कोकण रेल्वे

कोकण रेल्वेने प्रवास करताना, एसी डबा, तसा आवश्यक आहे, याचे महत्वाचे कारण म्हणजे बोगद्यांची रुंदी कमी असल्याने, आणि गाडीला डिझेल इंजिन असल्याने, धुर बोगद्यात कोंडतो आणि अर्थातच डब्यातही थोडा वेळ भरुन राहतो. ( या बोगद्याना वरच्या दिशेने उघडणारी धुरांडे आहेत पण तरिही हा प्रॉबलेम येतोच. ) दुसरे म्हणजे याच कारणाने, गाडीचा आवाज बोगद्यात फारच घुमतो, त्याचाही त्रास होवु शकतो.

एसी स्लीपरमधले दोन्ही दरवाजे बंद केल्यावर लहान मुलाना पकडापकडी खेळायला मोकळे मैदानच मिळते. काही गुणी बाळं, दोन्ही तिन्ही बर्थवर चढायचा खेळ खेळत राहतात.

आमच्या ह्याना, बाहेरचं खाणं अजिबात चालत नाही, टाईप बायका, घरुन सगळे साग्रसंगीत करुन आणतात. जुना पेपर पसरुन, आधी पतिराजाना जेवु घालतात. मग इमानदारीत डबे धुवुनही टाकतात. गाडीत चादर उशी ब्लॅंकेट मिळत असले तरी, त्यानी घरुनही एखादी चादर आणलेली असतेच. जेवणानंतर चघळायला लवंग सुपारी देखील असते.

या उलट गुजराथी पंजाबी कुटुंब असेल तर प्रत्येक विक्रेत्याकडुन काहितरी विकत घेतात. त्यांच्याकडेही खाजगी सप्लाय असतोच म्हणा. या मंडळींचे पत्ते खेळणेही चालु असते. समोरासमोर बसुन, एखादी चादर पसरुन, मस्त डाव रंगवतात. सोबतीला मोठमोठ्याने गप्पा असतातच. समोर बसणार्‍या कुणालाही ते अगदी सहज जेवण ऑफ़र करतात. त्यांचा आणखी एक खास गुण म्हणजे, त्यांच्या गप्पात सगळे कुटुंबच सहभागी होते. त्यात ग्रुप्स नसतात, छोट्या मुलांची लुडबुड अगदी सहज खपवुन घेतली जाते आणि त्याच्याकडे पुरेसे लक्षही दिले जाते. वेगवेहळ्या वयोगटातली दोनतीन कुटुंबं एकत्र प्रवास करताना दिसतात. त्यांच्या बोलण्या वागण्यात एक मोकळेपणा असतो.

या उलट मराठी कुटुब. एकतर दोनतीन कुटुंबं एकत्र प्रवास करताना क्वचितच दिसतात. असल्यास मुख्य कुटुंबाच्या बाहेरची एखादीच व्यक्ति असते, आता समजा तो पुरुष असेल तर बाबाशी आणि बाई असेल तर आईशी वेगळी बोलत बसणार, ते सुद्धा इतराना ऐकु जाणार नाही एवढ्या अह्ळु आवाजात. या मधे जो एकटा असेल तो डोक्यावर पांघरुण घेऊन झोपुन जाणार. जर घरुन जेवण आणले असेल तर इतरांकडे पाठ करुनच जेवणार. अश्या एखाद्या कुटुंबात मी तरी अवघडुन जातो, पण जर मला बाजुचे बर्थ मिळाले, म्हणजे ७, ८, १५, १६ वगैरे, तर मात्र एकास एक या प्रमाणे सांभाषण होवु शकते. एखाद्या नजरेत, प्राणी गप्पिष्ट आहे का ते सहज कळते, आणि अशी सोबत लाभली, तर माझी चंगळ असते.

या गाडीतही हनिमुन कपल्स दिसतातच, आणि त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करणे अत्यावश्यक होवुन बसते.

