ऊत्क्रांती होताना (फोटोसहीत)

मानवाच्या बाबतीतली माझी काही निरिक्षणे. हे ही उत्कांतीचीच उदाहरणे का? :
१. पूर्वी नविनच जन्मलेली बाळे डोळे बंद करून दिवसेंदिवस पडून असायची. आता जन्मताच डोळे उघडतात.
२. हाताच्या मुठी वळवलेल्या नसतात.
३. मुलांचे बोबडे बोलणे खूपच कमी झालेय.

दिनेशदा.... लेख खुप खुप खुप खुप खुप्प्प्प्प्प्प्प्प आवडला.... अ‍ॅनिमल प्लॅनेटवर मराठीत डॉक्युमेंटरी पहातेय असा भास होत होता... वेगळीच दृष्टी मिळाली आज... केवढा गाढा अभ्यास आहे तुमचा सर्वच क्षेत्रांचा!!! मानलं बुवा तुम्हाला... ____/\____
तुम्ही वापरलेले शब्दसुद्धा खुप छान आहेत... जसे साखरपाणी, अतिनील टोक, जांभळी धावपट्टी, सूर्यपक्षी, परागकण ओतणे... इतक्या सुंदर फुलाचे दीपकळी हे तितकेच सार्थ आणि सुंदर नाव... आहाहा... एका वेगळ्याच विश्वात आहे मी आत्ता...
साधनाचे प्रश्न आणि तुमचे त्यावरचे उत्तरसुद्धा खुप आवडले.

खरंच!

मामी, उत्तम निरीक्षण!

('यातली अनेक लक्षणे नंतर मायबोलीवर आल्यावर दिसून येतात' हा विनोदाचा प्रयत्न समजावात! )

सापांना आधी पाय होते ही खरच नवीन माहिती मिळाली. काही कोंबड्या मात्र उडतात ! पण स्टॅटिस्टिकली कमी झाले असल्यास अजिबात माहीत नाही. याच्यात 'मुद्दाम पोसलेल्या कोंबड्या' या प्रकारामुळे काही फरक पडला असेल का? उदाहरणार्थ वेन्कीज वगैरे!

-'बेफिकीर'!

<<आपल्या लहानपणी पेरुचा असा एक आकार असायचा, चित्रकलेत आपण नेहमी तोच आकार काढायचो. आता बहुतेक सगळे पेरु गोल गरगरीत असतात. मग ते पेरू, हळू हळू मागे पडत नष्ट होतील...............................................मानवाच्या बाबतीत देखील, आपल्या नैसर्गिक क्षमतांचा वापरच आपण केला नाही, (उदा तोंडी हिशेब ) तर काही पिढ्यांनंतर ती क्षमताच उरणार नाही.>>

खरंच फार इंटरेस्टंस्टिंग माहिती दिनेशदा.

आजकाल मोजून दहासुद्धा फोन नंबर्स तोंडपाठ नसतात,हेसुद्धा ह्यातलंच एक उदाहरण ना !...वापरा नाहीतर विसरा !

रु़णुझुणूशी सहमत आहे.

मेंदू जितका वापरला जाईल तितका पुढच्या पिढ्यांसाठी उपलब्ध होत असावा.

मेंदूचा वापर कमी झाला नसून, मेंदूच्या वेगळ्या भागाचा वापर होऊ लागला आहे असे मला वाटते. आताच्या पिढीला स्मरणशक्तीपेक्षाही गरज आहे ती इतर काही गोष्टींची उदा.मल्टीपल चॉईस मधून अचूक निवड करण्याची (माहितीचा अखंड धबधबा विविध मिडियाद्वारे समोर ओतला जात असताना आपल्याला आवश्यक तेवढी माहिती मिळविणे).

लेख फारसा पटला नाही.
शिवाय
पुर्वी कुशीवर वळणे, पालथे पडणे, पुढे सरकणे, रांगणे, बसणे, उभे राहणे, चालणे असे टप्पे असायचे आता बरीच बाळं यातले काही टप्पे टाळून प्रगती करतात. >>>> हे तर अजिबातच कळले नाही... टप्पे गाळून म्हणजे नक्की काय ? एखादं लहान बाळ जे सुरुवातीला उताणं झोपतं ते कुशीवर न वळता एकदमं पालथच होतं ?? की रांगता रांगता उभं न रहाता एकदम चालायला लागतं ??? तुम्ही लिहिलेल्या ह्या प्रोसेसमधले कुठले टप्पे पूर्ण गाळणे शक्य आहे का ?
ह्या तसच
पण आपल्या काही क्षमता मात्र कमी होत चालल्या आहेत. बारिक आवाज ऐकण्याची क्षमता, बारीक वस्तू बघण्याची क्षमता, चालण्या पळण्याची क्षमता कमी होत चाललीय. दात, केस पण आता तितके मजबूत नसतात. >>> ह्या निरिक्षणांना काही स्टॅटीसटीकल आधार आहे का ?

