भारत 'माझा' देश - कधी होणार ?

तीन दिवस लागोपाठ आलेल्या सुट्टी मुळे पर्यटन जशी स्थळ ओसंडून वहात होती त्याच प्रमाणे जागोजागच्या कचराकुंड्या सुद्धा. महापालिका कर्मचार्‍यांना देखील सुट्ट्या असल्या मुळे, ह्या कचर्‍या पेट्या ओला /सुका हा भेदभाव विसरुन भरभरुन वहात होत्या.

गुरुवारी संध्याकाळी आम्ही सोसायटीतल्या अतीउत्साही सभासदांनी प्रत्येक घरी जाऊन विनंती केली, तीन दिवस कचरा गोळाकरण्यात येणार नाही, कृपया आपल्या आसपासचा परिसर स्वच्छ ठेवण्यासाठी सहकार्य करा, कचरा कमीत कमी निर्माण करा, आपल्या घरीच ठेवा ,इ इ. काहींनी नुसतच ऐकुन घेतल्,काहींना पटल तर, आले मोठे शहाणे ह्या अविर्भावात ऐकवल ' अहो आपण जरी कचरा टाकला नाही, तरी बाकीचे टाकणारे च ना ?? ते थोडी थांबणार ? त्यातच आपला ही टाकायचा, घरी कसा काय ठेवणार ??"
शेवटी व्हायचे तेच झाल. कचरापेट्या भरभरुन वहायला लागल्या. लोक नाका तोंडावर रुमाल ठेवून , प्रसंगी रस्ता बदलुन ये जा करु लागले , पण कचरा टाकायचे कोणीही थांबले नाही. ही आपली मानसिकता. हे आपल /माझ घर आहे ते स्वच्छ ठेवायलाच हव, ह्या प्रमाणे च हा माझा देश, परिसर, (निदान कॉलनी )आहे, तो ही स्वच्छ ठेवायलाच हवा ही भावना आपल्या मनात कधी निर्मांण होणार ??

मध्यंतरी पुण्यात कचर्याची मोठी समस्या निर्माण झाली होती, देवाची आळंदी इथल्या कचराडेपोत कचरा टाकण्याविरुध्द तिथल्या स्थानिक नागरीकांनी आंदोलन केलं. स्थानिक वस्ती जवळ कचरा डेपो असण ह्याचा अनुभव पुणेकरांनी बरीच वर्ष घेतलाय.तरीही शहरातल्या कचराकुंड्या भरभरुन वहात होत्या, पण नागरीकांनी कचरा टाकण बंद केल नाही. आमच्या सोसायटी मधे त्या दरम्यान आम्ही एक उपक्रम राबवला, ओला कचरा आणि कोरडा कचरा वेगळा ठेवणे, ओला कचरा सोसायटीतील आवारात जिरवणे, प्लॅस्टिक पिशवी न वापरणे. सुरवातीला अगदी अत्यल्प प्रतिसाद मिळाला. पण पुन्हा शनिवार, रविवार प्रत्येकाकडे जाऊन दोन्ही प्रकारचा कचरा वेगळा करण सगळ्यांच्याच कस हिताच आहे हे गळी उतरवण्याचा प्रयत्न केला. शेवटी दोन तीन आठवड्या नंतर आमच्या प्रयत्नांना यश आल. आता सोसायटी तील सर्व लोक ओला व सुका कचरा कटाक्षाने वेगळा टाकतात. आप जर मनात आणल तर ह्या समस्येवर निश्चित पणे मात करु शकतो. गरज आहे आपली मानसिकता बदलण्याची

आपण परदेशातल्या स्वच्छ्तेचे नेहमीच गोडवे गातो, पण इथे वाट्टेल तिथे कचरा टाकणारा माणूस,परदेशी गेल्यावर प्रसंगी कचरा आपल्या पिशवीत, खिशात बाळगतो पण रस्त्यावर टाकत नाही.
हीच मानसिकता आपण आपल्या देशा बाबत का ठेवत नाही ?? इथे तर 'थुकना मना है ' ही पाटीच लाल झालेली दिसते. सोसायट्यां मधे, लोकांनी थुंकु नये म्हणून देवांना वेठीला धरलेल दिसत.मग सरकारला /महापालिकेला दोष द्यायला मात्र सगळे पुढे असतो, पण हेही बघायला हव, महापालिकेन दिलेल्या किती सुचना / नियम आपण अंमलात आणतो ? पाळतो ?