कोकणकन्याच्या आगेमागे जाणारी मस्यगंधा मातर मला तितकिशी आवडत नाही. डब्यात शिरताक्षणीच फरक जाणवतो.
गुजराथमधुन काहि गाड्या, गोवा मार्गे केरळला जातात, या गाड्या दादरला येत नाहीत तर वसई, भिवंडी, ठाणे, पनवेल अश्या मार्गाने जातात. या गाडीनेही मी प्रवास केला, पण परत वातावरण वेगळे वाटले. या गाड्यात बहुतेक प्रवासी आणि सेवकही, मल्याळी भाषिकच असतात. शिवाय खाणेपिणेही त्यांच्या पद्धतीचेच. ईडली डोसा मला आवडत नाही असे नाही, पण या गाडीत जे मिळते, त्याला खरेच चव नसते. या गाड्याही रात्रीच्याच जातात.

गोव्याला भेट द्यायला माझ्या मते पावसाळा आदर्श ऋतु आहे. अनेक पर्यटकाना ते पटत नाही, म्हणुन या दिवसात तिथे गर्दी नसते. ( मासेमारी बंद असते, हे एक कारण असावे. ) बीचवरच्या शॅक्स बंद असतात. एरवी धुडगुस घालणारे परदेशी पर्यटक गायब झालेले असतात. मानकुराद आंबे स्वस्त झालेले असतात.

पण तरिही पावसाळाच उत्तम, कारण गोव्यात अक्षरश धो धो पाऊस पडतो. पणजीतले काहि सखल भाग सोडले, तर बाकि कुठे पाणी तुंबत नाही. आधीच हिरवागार असणारा परिसर जास्तच हिरवा दिसु लागतो. कोपर्‍याकोपर्‍यातले धबधबे सुरु होतात. ( दूधसागरला मात्र जाता येत नाही. ) आणि हॉटेल्स आणि बसेसचे दर उतरतात.

आणि या दिवसात माँडवी एक्स्प्रेसने केलेला प्रवास, म्हणजे पर्वणीच असते. एरवी या गाडीचा प्रवास, तिच्या वेगामूळे आणि वेळामूळे, कंटाळवाणा ठरतो. हि गाडी तशी लोकप्रियदेखील नाही, त्यामूळे गाडीला गर्दीही नसते. ( हि गाडी सकाळी मडगावहुन सुटते )

मडगाव जुने स्थानक असल्याने, त्याच्या आजुबाजुला वस्ती आहे, पण ते सोडुन वेर्णा स्थानक आले, कि परिसर मोकळा होवु लागतो. आजुबाजुला गच्च हिरवा निसर्ग, काहि पावसाळी फुले, पांढरयाशुभ्र नद्या, अशी न संपणारी दृष्यमालिका सुरु होते.

हातात वाफाळत्या कॉफ़ीचा किंवा सुपचा कप असावा, आणि बाहेर असा चित्रपट सुरु असावा, यापेक्षा सुख ते काय हो ? ( हवी तर कांदाभजी पण मिळतात. )

रस्त्याने प्रवास केला तरी असा निसर्ग दिसू शकतो, पण त्यापेक्षा वेगळ्या मार्गाने, खास करुन डोंगरदर्‍यातून रेल्वे जात असल्याने, त्यापेक्षा वेगळी दृष्य दिसतात. काही काही जागा तर केवळ रेल्वेतूनच दिसू शकतात. मला असलेले धबधब्यांचे आकर्षण लक्षात घेता, अगदी काहि पावलांवर असणार्‍या या धबधब्यांकडे, धावणारे माझे मन, मला किती आवरावे लागत असेल, याची कल्पना करा.

दरड कोसळली नसेल तर पावसामुळे या मार्गावर तसा फारसा परिणाम होत नाही. ( या उभ्या दरडींवर कॉंकीट घालुन, त्याना जाळी वगैरे बसवण्याचे काम चालु आहे, पण शेवटी निसर्गापुढे माणुस हतबलच ठरतो ना !)

एखादी टेकडी, बाजुने वाहणारा ओहोळ, एखादे कौलारु घर, भातशेतीत दिसणार्‍या इर्ल्या, घराच्या आसर्‍याला बसलेली माणसे, या मोजक्या घटकांची अनेकवेळा डोळ्यासमोर पुनुरावृत्ती होत असली तरी, त्यात अजिबात तोचतोचपणा जाणवत नाही. सर्व बंधने तोडुन या घरांच्या उबेला जाऊन बसावे, असे बंडखोर विचार, मनात येत राहतात.

खरे तर निसर्ग असा चहुबाजुने बरसत असतो, त्यावेळी बंद खिडकिच्या आत बसण्यासारखा करंटेपणा नाही, पण !!!