दिनेशदा, चांगला लेख!

माझ्याकडे काही फोटो असायला हवे (हवाई ला भरपुर दिसतात ही फुले, आणि बहुदा पॅसॅडेना मध्येही आहेत). सापडले की डकवीन इथे.

पण उत्क्रांतीचे किंचीत trivialization होते आहे असे वाटते.

नुसती चित्रे पाहुन, ती पण वेगवेगळ्या ठिकाणची, काही ठरवता येणार नाही. एकाच झाडापासुन सुरु झालेल्या अनेक पिढ्या पहाव्या लागतील.

> या झाडाने "विचार" केलाय कि जर तो सूर्यपक्षी त्या जांभळ्या "धावपट्टी" वर उतरला, तर त्याच्या डोक्यावर परागकण चिकटवता येतील.

तुम्ही म्हणता त्याप्रमाणे उत्क्रांती ही विचारपुर्वक होत नसते तर अपघाती/योगायोगी असते. बरेच छोटे छोटे बदल होत असतात. त्यापैकी जे वाचतात ते पुढे जात राहतात, पसरतात.

गम्मत म्हणजे या झाडातच पहिल्यांदा असा एक रंग सापडला आहे की जो केवळ प्राण्यांमध्ये असतो असे समजले जायचे.
http://www.redorbit.com/news/oddities/1914689/bilirubin_discovered_in_bi...

परागशी सहमत.

तुमचे शरीर एकदा बनले की त्याचा तुम्ही वापर कसा करता हे तुमच्यावर असते - त्याची क्षमता कमी झाली आहे असे नाही. आंत्रपुच्छ अनावश्यक असणे, अक्कलदाढेची आवश्यकता नसणे या गोश्टी उत्क्रांतीशी संबंधीत आहेत.

सध्या उडता येत नसलेले साप उडु शकतील किंवा उडतील का हे ते साप सुद्धा सांगु/ठरवु शकणार नाहीत.

लेख वाचायला मजा आली
पुर्वी कुशीवर वळणे, पालथे पडणे, पुढे सरकणे, रांगणे, बसणे, उभे राहणे, चालणे असे टप्पे असायचे आता बरीच बाळं यातले काही टप्पे टाळून प्रगती करतात. >>> ह्यात उत्क्रांतीपेक्षा मानवी स्वभावाचा भाग असावा. मी माझ्या लहानपणी पुढे सरकणे आणि रांगणे हे दोन टप्पे घेतलेच नाहीत. डायरेक्ट बसायला आणि नंतर धरुन उभं राहायला, चालायला शिकले. आळशीपणा दुसरं काय ! माझ्या मुलाने मात्र हे सगळे टप्पे अगदी वेळच्यावेळी घेतले. उत्क्रांतीचा भाग असता तर असं झालं नसतं ना ?

पुर्वी कुशीवर वळणे, पालथे पडणे, पुढे सरकणे, रांगणे, बसणे, उभे राहणे, चालणे असे टप्पे असायचे आता बरीच बाळं यातले काही टप्पे टाळून प्रगती करतात.>>>
मला पण हे फारस पटल नाही. माझी मुलगी कधीच रांगली नाही. बसायला लागल्यानंतर पुढची स्टेप रांगण्या ऐवजी ती स्कुटिंग करत असे.
पण उत्क्रांतीशी रिलेटेड अशा प्रकारच्व बिहेव्हियर नसावेत अस वाटत. मुलांना ज्या प्रकारच स्टिम्युलेशन मिळत , जीन्स , वातावरण इत्यादींचा त्यांच्यावर परिणाम जास्त होतो.
आजकालची मुल फार स्मार्ट झाली आहेत. फार लवकर सगळ कळत त्यांना . अस विधान आपण करतो पण तेव्हा त्याचा संबध उत्क्रांतीशी नसुन "आजुबाजुला इझीली माहिती अव्हाइलेबल असण" हा आहे , अस जास्त वाटत.

aschig <उत्क्रांती ही विचारपुर्वक होत नसते तर अपघाती/योगायोगी असते. बरेच छोटे छोटे बदल होत असतात. त्यापैकी जे वाचतात ते पुढे जात राहतात, पसरतात. > हे पटले. पण तरिही मला नेहेमी पडलेला प्रश्न असा कि हे बदल नक्की कोणत्या निकषांवर घडतात. कोण आणि कसं ठरवतं की हा बदल केल्यास या प्रकारच्या प्रजाती सस्टेन होण्याची शक्यता वाढेल.