प्लॅस्टिक मुळे होणार प्रदुषण - इतर अनेक भेडसावणार्या समस्यांपैकी ,माणसाने स्वतःच्या गरजे पोटी निर्माण केलेली एक समस्या. खरच आज प्लॅस्टिक चा होणारा वापर हे एक गंभीर समस्या बनलीय आणि ती निर्माण होण्यासाठी आपण आणि आपली मानसिकताच कारणीभूत आहे.
मध्यंतरी ५० मायाक्रॉन पेक्षा कमी जाडीच्या प्लॅस्टिक वापरा वर सरकार ने बंदी घातली होती. परंतु नियम हे तोडण्याकरताच असतात ह्या उक्तीनुसार, ती कधीच धुडकावुन लावली गेली आणि प्लॅस्टिकचा वापर जोमाने वाढला. आठाण्याची कोथींबीर असो नाहीतर आठहजाराचा शालु असो, प्लॅस्टिक च्या पिशवी शिवाय आपण ती घरीच आणु शकत नाही. इथे खरी आपली मानसिकता बदलण्याची गरज आहे.
आमच्या इथल्या दुकानदाराशी मी एकदा बोलले होते प्लॅस्टिक च्या पिशव्या न पुरवण्या बद्दल. त्याने २ दिवस बंद केल प्लॅस्टिक च्या पिशव्या देण, पण नंतर पुन्हा चालु. मला म्हणला " तुम्हाला पहिजे तर नका घेऊ, पण मी दिली नाही पिशवी तर शेजारचा दुकानदार देतो, गिर्‍हाइक जातं माझ अशाने" ही मानसिकता कधी बदलणार ?

माझ्या एका बहीणीची जर्मन मैत्रीण, भारतीय संस्कृतीचा अभ्यास करण्याकरता आली होती, त्या दरम्यान पुण्यात सवाई गंधर्व महोत्सव चालु होता, त्याला ही ती आमच्या बरोबर आली होती, त्या बद्दल ची तिची प्रतिक्रिया एकदम बोलकी होती.ती म्हणाली " तुम्ही लोक तुमच्या ' कले ' वर किंवा देवावर मना पासुन प्रेम करत नाही, फक्त स्वतःचा आनंद . स्वार्थ बघता त्यात " आम्हाला खर तर राग आला तिच्या ह्या बोलण्याचा ,
ती म्हणाली" ज्या गोष्टी वर आपण मना पासुन प्रेम करतो, आदर करतो, त्या गोष्टीची आपण सर्वतोपरी काळजी घेतो, ती घाण होणार नाही अस बघतो, पावित्र्य राखायचा प्रयत्न करतो, पण तुम्ही तर अशा सगळ्या ठिकाणी पाण्याच्या बाटल्या, थर्माकॉल चे ग्लास, कागद इतक्या सगळ्या गोष्टी फेकुन सगळी कडे घाण करता, अगदी देवळात सुद्धा,

जस घर आपल/ माझ आहे ही भावना तुमच्या मनात असते ,तस हा देश 'माझा' आहे ही जाणीव तुम्हाला कधीच होत नाही , कधी झालेली मी बघीतली ही नाही, तस असत तर तुमच्या देशात माणसांच्या बरोबरीने कदाचित जास्त प्रमाणात पसरलेल कचर्‍याच साम्राज्य दिसलच नसतं" तिने दिलेले हे स्पष्टीकरण मनातुन १०० % पटल आणि मनाला लागल खर तर.

फक्त आपण नियम / अटी पाळून, स्वच्छता राखुन काय होणारे ? आपण प्लॅस्टिक चा वापर बंद करुन प्लॅस्टिक प्रदुषण कमी होणारे का ? फक्त आपणच कचर्‍याच वर्गीकरण करुन काय होणारे ? चला हे सगळे विचार कचर्‍यात फेकुन , कचर्‍याच/ प्लॅस्टिक च साम्राज्य नष्ट करायला आपल्या पासुनच सुरवात करुया,