ओरखडा

लहान वयात 'बोचलेले काटे' काही केल्या निघतच नाहीत. बोचतच रहातात सारखे.

मी सुद्धा जूनी पूस्तक बाईंडींग करून वापरलीयेत. आणि एकदा तर माझ 'जून पूस्तक' वर्गा बाहेर फेकण्यात आलय. 'माझ्या पूस्तकाचा' अपमान माझ्या 'स्वतःच्या अपमानापेक्षा' जास्त झोम्बणारा आहे.

मी नाही आहे त्या शाळेचा. खूपच छान लिहिला आहेस तू

काय लिहू?? नेहमी प्रमाणेच सुं द र ! ! !

वाचल्यावर माझ्याही मनात शाळेच्या असंख्य आठवणी दाटून आल्या.. त्यापैकी एक आठवण.. तत्वाला चिकटून राहण्याची..

सातवीत असतानाची गोष्ट आहे. शाळेत दर महिन्याच्या सात तारखेच्या आत वर्गशिक्षकांकडे फी जमा करायला लागायची. एका महिन्यात काही कारणाने मला सहा तारखेपर्यंत फी भरायला जमले नाही. मी सात तारखेला फी घेऊन शाळेत गेलो पण त्यादिवशी आमच्या वर्गशिक्षिका रजेवर होत्या. त्यांच्या तासाला आलेल्या दुसर्‍या सरांना मी मला आज फी भरायची आहे असं सांगितलं ते म्हणाले मला ती जमा करून घेता येणार नाही तू उद्या तुमच्या बाई आल्या की भर. तरी मधल्या सुट्टीत मी शाळेच्या पर्यवेक्षकांकडे जाऊन पुन्हा तेच सांगितलं तर त्यांनीही मला दुसरे दिवशी फी बाईंकडेच भरायला सांगितले. आठ तारखेला वर्गशिक्षिका आल्यावर मी त्यांच्याकडे फी जमा करायला गेलो तर त्यांनी पन्नास पैसे दंड भरायला सांगितला. मी त्याला साफ नकार दिला. या बाई खरं तर आमच्याच कॉलनीत राहायच्या त्यामुळे त्या म्हणाल्या की तुझ्याकडे आत्ता पन्नास पैसे नसतील तर मी भरते तू नंतर दे. मी त्याला देखिल नकार दिला. मी म्हणालो शेवटच्या दिवशी म्हणजेच सात तारखेला मी फी आणली होती पण शाळेने ती स्विकारली नाही त्यामुळे मी दंड भरणार नाही. त्यांनी मला खूप समजावायचा प्रयत्न केला की पन्नास पैसे काही खूप मोठी रक्कम नाहिये आणि नियमाप्रमाणे सात तारखे नंतर फी भरल्याचा दंड म्हणून ते द्यावेच लागतील.
मी माझ्या भूमिकेवर ठाम राहिलो. त्यांना घेऊन पर्यवेक्षकांकडे गेलो तर पर्यवेक्षक सुद्धा दंड भरून टाक म्हणाले. मग तर मी दंड न भरण्याचा ठाम निश्चय केला. बाई म्हणाल्या की तू आत्ता जा मी संध्याकाळी तुझ्या आईशी किंवा बाबांशी बोलते. मी म्हणालो शाळेच्या गोष्टी शाळेतच होऊ देत. तुम्ही त्यांना शाळेत बोलवा आणि बोला. आता मात्र त्यांचा संयम सुटत चालला होता. म्हणाल्या जास्त आगाऊपणा करू नकोस. मी संध्याकाळी घरी येऊन बोलले म्हणून काय फरक पडणार आहे? उलट त्यांचाच हेलपाटा वाचेल. मी म्हणालो मग पुढच्या महिन्याची फी मी तुमच्या घरीच येऊन भरली तर चालेल का? बाईंनी माझ्यापुढे हात टेकले अन म्हणाल्या असो मीच तुझा दंड भरते आणि कोणाला सांगत पण नाही. मी त्याला पण नकार दिला. शेवट हे प्रकरण घरी पोचले. आई-बाबांनी मला पाठिंबा दर्शविला. शाळेने सुद्धा दंड आकारला नाही पण या गोष्टीचा निकाल घरी लागल्याची बोच माझ्या मनाला लागून राहीली.

असो.. तुझ्या लेखाच्या प्रतिक्रियेत हे जरा जास्तच लिहिले आहे.. पण राहवले नाही..