बाकी कोंबड्या, गहू वगरे मधले बदल पूर्णपणे माणसांच्या हस्तक्षेपाने झालेले आहेत असं मला वाटतं.
पण तरीही रानकोंबड्या, रानबदकं बर्‍यापैकी उडतात. पाळलेले प्राणी शिकार करु शकत नाहीत कारण त्यांना कशी शिकार करायची हेच माहीत नसतं. वाघ सिंह सुद्धा जन्मापासुन पाळलेले असतील तर जंगलातलं आयुष्य जगु शकणार नाहीत. (जंगलात या प्राण्यांची आई शिकार कशी करायची हे लहानपणी त्यांना शिकवते.)

> कोण आणि कसं ठरवतं की हा बदल केल्यास या प्रकारच्या प्रजाती सस्टेन होण्याची शक्यता वाढेल.
कुणीही नाही. परस्परस्थानांतर (crossover) व गुणांतर (mutation) या प्रक्रियांमुळे सततच बदल होत असतात.
कोट्यावधी, अब्जावधी. त्यातील एखादा बदल तग धरतो (परिस्थीतीमुळे). बाकी सर्व विरुन जातात (व पुन्हा पुन्हा तपासुन पण पहिल्या जातात).

रिक्षा फिरवणे बरे नाही, पण एका संलग्न विषयावर दिवाळी अंकात एक लेख लिहिला आहे, ईच्छा असल्यास जरुर वाचा:
http://vishesh.maayboli.com/node/787

aschig धन्यवाद. लेख वाचुन आवडल्याची प्रतिक्रिया पण दिली होती लग्गेच.

पराग/आशिषना अनुमोदन.
developmental milestones skip होणे म्हणुन त्याला उत्क्रांती म्हणणे हे अतिसुलभिकरण झालं.
(मराठीत लिहीता येतं हे दाखवायलाच केवळ - प्रगतीचे/वाढीचे काही टप्पे चुकवून पुढील टप्प्यांपर्यंत जाणे/ गेल्यासारखे वाटणे या क्रियेला उत्क्रांती म्हणणे हे अतिसुलभिकरण झालं )

छान.

दिनेशदा, विकिपेडियावरची चुकीची माहीती तुम्ही दुरूस्त करा की.. हा का ना का.

दिनेशदा, विकिपेडियावरची चुकीची माहीती तुम्ही दुरूस्त करा की
सहमत.. तोही एक ओपन फोरमच आहे.

बाकी माहिती अगदी इंटरेस्टींग.

aschig च्या माहितीनेही ज्ञानात भर घातली. मीही विचार करत होते की अमुक एक गोष्ट अशी केली तर टिकेल हे कळते कसे आणि मुळात तीच गोष्ट करायची हे कसे कळते. हजारो गोष्टी घडत राहतात आणि त्यातल्या कामाच्या असतात त्याच पुढे टिकतात. अर्थात हे काही १० वर्षात होणार नाही. नकळत बदल होत राहणार.

आज आपल्याला हे बदल अगदी चित्रपटासारखे सलग दिसत नाहीत पण आतापासुन ५०-१०० व्या पिढीला कदाचित हे बदल चित्रपटासारखे दिसतीलही. १००-१५० वर्षांपुर्वीचे दस्ताऐवजीकरण केवळ लिखित स्वरुपात असायचे, आता ते प्रकाशचित्रे, फिल्म ह्या स्वरुपात केले जातेय. पुढच्या पिढ्या नशिबवान आहेत. मला परत मनुष्यजन्म घ्यायला आवडेल.

aschig तुमचा दिवाळीअंकातला लेख फक्त पाहिला. अजुन वाचला नाही. तो निवांतपणे डोके थंड असताना वाचणे आवश्यक आहे आणि तेही चारदा.... तेव्हाच काहीतरी थोडेफार कळण्याची शक्यता आहे... अर्थात हे तुमच्या लिखाणाला उद्देशुन नाही तर विषयाला उद्देशुन आहे. तुमचे विषयच असे असतात की ते वाचायला तीव्र इच्छा तर होते पण एकाच वाचनात काही हाती लागेल याची खात्री मात्र देता येत नाही.

