आज भी घर नही जा सकेगा. क्युं की मुखडा तैय्यार है लेकीन कागज नही है"
आता मात्र आरडीला सिगरेटचं पाकीट काढून आतला कागद काढावा लागला.

शैलेंद्र ने ते पाकीट फाडलं. आतल्या बाजूवर गाणं लिहीलं
"खोया खोया चांद
खुला आसमान"

मग ते आरडीला म्हणाले " जी गोष्ट जेव्हां व्हायची असते तेव्हांच होत असते"

या गोष्टीत एसडींनी ताण घेतला. फॉलोअप ठीक आहे. पण अस्वस्थ होण्याने गीत लिहून होत नाही. त्यासाठी त्यांनी आरडी पाठवलं हे ठीक पण घरीच येऊ नकोस हे ताणाचे लक्षण आहे. हा ताण त्यांनी मुलाला पण ट्रान्स्फर केला. आरडींनी तो दबाव शैलेंद्रकडे ट्रान्फर करण्याचा प्रयत्न केला. पण शैलेंद्र तत्वज्ञानी होते. त्यांच्यावर दबाव आला नाही.

शैलेंद्र हे त्यामुळेच एव्हढा दबाव असतानाही , एव्हढे बिझी असतानाही शांतपणे गाणी लिहू शकले. ताण घेतला असता तर गाणे सुचलेच नसते.

आपल्यावरही अनेक जण दबाव आणतात, काही दबाव आपण घेतो. त्याने काहीच होत नाही.

हे ओळखण्यासाठी ध्यान.
ध्यानाने फोल काय, योग्य काय हे समजू लागतं.

खूप छान लिहिले आहेस रानभूली.

ध्यानाने फोल काय, योग्य काय हे समजू लागतं. >> आवडलं रानभुली.

धनवन्ती आणि वामिका , असंच विस्कळीत लिहीलेलं, तुम्ही मनापासून वाचलंत,
आणि आवडलं याबद्दल कृतज्ञ आहे.