दाद, खरच गं किती छान लिहिलेस?असे ओरखडे बर्याचदा पडतात ग मनावर. अगदी आताही. इलाज नसतो. जे ओरखडे देतात, त्यांना त्याचं काही गम्य नसतं.आपणच काही न घडल्या सारखं वागायचं झालं.

दाद : नेहमीसारखेच मस्त लिहिलेस.. तुझी भाषा वाचणार्याला गुंगवून ठेवते बघ...
आणि त्या वयात दाखवलेले धैर्य पन कौतुकास्पद...

अभी : तुझे वागणे पण अगदी वाखाणण्याजोगे रे...
(credit cards ची बिले भरताना आता उपयोगी पडत असेल तुला )

असाच एक माझा किस्सा... पण थोडासा वेगळा...

इयत्ता पाचवी विषय इतिहासच...

छोट्या शाळेतून नुकताच मोठ्या शाळेत आलेलो... मी आणि माझा आधीच्या शाळेतला एक जानी दोस्त, दोघे एकाच बाकावर बसायचो.. तसा मी खूप बडबड्या होतो पण तास सुरु असताना बडबड बंद असायची...

एकदा माह्याकडे पेन नव्हते म्हणून मी मित्राला पेन मागत होतो तास सुरु असताना तर त्याने ईतिहासाच्या बाईंकडे भर वर्गात तक्रार केली की मी बडबड करतोय म्हणून... बाईंना शिकवण्यात व्यत्यय आल्यामुळे त्या खूप चिडल्या आणि त्यांनी मला उठून शेवटच्या बाकावर बसायला सांगितले...

तास संपल्यावर सुद्धा त्यांचा राग गेला नाही आणि त्यांनि मला फर्मावले की माझ्या तासाला तू कायमच शेवटच्या बाकावर बसायचे...

अख्या वर्गात बाईनी असा अपमान केल्यामुळे मी अगदी रडवेला झालो होतो...
तेव्हापासून मी माझी जागाच मागे बदलून घेतली ....

पण मुळात बाई मोठ्या मनाच्या होत्या.. रागाच्या भरात त्यांनी मला शिक्षा केली खरी पण वर्षाच्या शेवटी माझी माफी पण मागितली..
"मी समजले तसा तू नाहीस.. खूप शांत आहेस... तुला मागे बसवायला लावून माझे चुकले"

एखाद्या विद्यार्थ्याची भर वर्गात माफी मागायला पण मनाचा खूप मोठ्ठेपणा लागतो तो बाईनी दाखवला आणि माझा त्यांच्याविषयीचा राग लगेच पळून पण गेला..

पण तो मित्र.. तो अजूनही माझा मित्र आहे.. पण त्याने माझ्या मनावर एक ओरखडा उठवलाच... तो हे कधीच विसरलेला असेल पण मी कधीच विसरु शकणार नाही...

http://milindchhatre.blogspot.com

लई भारी....
खुप काही छान छान...

खूप छान उलगडली आहेस विद्यार्थी मनाची उलघाल... मलाही असेच किस्से आठवले शाळेतले १-२, आता ते इथे लिहित बसत नाही, पण ते कधीही विसरता येत नाहीत, हे ही तितकच खर. तुझ्या वडिलांचही कौतुक वाटल, माझ्या आजोबांची आठवण झाली त्यांचा दृष्टिकोण वाचून. आपाल्याला समजून घेणारे वडिलधारे मिळण हे भाग्यच असत, नाही का?
अभि, तुझेही कौतुक वाटले.

दाद,

नेहमीप्रमाणेच छान लिहिलं आहेस. मी गुलमोहरवर फारसा फिरकत नाही, पण तुझं आणि itGirl चं लिखाण मात्र आवर्जून वाचतो. मनाला कुठेतरी भिडणारं आणि सरळ ओघवत्या भाषेत लिहिता तुम्ही दोघी, म्हणून ते मला जास्त भावतं.

तुझी ही गोष्ट वाचताना माझं मन मला माझ्या शाळेत घेऊन गेलं आणि स्मरणशक्तीला भरपूर ताण देउन सुद्धा अशा प्रकारचा कुठलाही प्रसंग माझ्या शाळेत घडलेला मला आठवला नाही. in fact मी दहावी मध्ये असताना, इतिहासाच्याच पुस्तकाचा एक दुसराच किस्सा घडला होता.