सही लिहिले आहे.. इंटरेस्टिंग! उत्कांतीचे वगैरे माहिती नाही, पण आजूबाजूच्या झाडा-पाना-फुलांची रचना बघून, त्यामागे निसर्गाचा असा इतका अफाट विचार असू शकेल, हे बघून स्तिमित व्हायला झाले.

पराग आणि अश्चिगच्या पोस्टला अनुमोदन.
उत्क्रांती व्यक्तिगत पातळीवर घडून काही उपयोग नसतो, ती मोठ्या लोकसंख्येच्या पातळीवर झाली तरच ती पुढच्या पिढ्यात संक्रमित होउ शकते.
उत्क्रांती ही एक प्लॅन्ड, विचारपूर्वक, चाललेली प्रक्रिया आहे आणि तिची काही विशिष्ट सुरुवात अथवा शेवट आहे/ दिशा आहे या दोन्ही अत्यंत कॉमन व चुकीच्या धारणा आहेत.

>>आजूबाजूच्या झाडा-पाना-फुलांची रचना बघून, त्यामागे निसर्गाचा असा इतका अफाट विचार असू शकेल, हे बघून स्तिमित व्हायला झाले
अनुमोदन साजिर्‍या.

दिनेशदा विचार करायला लावणारी माहिती.

दिनेशदा, अतिशय प्रगल्भ लेख!! आणी त्यात माझ्या आवडीच्या विषयात असल्याने खुप छान वाटले.

<<आपण मेंदूचा जो भाग वापरू तो जास्त विकसित होणार.
आज आपल्याला निवड करण्याची क्षमता, जास्त वापरावी लागते. त्यामूळे ती विकसित होणार पण कदाचित स्मरणशक्ती कमी होईल. सध्या तरी आपल्या हातात तर्क करणे एवढेच आहे, नेमके काय होईल, ते सांगणे कठीण आहे.<<

अनुमोदन!! शाळेत असतांना सरांनी सांगितलेले आठवतेय की यापुढील मानवाची पिढी म्हणजे डोके मोठे, कानाची पाळी नसलेल्या स्थितीत असणार कारण, डोक्याचा उपयोग वाढलाय! कानाची पाळी, अपेंडीक्स यासारखे निरुपयोगी भागांना अस्तित्वच उरणार नाही.

मस्त लेख. सेल्फिश जीनची आठवण झाली.

कानाची पाळी, अपेंडीक्स यासारखे निरुपयोगी भागांना अस्तित्वच उरणार नाही.>>> सायंटीफिक अमेरिकनच्या नव्या अंकात ह्यावरच कव्हर स्टोरी आहे, त्यांच्या मते, ही प्रक्रिया प्रचंड संथ गतीने आणि कुठल्याही स्पष्ट दिशेशिवाय होते आहे. तिबेटीअन पॉप्युलेशनमधे कमी ऑक्सिजन लेव्हलला काम करु शकणार्‍या हिमोग्लोबिनचा जीन मिळाला आहे.

दिनेशदा, सुंदर लेख. नेहमीप्रमाणेच.
मला पण अश्चिगचे म्हणणे पटते.
>> उत्क्रांती ही विचारपुर्वक होत नसते तर अपघाती/योगायोगी असते. बरेच छोटे छोटे बदल होत असतात. त्यापैकी जे वाचतात ते पुढे जात राहतात, पसरतात.
हे फक्त झाडांच्या बाबतीत नाही तर प्राण्यांच्या बाबतीत पण खरंय, उदा. वाघ मागे लागतो म्हणुन हरीण "विचार करुन" त्याची धावण्याची क्षमता वाढवू शकत नाही. (तो जीव खाउन पळेल पण त्याच्या 'क्षमते'हुन जास्त त्याला पळता येणार नाही) हरणांच्या पुढच्या पिढ्यांमधे होत असलेल्या जनुकीय बदलांच्या परिणामस्वरुप ज्या काही हरणांची धावण्याची क्षमता वाढेल तीच हरणं जिवंत राहातील आणि हा उपयुक्त बदल पुढच्या पिढ्यांमधे जाईल. (हिच प्रक्रिया वाघांच्या पिढ्यांमधे देखिल होणार)

आणि हो... हे फुल, (जारदँ एक्झॉटिक, मोनाको)

>>या झाडाने "विचार" केलाय
हे वाक्य आणि एकंदरित लेखाची थीम चुकली आहे.