इतिहासाच्या मराठी भाषेतल्या पुस्तकात Republic of India चं भाषांतर "भारतीय संघराज्य" च्या ऐवजी दुसरंच काहीतरी केलं होतं. वर्ष सुरू झाल्यानंतर एक दोन महिन्यांनंतर चुका सुधारलेली नविन आवृत्ती बाजारात आली. तो पर्यंत आम्ही जुनीच पुस्तकं वापरत होतो. इतिहासाच्या बाईंनी वर्गात हे announce केलं आणि सांगितलं की आपण नविन पुस्तकानुसार शिकणार आहोत. सहाजिकच आम्ही दहावी सारख्या महत्वाच्या वर्षात पंगा नको, म्हणून नविन पुस्तक विकत घेतलं. माझ्याच बेंच वर बसणार्‍या माझ्या मित्राला मात्र घरच्या परिस्थितीमुळे नविन पुस्तक घेणं परवडणारं नव्हतं. त्याने ते तास संपल्यावर आमच्या इतिहासाच्या बाईंना सांगितलं. बाईंनी शांतपणे त्याचं म्हणणं ऐकून घेतलं. दुसर्‍या दिवशी शाळा सुटल्यावर येऊन भेट म्हणाल्या.
दुसर्‍या दिवशी शाळा सुटल्यावर आम्ही टिचर्स रूम मध्ये बाईंना भेटलो. त्यानी मित्राकडे त्याचं पुस्तक मागितलं आणि स्वत: त्या पुस्तकात जिथे जिथे म्हणून दुरुस्ती पाहिजे होती, तिथे तिथे ती करून दिली आणि म्हणाल्या " हे घे तुझं नविन पुस्तक. घरी जा आणि भरपूर अभ्यास कर".

अशी होती माझी शाळा आणि शाळेत शिकवणारे सगळे शिक्षक. त्यामुळे तुझ्या बाबतीत घडलेला प्रसंग वाचून मनात आलं .... "
ऐसा भी होता है ???????"

--
अरूण

शाळेत असताना आपल्या शिक्षकांबद्दल मनात एक अतिशय आदराचं, प्रेमाचं आणि जवळपास आपल्या आई वडिलांच्या नात्याशी बरोबरी करणारं असं अढळ स्थान असतं. त्या स्थानाला असा धक्का बसला तर मनावर ओरखडाच काय चांगला मोठा व्रण आयुष्यभर राहतो.

अरूण, पडवळ बाई होत्या का रे इतिहासाला???

खुप छान लिहिलयेस..... नेहेमीप्रमाणे......... वाचताना मलापण जुन्या काही गोष्टी आठवल्या...... वाचताना डोळे भरुन आले होते.........

सुरेख लिहिलयस दाद.. त्या कोवळ्या वयात मनावर कधी कधी सर्रकन ओरखडे उठतात!
अभि, तुझे कौतुक वाटले.
मिल्या, तुझ्या बाईंचा मोठेपणाच स्वतःची चूक कबूल करणं म्हणजे.. आणि तुझाही.. की त्यांनी माफी मागितल्यावर तू उगाच कटूपणा मनात ठेवला नाहीस ते.. नाहीतर काही लोक उगाच काही गोष्टी कुरवाळत बसतात
अरुण, वा सही होत्या त्या बाई! आणि शिक्षक असेच असावेत ना.. दादच्या इतिहासाच्या बाईंसारखे शिक्षक imagine करवत नाहीत!

ओघवत लिहिल आहे तुम्ही..... आणी शाळेतला कणखरपणा सुध्दा आवडला........... शाळेतले आनि कालेज (कस लिहायच??) पण घटना आठवल्या.................

बालमनाच्या कप्प्यात असे कितीतरी ओरखडे आपण सुंदर क्षणांबरोबरच जपून ठेवतो, नाही?
चवथीत असतांना ताप आला होता. मग होमवर्क नाही झाला. विचारल्यावर उभे राहून कारण सांगितले. सरांनी जवळ बोलाविले. ध्यानीमनी नसतांना सणकन गालावर ओढून दिली. अशक्त पणामुळे की बेसावध असल्याने तोल गेला माझा आणि शेजारी असलेल्या बोर्डवर जावून आपटले. खरचटलं. सर निर्विकारपणे दुसर्‍याकडे वळाले.
इतक्या वर्षांनी हे फक्त तुलाच सांगत्येय. घरी सांगायची हिंमत नाही झाली. का ते माहीत नाही. काही विशेष कारण नव्हतं न सांगायला.