उत्क्रांती म्हणजे जाणीवपूर्वक बदल घडवून स्वतःच्या जीवजातीला (स्पेसीज) टिकवणे नव्हे. सर्वायवल ऑफ फिटेस्ट म्हणजे टिकण्यासाठी फिटेस्ट व्हायचा प्रयत्न करणे नव्हे. तर जे जीव फिटेस्ट असतील (जनुकीय दृष्ट्या) ते टिकणे.

आपली वागणूक (बिहेविअरल पॅटर्न), स्वभाव या गोष्टींवरही आपल्या जनुकांचा प्रभाव असतो.

सुगरण पक्ष्याच्या घरट्याच्या आकारावर, स्थापत्यावर त्याच्या प्रजननाची शक्यता ठरते. घरटे बनवणे सुगरण केवळ इकडे तिकडे बघून शिकत नाही तर ते त्याच्या जनुकांतून येते. म्हणजे एखाद्या मोराचा पिसारा किती सुंदर असेल हे जसे मोर अंड्यात असतानाच ठरते तसेच एखादा सुगरण किती सुबक घरटे बांधू शकेल हेही आणि तसेच बर्ड ऑफ पॅरडाईज ची फुले कोणत्या आकाराची/ रंगाची असतील हेही ते झाड रुजतानाच नक्की झालेले असते.

प्रत्येक सुगरणाचे घरटे, प्रत्येक मोराचा पिसारा, प्रत्येक झाडाची फुले थोडी वेगवेगळी असणारच.
उत्क्रांतीचा अर्थ एव्हढाच की एखादे नेहमीपेक्षा वेगळ्या आकाराची फुले येणारे झाड 'नेहमीच्या' परिस्थितीत प्रजनन करू शकले नसते. पण नव्या परिस्थितीत करू शकते आणि त्यामुळे जराशी वेगळी फुले येणार्‍या झाडांचा एक छोटा गट तयार होतो. नवी परिस्थिती बदलत बदलत नेहमीच्या (जुन्या) परिस्थितीच्या मानाने खूप वेगळी झाल्यावर मूळ गट कदाचित तग धरू शकत नाही आणि नवा गट तरून जातो. असे होतेच असे नाही. खरेतर ९९% हून अधिक वेळा नवा गट लगेच नि:शेष होतो. असो.

मृदुलाच्या प्रतिक्रीयेवरुन १-२ गोष्टी आठवल्या. ती म्हणते त्याप्रमाणे अनेक 'अप्रगत' प्राण्यांमधील बरीच वागणुक हार्ड-वायर्ड असते (म्हणजेच ते त्या गोष्टी विचार न करता करु शकतात - नव्हे, करतात). एक नाकतोडा आहे जो आपल्या पिल्लाकरता खाद्यपदार्थ आणले की (१) बिळाबाहेर ठेवतो, (२) आत आल-बेल आहे हे तपासतो, (३) बाहेर येतो, (४) खाद्यपदार्थ घेऊन आत जातो. एकदा काही क्रुर वैज्ञानिकांनी पाळत ठेवली आणि त्याने बिळाबाहेर ठेवलेले अन्न थोडे सरकवले. आला तो बाहेर ठाकठीक आहे हे पाहुन, खाद्यपदार्थ उचलले, बिळाबाहेर नेहमीच्या जागी ठेवले आणि गेला पहायला आत ठीक आहे का ते. पुन्हा यांनी ते सरकवुन ठेवले. पुन्हा आला तो बाहेर, आधीच्या जागी ठेवले, व गेला आत तपासायला. असे चाळीसेक वेळा झाल्यावर वैज्ञानिक कंटाळले पण तो साधु किडा नाही कंटाळला - त्याची क्षमताच नव्हती कंटाळायची.

सुगरण घरटे बांधतो आणि सुगरीण ते तपासायला येते. तिला ते पसंद पडले तर त्यांचे सुत पुढे सरकते, नाहितर बिचारा नर दुसरे घरटे बांधायला घेतो - बांधावेच लागते. एक गेली तर दुसरी असे चालत नाही. दुसरे नर पण अर्थातच ती घरटी घेत नाहीत. मुनिया नामक पक्षी मात्र छान मुव्ह-ईन होतात या घरट्यांमध्ये - आयत्या घरट्यावर मुनियाबा.

आणि मानव माकडापासुन उत्क्रांत झाला असे न म्हणता, मानवाचे व माकडांचे कोणतेतरी खापर^n पणजोबा एकच असे म्हणणे योग्य आहे.