एकदम ओघवते लिहीले आहेस, या निमीत्ताने परत एकदा शाळा, वर्ग, सगळ्या बाई-गुरुजी, शाळेतले मानापमान आणि बरेच प्रसंग असे सगळे डोळ्यासमोर येवुन गेले.

खरच शिक्षकांनी मुलांना घडवायला हवं पण शिक्षकच काही काही विद्यार्थ्यांबद्दल अढी ठेवून वागतात. शाळेचे दिवस आठवावेसे पण वाटत नाही कधी कधी. कारण वाईट अनुभवच जास्त लक्षात रहातात. अर्थात सगळे शिक्षक असे असतात असं माझं मुळीच म्हणणं नाही.

त्यामुळे दाद, मला जाणवला तुझा ओरखडा.

मंजू,

नाही. पडवळ बाई कधीच नव्हत्या आम्हाला. करंदीकर बाई होत्या.

पूनम,

हो. आमची शाळाच तशी होती चांगली. अपवादात्मक एक दोन प्रकार सोडता, असले कुठलेच प्रसंग आमच्या शाळेत घडलेले मला आठवत नाहीत.
--
अरूण

दाद,
काही काळापूर्वी तू आपल्या ज्ञानेश्वरीच तत्वज्ञान जगणार्‍या बाईंविषयी लिहील होतस. ते चित्र आणि हे चित्र दोन्ही परस्पर विसन्गत असुनही तू छान रंगवली आहेस. तुझ लेखन मी नेहेमी वाचते पण आज पहिल्यादाच प्रतिक्रिया देत आहे. बाल मनाची होणारी घालमेल प्रत्येकानेच केव्हा ना केव्हा तरी अनुभवली असेल पण तिला सुरेख रित्या शब्दबद्ध केल्याबद्दल अभिनन्दन.

नेहमी प्रमणेच सुरेख. एक विनंती आहे तुझ्या लिखाणा बरोबर माझी 'सुरेख' अशी प्रतिक्रिया तुच टाकत जा by default

नेहमि प्रमाणेच छान...........

सगळ्या शाळेतल्या गोश्टीची आठवण झाली.

दाद, खुपच वाईट अनुभव आणि खुपच छान लिहीलास. खरच ओघवती भाषा

लिहिलंस तर छानच आहेस पण एकदम एक जखम भळभळली...
पुण्यामधे मुलींच्या मराठी शाळांमधे शाळेचा फोकडान्स ही एक फार मोठी गोष्ट असायची. पहिल्या बक्षिसाची चांदीची परडी हुजूरपागा, अहिल्या किंवा रेणुका अश्या शाळांच्यात फिरत असायची. त्यातही आमच्या शाळेकडे म्हणजे हुजूरपागेकडे जास्त. त्यामुळे शाळेचा फोकडान्स ही महत्वाची बाब असायची. साधारण जुलै ऑगस्ट मधेच निवड आणि तालमी सुरू व्हायच्या.
नाचायला तर काय पहिल्यापासूनच आवडायचं त्यामुळे ५वीत असताना ठरवलं यावर्षी जायचंच. स्वत:च्या नाचाबद्दल खात्री होती नक्की. निवडीची नोटीस लागली, अमुक तमुक आणि तमुक बाईंना भेटा म्हणून. मी गेले एका तमुक बाईंना भेटायला. वय वर्ष ९, उंची बरी पण पाप्याचं पितर, केस हे एवढे लांब, त्याच्या दोन वेण्या त्याही वरती बांधलेल्या. अर्थात बर्‍याचश्या मुली अश्याच असायच्या. बाईंना विचारलं की मला पण यायचंय म्हणून तर बाईं हसल्या आणि सरळ म्हणाल्या "आम्ही फक्त सुंदर मुलींनाच घेणारोत!" आजूबाजूच्या २ मुली फिसकन हसल्याचंही आठवतंय. सगळा दिवस मी स्वतःला लपवत फिरत होते. पण हे घरी सांगण्याचीही हिंमत झाली नाही का कोण जाणे. हल्ली हल्ली कधीतरी आईला सांगितलं होतं.
आणि त्यात आमच्या नातेवाइकांनी भर घातली. आई माझी सुंदर, तर ही तुझी मुलगी? असं सगळे बघायचे माझ्याकडे आईने ओळख करून दिली की. बिचारी माझी आई पण कळवळायची यामुळे आणि मी अजूनच आक्रसून घ्यायचे स्वत:ला. नंतर पुढे कैक वर्ष दिसायला सुंदर नसण्यामुळे गिल्टी वाटून घेत घालवली. एकुणातच कॉन्फिडन्स कमी पडायचा कित्येक वर्ष. आजही पटकन अनोळखी कुणाशी बोलायला सांगितलं की एक क्षण स्वत:चा चेहर्‍याचा विचार येऊन बाचकायला होतं.
-नी
http://saaneedhapa.googlepages.com/home

दाद, अतिशय सुंदर लेख. तुझ्या हिंमतीला सलाम ! आणि तुझ्या आई वडीलांना पण. अतिशय धैर्यानं सामोरं गेलात तुम्ही या प्रसंगाला. वर्षभर इतका मानसिक ताण सहन करणे खूपच कठीण आहे.
एक किस्सा. हे माझ्या बाबतीत घडलेलं नाही पण आठवलं वरचं सगळं वाचून. शाळेत एक चित्रकलेच्या बाई होत्या. वर्गात एक मुलगी होती जिला ३ मोठ्या बहीणी होत्या, त्याही याच शाळेत शिकून गेलेल्या. तर ही पाचवीत आली तेव्हा या बाई पहील्या दिवशी ओळख करुन घेताना तिचं आडनाव ऐकून म्हणाल्या "अगंबाई, तू त्या xyz ची बहीण का ? अरे बापरे, बरीच मोठी लाईन आहे की तुमची ! अजून किती आहेत तुझ्या मागे ? " ... नवीन शाळा, नवीन मुलींदेखत अश्या अनपेक्शित प्रकारे बाईंनी उपहास केल्यामुळे तिची काय अवस्था झाली असेल ? शिवाय या गोष्टित त्या बिचारीचा काय दोष ? पण वर्षानुवर्षे असे ओरखडे मुलांच्या मनावर शाळेत उमटतच असतात. कधी शिक्षकांकडून तर कधी वर्गातल्याच इतर मुलामुलींकडून.

दाद...... छान लिहिलं आहेस गं !

राहवून भावाच्या मोबाईलला फोन लावलाच, 'अरे, नंदू परवा....त्या कोणतरी बाई खडूस आहेत म्हणत होता ना?... लक्ष ठेव रे. उगीच कसलंतरी ओझं घेऊन वावरेल पोर..... खंबीर व्हायला सगळं आयुष्य आहे रे, पुढे!'
........... हे वाक्य अगदी हलवून गेलं गं...!

दाद! मस्तच लिहिलंस! नववी दहावीच्या वयात स्वतः "खंबीर" असण्यापेक्षा आपल्यामागे कोणितरी खंबीरपणे उभे आहे हा आधार जास्त महत्वाचा असतो. 'आणि 'खंबीर व्हायला सगळं आयुष्य आहे रे, पुढे!' अगदी बरोबर!

बोले तो सलाम!!!!

बाईंना मुल्य शिक्षणाची गरज कळत नव्हती का?

हे वाचलच नव्हतं मी. छानच लिहिलं आहेस. शाळेत असताना शिक्षकांचं एक वेगळच स्थान असतं ना आपल्या मनात. आणि अचानक हे असं कोणी वागलं की खूप वाईट वाटतं. तुझ्या आई-बाबांचं ही कौतुक. त्यांनी संयत हातळले सगळेच.

अज्जुके, माझी आई तर आई दोन्ही ताया पण छान दिसायला, एकुण व्यक्तीमत्वही हुशार, हरहुन्नरी. आम्ही एकाच शाळेत शिकलो. त्यामूळे मी चित्र-बित्र न काढणारी, नाचता न येणारी, कुरुप मुलगी आहे हे दिसायचं सगळ्यांच्या डोळ्यात त्यातल्या त्यात वर्षाखेर निकाल त्यांच्या सारखा यायचा त्यामूळे थोडी तरी लाज राखायचे

छान ,आवडल

नि:शब्द कोलाहल. !!!

you may meet me in details at ....... www.layakari.com
I am here too in part ..... http://adnyaatvaas.blogspot.com

दाद
अगदी टचिन्ग लिहिल आहेस. कोवळ्या वयातल्या ओरखाड्यांचा व्रण खूप काळ मनावर रहातो.